Rozdzial III

ZASADY DZIELENIA MAJATKU DOROBKOWEGO

Sad dokonujac podzialu majatku dorobkowego nie jest zwiazany wnioskami co do sposobu podzialu majatku. Nie jest zatem tak, ze jesli wnioskodawca zada przyznania sobie okreslonego skladnika majatkowego - musi go dostac. W zaleznosci od tego, jaki to skladnik, sad moze postapic roznie. Po pierwsze zatem w postepowaniu o podzial majatku wspolnego, sad obok tego, ze bedzie ustalal sklad majatku dorobkowego, bedzie takze ustalal status majatkowy i rodzinny stron po to, by na przyklad nie przydzielic malzonkowi, ktory ma mieszkanie, jeszcze jednego mieszkania, drugiego zas pozbawiajac lokalu mieszkalnego; po to, by na przyklad nie przyznac na wlasnosc jednemu z malzonkow jakies rzeczy z obowiazkiem splat na rzecz drugiego malzonka, ktorym to splatom nie moglby podolac. W zasadzie tez czesciej dojdzie do sytuacji, w ktorej sad przyzna mieszkanie malzonkowi, ktory opiekuje sie dziecmi niz temu, ktory jest samotny. Ze wzgledu na to, ze w postepowaniu podzialowym odpowiednio stosuje sie takze przepisy o zniesieniu wspolwlasnosci - sad dokonujac podzialu majatku, a w szczegolnosci nieruchomego, bedzie w pierwszej kolejnosci zastanawial sie, czy jest mozliwy podzial fizyczny nieruchomosci. Reguly podzialu wspolwlasnosci wyraza bowiem Kodeks cywilny w ogolnej regule:

Art. 211 k.c.

Kazdy ze wspolwlascicieli moze zadac, azeby zniesienie wspolwlasnosci nastapilo przez podzial rzeczy wspolnej, chyba ze podzial bylby sprzeczny z przepisami ustawy lub ze spoleczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy, albo ze pociagalby za soba istotna zmiane rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartosci.

Art. 212 k.c.

2. Rzecz, ktora nie daje sie podzielic, moze byc przyznana stosownie do okolicznosci jednemu ze wspolwlascicieli z obowiazkiem splaty pozostalych albo sprzedana stosownie do przepisow Kodeksu postepowania cywilnego.

Zgodnie z tymi dyrektywami kolejnosc, w jakiej sad bedzie zastanawial sie, w jaki sposob dokonac zniesienia rzeczy stanowiacej wspolwlasnosc bylych malzonkow bedzie nastepujaca:

porozumienie miedzy stronami

Po pierwsze - czy istnieje porozumienie pomiedzy stronami co do sposobu podzialu majatku (a przynajmniej konkretnej rzeczy), jesli takie porozumienie jest - sad postapi wedlug niego.

mozliwosc fizycznego podzialu rzeczy

Po drugie - czy istnieje mozliwosc fizycznego podzialu rzeczy, w ten sposob, by z jednej rzeczy stworzone zostaly dwie, z ktorych kazda przyznana bylaby jednemu z malzonkow. Przy czym tu sad kierowal sie bedzie nie tylko fizyczna (i prawna) mozliwoscia zniesienia wspolwlasnosci, ale takze czy dokonany sposob zniesienia jest "w interesie szybkiej normalizacji stosunkow majatkowych", a rowniez i zyciowych stron. Sad bedzie mial bowiem takze na wzgledzie wszelkie okolicznosci zwiazane ze wspolistnieniem obu bylych malzonkow "na tym samym terenie" - jesli dojdzie do wniosku, iz sposob fizycznego zniesienia wspolwlasnosci, aczkolwiek mozliwy, to jednak przez pryzmat dalszego wspolistnienia bylych malzonkow obok siebie jest nieracjonalny, moze przejsc do ponizszej dyrektywy podzialu rzeczy.

finansowa splata lub doplata

Po trzecie - jesli nie ma mozliwosci podzialu w sposob opisany wyzej, rzecz zostanie przyznana jednemu z malzonkow, za stosownymi splatami lub doplatami na rzecz drugiego malzonka. Tu sad bedzie sie kierowal przede wszystkim potrzebami z jednej strony, zas z drugiej mozliwosciami finansowymi malzonka, ktoremu rzecz ma zostac przyznana.

publiczna sprzedaz i podzial srodkow finansowych

Po czwarte - jesli zaden z powyzszych sposobow zniesienia wspolwlasnosci nie bedzie mozliwy - sad zarzadzi publiczna sprzedaz rzeczy, dzielac pomiedzy malzonkow srodki uzyskane z tej sprzedazy. Ten sposob, jedynie dopoki nie dojdzie do niego, jest latwy. Przede wszystkim nalezy sobie uswiadomic, iz mozna uzyskac wyzszy dochod ze sprzedazy decydujac sie na sprzedaz rzeczy przez bylych wspolmalzonkow poza sadem. Malzonkowie uzyskaja bowiem z niej cene sprzedazy pomniejszona jedynie o nalezne podatki. W przypadku sprzedazy sadowej, aczkolwiek nie zaplaca podatku, to jednak beda musieli zaplacic koszty sprzedazy rzeczy przez komornika, wraz z wycena rzeczy w drodze opinii bieglego. Nalezy tez pamietac, iz z reguly, na sprzedazy rzeczy w drodze publicznej licytacji nie uzyska sie ceny wyzszej niz rynkowa.

Przykladowo sytuacja moze wygladac tak:

Malzonkowie stali sie wspolwlascicielami nieruchomosci zabudowanej budynkiem mieszkaniowym - na prawach wspolnosci majatkowej malzenskiej. Po rozwodzie sa jej wspolwlascicielami po 1/2 czesci (przyjmijmy, ze udzialy sa rowne). Dokonujac podzialu tej nieruchomosci sad wezmie pod uwage przede wszystkim, czy malzonkowie nie doszli do porozumienia co do osoby, ktorej przyznana ma byc nieruchomosc. Jesli tak jest, sad przyzna nieruchomosc na wylaczna wlasnosc jednego malzonka, zas na rzecz drugiego zasadzi stosowne splaty. Jesli nie bedzie porozumienia co do wysokosci splaty (wartosci nieruchomosci), to sad zasadzi splaty wedlug oceny bieglego, ktory dokona wyceny nieruchomosci. Jesli porozumienia takiego nie bedzie: sad przede wszystkim rozwazy, czy nie jest mozliwy i zasadny fizyczny podzial rzeczy poprzez stworzenie dwu nieruchomosci, albo w drodze wyodrebnienia lokali. Miec bedzie jednak na uwadze, ze z wyjatkiem takiej sytuacji, gdy z jednej nieruchomosci tworzy sie dwie niezalezne od siebie nowe nieruchomosci, w pozostalych sytuacjach w dalszym ciagu dla prawidlowego zarzadzania rzecza konieczne jest wspoldzialanie bylych malzonkow. Jesli dojdzie do wniosku, iz takie wspoldzialanie jest niemozliwe - moze przysadzic rzecz jednemu z malzonkow, za splatami na rzecz drugiego z malzonkow. Splaty sad moze ustalic w wysokosci uzgodnionej przez strony, albo w wysokosci obliczonej przez bieglego sadowego. W celu fizycznego zniesienia wspolwlasnosci, jesli konieczne jest przeprowadzenie jakichs przerobek w rzeczy - wowczas sad moze wydac postanowienie wstepne nakazujace stronom dokonanie owych przerobek, a jesli nie zostana one w terminie wyznaczonym dokonane - sad przejdzie do innego sposobu zniesienia wspolwlasnosci. Z wyzej opisanego powodu oraz gdy nie bedzie mozliwym dokonanie fizycznego podzialu - sad moze przydzielic rzecz na wlasnosc jednemu z malzonkow, zasadzajac dla drugiego splaty. Wysokosc splat, jak zwykle ustalona bedzie albo poprzez uzgodnienie pomiedzy malzonkami, albo w drodze opinii bieglego. Przyznajac rzecz na wlasnosc jednego z malzonkow - sad bedzie przede wszystkim bral pod uwage stan majatkowy i rodzinny kazdego z malzonkow oraz mozliwosci w zadoscuczynieniu zasadzonym splatom. Jesli z jakichs powodow sad dojdzie do wniosku, iz i takie zniesienie wspolwlasnosci rzeczy nie jest mozliwe, nakaze publiczna sprzedaz rzeczy. Wowczas komornik dokona wyceny rzeczy w drodze opinii bieglego i oglosi o publicznej licytacji. Rzecz moze zostac sprzedana - i zwykle tak bywa, ponizej swojej potencjalnej wartosci. Jeszcze gorzej, gdy do sprzedazy nie dojdzie, albowiem skutkiem orzeczenia sadu wspolwlasnosc zostala zniesiona.

Zadajac dokonania podzialu majatku dorobkowego w okreslony sposob, winno zatem sie wykazac, iz podzial taki jest mozliwy, racjonalny, a takze zgodny z powyzszymi dyrektywami. Majac na uwadze jak najszybsze dojscie do rozdzialu majatku bylych malzonkow, zawsze bede doradzal i sugerowal wzajemne ustepstwa i uzgodnienie jak najwiekszej ilosci spornych kwestii - to jedyna droga, by postepowanie zakonczylo sie w rozsadnym czasie.

Rozdzial IV

ZASADY PODZIALU POSZCZEGOLNYCH RZECZY SKLADAJACYCH SIE NA MAJATEK WSPOLNY

Opisane wyzej reguly doznaja zmian w przypadku, gdy w sklad majatku dorobkowego wchodza przedmioty szczegolne.

nieruchomosci rolne

Od lat ustawodawca szczegolna uwaga otacza gospodarstwa rolne, z zamiarem utrzymania gospodarstw w calosci produkcyjnej, tak by maksymalizowac ich produktywnosc. W praktyce okazuje sie, ze jest mozliwy i takze bardzo czesty podzial stosunkowo niewielkich gospodarstw, jesli beda one tworzyc calosci produkcyjne wraz z juz posiadanym gospodarstwem lub samoistnie. W moim przekonaniu jest to zla praktyka sadow i nalezaloby dazyc do zaprzestania dzielenia gospodarstw rolnych na mniejsze, przede wszystkim przysadzajac je jednemu z malzonkow, na rzecz drugiego zasadzajac splaty.

Odpowiednie dyrektywy zwiazane z podzialem majatku dorobkowego, ktorego czesc stanowi gospodarstwo rolne wyrazone sa nastepujacymi przepisami:

Art. 213 k.c.

Jezeli zniesienie wspolwlasnosci gospodarstwa rolnego przez podzial miedzy wspolwlascicieli byloby sprzeczne z zasadami prawidlowej gospodarki rolnej, sad przyzna to gospodarstwo temu wspolwlascicielowi, na ktorego wyraza zgode wszyscy wspolwlasciciele.

Art. 214 k.c.

1. W razie braku zgody wszystkich wspolwlascicieli, sad przyzna gospodarstwo rolne temu z nich, ktory je prowadzi lub stale w nim pracuje, chyba ze interes spoleczno-gospodarczy przemawia za wyborem innego wspolwlasciciela.

2. Jezeli warunki przewidziane w paragrafie poprzedzajacym spelnia kilku wspolwlascicieli, albo jezeli nie spelnia ich zaden ze wspolwlascicieli, sad przyzna gospodarstwo rolne temu z nich, ktory daje najlepsza gwarancje jego nalezytego prowadzenia.

3. Na wniosek wszystkich wspolwlascicieli sad zarzadzi sprzedaz gospodarstwa rolnego stosownie do przepisow Kodeksu postepowania cywilnego.

4. Sprzedaz gospodarstwa rolnego sad zarzadzi rowniez w wypadku niewyrazenia zgody przez zadnego ze wspolwlascicieli na przyznanie mu gospodarstwa.

Art. 215 k.c.

Przepisy dwoch artykulow poprzedzajacych stosuje sie odpowiednio w wypadku, gdy gospodarstwo rolne moze byc podzielone, lecz liczba wydzielonych czesci jest mniejsza od liczby wspolwlascicieli.

Art. 216 k.c.

1. Wysokosc przyslugujacych wspolwlascicielom splat z gospodarstwa rolnego ustala sie stosownie do ich zgodnego porozumienia.

2. W razie braku takiego porozumienia splaty przyslugujace wspolwlascicielom moga byc obnizone. Przy okreslaniu stopnia ich obnizenia bierze sie pod uwage:

1) typ, wielkosc i stan gospodarstwa rolnego bedacego przedmiotem zniesienia wspolwlasnosci,

2) sytuacje osobista i majatkowa wspolwlasciciela zobowiazanego do splat i wspolwlasciciela uprawnionego do ich otrzymania.

3. Obnizenie splat, stosownie do przepisu paragrafu poprzedzajacego, nie wyklucza mozliwosci rozlozenia ich na raty lub odroczenia terminu ich zaplaty, stosownie do przepisu art. 212 3.

4. Przepisow 2 i 3 nie stosuje sie do splat na rzecz malzonka w razie zniesienia wspolwlasnosci gospodarstwa rolnego, ktore stosownie do przepisow Kodeksu rodzinnego i opiekunczego nalezy do wspolnego majatku malzonkow.

Art. 217 k.c.

Wspolwlasciciel, ktory w wyniku zniesienia wspolwlasnosci otrzymal gospodarstwo rolne, wchodzace zas w sklad tego gospodarstwa nieruchomosci rolne zbyl odplatnie przed uplywem pieciu lat od chwili zniesienia wspolwlasnosci, jest obowiazany pozostalym wspolwlascicielom, ktorym przypadly splaty nizsze od naleznych, wydac - proporcjonalnie do wielkosci ich udzialow - korzysci uzyskane z obnizenia splat, chyba ze celem zbycia jest zapewnienie racjonalnego prowadzenia tego gospodarstwa.

Art. 218 k.c.

1. Wspolwlasciciele, ktorzy nie otrzymali gospodarstwa rolnego lub jego czesci, lecz do chwili zniesienia wspolwlasnosci w tym gospodarstwie mieszkali, zachowuja uprawnienia do dalszego zamieszkiwania, jednakze nie dluzej niz przez piec lat, a gdy w chwili znoszenia wspolwlasnosci sa maloletni - nie dluzej niz piec lat od osiagniecia pelnoletnosci. Ograniczenie terminem powyzszym nie dotyczy wspolwlascicieli trwale niezdolnych do pracy.

2. Do uprawnien wynikajacych z przepisow paragrafu poprzedzajacego stosuje sie odpowiednio przepisy o sluzebnosci mieszkania.

Powyzsze dyrektywy w zasadzie nie wymagaja komentarza - bardziej od niego przydaje sie swiadomosc istnienia takich, wiazacych sad przepisow.

Oczywiscie wtedy, gdy oboje malzonkowie pracuja na roli, albo nie pracuje zaden z nich, ten kto chcialby gospodarstwo otrzymac, winien wykazac, iz stanowi lepsza rekojmie prawidlowego prowadzenia gospodarstwa od drugiego z malzonkow. Pamietac rowniez nalezy, iz sprzedaz publiczna gospodarstwa musi odbyc sie ze szkoda (finansowa) dla bylych malzonkow - lepiej jest uzgodnic, iz jeden z nich winien otrzymac gospodarstwo w naturze, drugi zas stosowne splaty. Ten sposob podzialu jest zreszta zawsze najtanszy dla wspolwlascicieli gospodarstwa rolnego, albowiem w sadzie, by dokonac podzialu fizycznego gospodarstwa rolnego zawsze nalezy zasiegnac opinii bieglego.

Art. 619 k.p.c.

2. Podzial w naturze nastapi po zasiegnieciu opinii bieglych co do sposobu podzialu.

W przepisie tym nie chodzi o zasiegniecie opinii bieglego geodety co do mozliwosci podzialu dzialki (dzialek) stanowiacych gospodarstwo rolne, ale przede wszystkim bieglego od spraw produkcji rolnej, ktory dokona ustalenia, czy podzielone gospodarstwo bedzie w dalszym ciagu produktywne samo wzglednie gdy stanowic bedzie calosc gospodarcza z dotychczasowym gospodarstwem ktoregos z malzonkow. Oprocz tej opinii, w zasadzie konieczna bedzie opinia bieglego geodety, ktory winien dokonac wydzielenia dzialek oraz opinia bieglego do spraw szacowania gospodarstw rolnych, ktory dokona wyceny kazdego z wydzielanych gospodarstw po to, by sad mogl zasadzic ewentualne splaty.

Rozsadniej jest chyba dokonac przydzielenia w calosci gospodarstwa jednemu z malzonkow.

odrebna wlasnosc lokalowa lub
wlasnosc domu jednorodzinnego

W sklad majatku dorobkowego moze wejsc nieruchomosc stanowiaca odrebna wlasnosc lokalowa, albo wlasnosc domu jednorodzinnego. Tu stosowac sie beda dyrektywy podzialu majatku opisane wyzej w rozdziale "Zasady dzielenia majatku dorobkowego". Sad w przypadku mozliwosci fizycznego wydzielenia dwu mieszkan z jednego bedzie preferowal ten drugi sposob, o ile jest to mozliwe. W przypadku podzialu, jest wielce prawdopodobne, ze wzgledu na wielkosc polskich mieszkan, iz nie da sie wydzielic dwu odrebnych lokali. Rowniez stopien sklocenia bylych malzonkow z reguly jest tak duzy, ze wydawac sie moze bardziej celowym przyznanie mieszkania jednemu z malzonkow za splatami na rzecz pozostalego. I tu namawiam do ustalenia wartosci mieszkania we wlasnym zakresie przez obu malzonkow. Jest to rozwiazanie tansze, albowiem w przeciwnym wypadku koniecznym bedzie przeprowadzenie dowodu z opinii bieglego do spraw szacowania nieruchomosci.

Podobnie jest w przypadku domku jednorodzinnego. Domy te budowane byly w dwojaki sposob - tak, by zapewnic wygodne zycie w nim jednej rodziny albo by po usamodzielnieniu sie dzieci, czesc domu mogla stanowic mniej lub bardziej samodzielna calosc. W tym pierwszym przypadku podzielenie domu na dwie odrebne nieruchomosci bedzie z natury rzeczy znacznie utrudnione. Nadto wynikajace jeszcze z zaszlosci sposoby budowania domow w taki sposob, by w istocie byly one wieksze niz obowiazujace wowczas normatywy - powoduja, iz obecnie czesc domu moze nie stanowic pomieszczenia, nadajacego sie na staly pobyt ludzi. Wprawdzie mozna niekiedy dokonac odpowiednich przerobek umozliwiajacych utworzenie dwu odrebnych lokali, jednakze pamietac nalezy, iz zwieksza to jedynie koszt postepowania, albowiem owe przerobki musza byc dokonane w jego toku.

W drugim wypadku - rozwiazanie polegajace na utworzeniu odrebnych lokali i przyznanie ich po jednym dla kazdego z malzonkow jest bardziej racjonalne.

Jesli nie bedzie mozna wydzielic lokali - sad przyzna calosc mieszkania lub domu jednemu z malzonkow przy splacie na rzecz drugiego malzonka. Dokonujac tego przyznania bedzie sie kierowal przede wszystkim stopniem zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych przez obu malzonkow oraz mozliwosciami splat.

najem lokalu mieszkalnego

Najem jest prawem majatkowym - co do zasady, wejdzie zatem do majatku wspolnego podlegajacego podzialowi. Podzial tego prawa winien dokonywac sie tak, by w miejsce jednego, kazdy z malzonkow uzyskal swoje prawo najmu. Niestety do tego najczesciej konieczne jest dokonanie przerobek w lokalu. Wiem, ze w przeszlosci dokonywane byly takiego rodzaju podzialy, ktore na skutek przerobek budowlanych dokonywanych w lokalu powodowaly w konsekwencji powstanie dwu odrebnych przedmiotow najmu (czyli dwu odrebnych lokali), z ktorych kazdy byl przyznawany jednemu z malzonkow. Osobiscie uwazam, iz byloby to mozliwe jedynie w przypadku zgody wlasciciela nieruchomosci (uwaga: nie wynajmujacego i nie zarzadcy) na dokonanie zmian w jego wlasnosci. W przypadku braku takiej zgody mozliwosc podzialu tego prawa w ten sposob nalezaloby wykluczyc. W gre wchodzic mogloby zatem zniesienie wspolnosci albo poprzez przyznanie prawa jednemu z malzonkow za ewentualna splata na rzecz drugiego, albo jedynie dokonanie podzialu quo ad usum (czyli do uzywania) owego prawa. W przypadku przyznawania prawa jednemu z malzonkow za splata na rzecz drugiego, szczegolnie goraco polecam oszacowanie owej splaty we wlasnym zakresie. Sad nie ma praktycznie mozliwosci ustalenia wartosci prawa najmu. Z uwagi na rozne czynniki prawdopodobienstwo dokonania prawidlowej wyceny bieglego w tym zakresie (konieczna jest bowiem jego opinia) jest niewielkie. Niewielkie jest tez prawdopodobienstwo, iz taka przyblizona wycena usatysfakcjonuje ktorakolwiek ze stron.

uzyczenie

Podobnie dzieje sie w przypadku uzyczenia - tu jednakze, gdy dajacy w uzyczenie w umowie wskazal przede wszystkim jednego z malzonkow, to temu prawo to zostanie przyznane. Opiera sie ono bowiem na pewnym stosunku zaufania pomiedzy dajacym w uzyczenie, a bioracym w uzyczenie.

spoldzielcze prawo do lokalu lub domu jednorodzinnego

Te prawa sa dosc podobne do siebie w skutkach, jakie powoduje orzeczenie rozwodu. Pamietac nalezy, iz nawet gdy wklad zgromadzony zostal przez jednego ze wspolmalzonkow, to jesli przydzial mieszkania (domu) mial miejsce w czasie trwania malzenstwa, to nastapil on dla zaspokojenia potrzeb rodziny (malzenstwa). Stad niezaleznie od ewentualnego stosunku czlonkostwa w spoldzielni mieszkaniowej - prawa te stanowia wspolnosc obu malzonkow, rowniez niezaleznie od ewentualnej umowy o rozdzielnosci majatkowej malzenskiej.

Art. 215 pr. spoldz.

2. Spoldzielcze prawo do lokalu przydzielonego obojgu malzonkom lub jednemu z nich w czasie trwania malzenstwa dla zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych rodziny nalezy wspolnie do obojga malzonkow bez wzgledu na istniejace miedzy nimi stosunki majatkowe. Jezeli miedzy malzonkami istnieje rozdzielnosc majatkowa, do wspolnosci spoldzielczego prawa do lokalu w kwestiach nie uregulowanych w przepisach niniejszego artykulu, przepisy o wspolnosci ustawowej stosuje sie odpowiednio.

Takie uregulowanie daje mozliwosc przyznania owego prawa w postepowaniu podzialowym dowolnie jednemu z malzonkow wedlug wyboru sadu, nawet temu, ktory nie jest czlonkiem spoldzielni. Dzieje sie tak nawet wowczas, gdy w calosci wklad zostal zgromadzony przed zawarciem malzenstwa, o ile tylko prawo przydzielone zostalo w jego trakcie i dla zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych rodziny. Oczywiscie w takim przypadku, malzonkowi naleza sie stosowne splaty z uwagi na zgromadzenie wkladu, jednakze otrzyma on z tego tytulu kwote znacznie odbiegajaca od rynkowej wartosci mieszkania, albowiem jedynie w wysokosci wkladu zwaloryzowanego przez spoldzielnie, stosownie do terminu rozwiazania malzenstwa.

Rowniez sam wklad przed przydzialem, jesli malzonkowie zyli w ustroju wspolnosci majatkowej malzenskiej, nalezy do malzonkow wspolnie, niezaleznie od tego, skad pochodzi oraz od mozliwosci zadania okreslonych splat nakladow.

Art. 215 pr. spoldz.

4. Jezeli stosunki majatkowe miedzy malzonkami podlegaja wspolnosci ustawowej, wklad mieszkaniowy lub budowlany nalezy przed przydzialem lokalu wspolnie do obojga malzonkow, niezaleznie od pochodzenia srodkow, z ktorych zostal zgromadzony. Przepis ten nie narusza uprawnienia kazdego z malzonkow do zadania zwrotu wydatkow i nakladow poczynionych z jego majatku odrebnego na majatek wspolny.

W przeciwienstwie do innego rodzaju praw powstajacych po ustaniu malzenstwa, w przypadku spoldzielczego prawa do lokalu lub domu na bylych malzonkach ciazy jeszcze jeden obowiazek - zawiadomienia spoldzielni, ktoremu z bylych malzonkow przypadlo prawo do lokalu.

Art. 216 pr. spoldz.

1. Po ustaniu malzenstwa wskutek rozwodu lub uniewaznienia malzenstwa malzonkowie powinni w terminie jednego roku zawiadomic spoldzielnie, ktoremu z nich przypadlo spoldzielcze prawo do lokalu mieszkalnego albo przedstawic dowod wszczecia postepowania sadowego o podzial tego prawa. Malzonek nie bedacy czlonkiem spoldzielni powinien zlozyc deklaracje czlonkowska w terminie trzech miesiecy od dnia, w ktorym przypadlo mu prawo do lokalu.

2. Jezeli malzonkowie nie dokonaja czynnosci, o ktorych mowa w paragrafie poprzedzajacym, spoldzielnia wyznaczy im w tym celu dodatkowy termin, nie krotszy niz trzy miesiace, uprzedzajac o skutkach, jakie moze spowodowac jego niezachowanie. Po bezskutecznym uplywie tego terminu spoldzielnia podejmie uchwale o wygasnieciu spoldzielczego prawa do lokalu.

Szczegolnie niebezpieczna jest konsekwencja niezawiadomienia spoldzielni w postaci wygasniecia prawa. W przypadku toczenia sie postepowania o podzial nieruchomosci termin okreslony art. 216 2 pr. spoldz. ulega zawieszeniu.

spoldzielcze lokatorskie prawo do lokalu

Do tego prawa w calosci maja zastosowanie powyzsze dyrektywy z tym, ze gdy podzial majatku dorobkowego nastepuje ze wzgledu na smierc malzonka - wowczas prawo to, jesli przyslugiwalo obu malzonkom przechodzi na malzonka pozostalego przy zyciu, jesli zlozy on w terminie rocznym od dnia smierci malzonka deklaracje czlonkowska, o ile nie jest on czlonkiem spoldzielni. Podzialu majatku dorobkowego z tytulu tego prawa pomiedzy malzonkiem, a spadkobiercami drugiego z malzonkow dokona sie jedynie poprzez zasadzenie rownowartosci (czesci) wkladu przypadajacego zmarlemu malzonkowi, a zatem jego spadkobiercom.

Art. 220 pr. spoldz.

Z chwila smierci jednego z malzonkow lokatorskie prawo do lokalu, ktore przyslugiwalo obojgu malzonkom, przypada drugiemu malzonkowi. Malzonek ten, jezeli nie jest czlonkiem spoldzielni, powinien pod rygorem wygasniecia prawa w terminie jednego roku od dnia smierci czlonka zlozyc deklaracje czlonkowska. Przepis ten nie narusza uprawnien spadkobiercow do dziedziczenia wkladu.

wlasnosciowe (spoldzielcze) prawo do lokalu

Skutkiem wygasniecia przepisu art. 228 pr. spoldz. powstala pewnego rodzaju luka prawna. Wydaje sie ona byc jednak luka prawna pozorna, dajaca sie w drodze wykladni zinterpretowac. Dla dokonania podzialu majatku dorobkowego stanowiacego wlasnosciowe prawo do lokalu, punktem wyjscia musza byc nastepujace reguly: wlasnosciowe prawo do lokalu jest ograniczonym prawem rzeczowym (art. 223 1 pr. spoldz.), przysluguje ono czlonkowi spoldzielni mieszkaniowej (art. 213 2 pr. spoldz.), prawo to moze przyslugiwac jednemu jedynie czlonkowi albo malzonkom (art. 215 1 pr. spoldz.), nie jest mozliwym dokonania podzialu tego prawa przez przyznanie malzonkom jego czesci (art. 223 4 pr. spoldz.), prawo do wkladu moze byc dzielone odrebnie od prawa do lokalu (art. 215 4 pr. spoldz.). Przy tych zalozeniach stwierdzic nalezy, iz dokonujac podzialu tego prawa sad przyzna je jednemu jedynie sposrod bylych malzonkow, kierujac sie prawdopodobnie regulami okreslonymi w rozdziale "Zasady dzielenia majatku dorobkowego", albo przyznajac je czlonkowi spoldzielni. W zaleznosci od sposobu zgromadzenia wkladu - czy zostal on zgromadzony przez jednego jedynie z malzonkow, czy przez obu sad zasadzi stosowne splaty (lub nie).

prawo do domow jednorodzinnych
i lokali mieszkalnych budowanych
w celu przeniesienia ich wlasnosci
na rzecz czlonkow

Tego typu prawo podlega ogolnym regulom podzialu, wskazanym w rozdziale "Zasady dzielenia majatku dorobkowego" z ta jedynie roznica, iz spoldzielnia moze zmusic bylych malzonkow do wskazania pelnomocnika reprezentujacego ich przed spoldzielnia.

Art. 233 pr. spoldz.

1. Jezeli prawo do domu jednorodzinnego przeszlo na kilku spadkobiercow, powinni oni, w terminie jednego roku od dnia otwarcia spadku, wyznaczyc sposrod siebie pelnomocnika w celu dokonywania czynnosci prawnych zwiazanych z wykonywaniem tego prawa, wlacznie z zawarciem w ich imieniu umowy o przeniesienie wlasnosci domu. W razie bezskutecznego uplywu tego terminu, na wniosek spadkobiercow lub spoldzielni, sad w postepowaniu nieprocesowym wyznaczy przedstawiciela. Pelnomocnik (przedstawiciel) uprawniony jest do udzialu w walnym zgromadzeniu.

2. W razie smierci jednego z malzonkow, ktorym prawo do domu jednorodzinnego przyslugiwalo wspolnie, przepisy paragrafu poprzedzajacego stosuje sie odpowiednio.

prawo do grobu

Prawo do grobu jest prawem osobistym i nie wchodzi w sklad majatku dorobkowego. Sad orzeknie o przyslugiwaniu tego prawa w procesie prowadzonym przed sadem okregowym o ustalenie, ktoremu z malzonkow prawo to przysluguje. Wprawdzie mozliwym jest ustalenie, iz przysluguje ono obu malzonkom, to jednak nalezaloby stwierdzic, iz bardziej prawidlowe jest przyznanie tego w procesie, w ktorym pozwanymi beda drugi z bylych malzonkow oraz gmina zarzadzajaca cmentarzem.

zabezpieczenie roszczen
zwiazanych z podzialem majatku
dorobkowego

Roszczenie zglaszane w toku postepowania o podzial majatku dorobkowego jest roszczeniem majatkowym, ktore w roznych czesciach przybierac moze rozny charakter - albo roszczenia pienieznego albo roszczenia niepienieznego. Co do zasady, roszczenie to nadaje sie do zabezpieczenia, czyli stworzenia takiego stanu pomiedzy stronami postepowania, ktory ulatwi pozniejsze wyegzekwowanie zasadzonych swiadczen.

Zabezpieczenia mozna dokonac tak przed, jak i w trakcie trwania postepowania o podzial majatku (w tym oczywiscie we wniosku o podzial majatku dorobkowego). To pierwsze bedzie jednak mozliwe najwczesniej na 14 dni przed wszczeciem postepowania o podzial majatku dorobkowego (z pewnych przyczyn, ktorych nie miejsce tu wyjasniac, oplacalnym jest ten sposob zabezpieczania tych roszczen, ktore wykonuje komornik - por. art. 747 1 pkt 1 k.p.c.). W przypadku wczesniejszego zabezpieczenia roszczenia, postepowanie o podzial majatku dorobkowego nalezy wszczac w terminie wyznaczonym przez sad, a termin ten nie moze byc dluzszy niz 14 dni - w przeciwnym wypadku zabezpieczenie upada (art. 734 k.p.c.).

Wniesienie wniosku o zabezpieczenie wraz z wnioskiem o wszczecie postepowania powoduje zaoszczedzenie na kosztach (przynajmniej na poczatku postepowania), albowiem samoistny wniosek o zabezpieczenie roszczenia podlega wpisowi rownemu 1/5 czesci wpisu stosunkowego. Oczywiscie mozna domagac sie zwolnienia od kosztow, czy tez jedynie wpisu, jednak pamietac nalezy, iz to spowoduje przedluzenie postepowania. Wniosek zgloszony w toku postepowania o podzial majatku dorobkowego (jak rowniez w samym wniosku) nie podlega wpisowi. Postepowanie zabezpieczajace wszczete przed wniesieniem wniosku o podzial majatku dorobkowego rozsadnie jest ograniczyc do niezbednego minimum - wtedy, kiedy jeszcze nie jest mozliwe sporzadzenie prawidlowego wniosku o podzial majatku wspolnego, a drugi malzonek zaczal "uciekac" z majatkiem.

Sad dokona zabezpieczenia roszczenia jedynie na wniosek, ktory winien zawierac scisle okreslona tresc (art. 730 k.p.c.). Nadto pamietac jeszcze nalezy, iz zabezpieczenie nie moze zmierzac do zaspokojenia (art. 731 k.p.c.).

Wniosek o zabezpieczenie roszczenia, winien czynic zadosc elementom pisma procesowego, a nadto jeszcze (art. 730 k.p.c.):

1. zasugerowac zastosowanie okreslonego sposobu zabezpieczenia, roznego dla roszczen pienieznych i niepienieznych

2. wykazywac wiarygodnosc roszczenia

3. wykazywac, ze albo brak zaspokojenia moze wierzyciela pozbawic zaspokojenia, albo koniecznosc zabezpieczenia wynika z obawy przed uniemozliwieniem wykonalnosci orzeczenia w sprawie.

Powyzsza alternatywa jest rozlaczna, jednakze ciezar wykazania (uprawdopodobnienia - art. 737 1) koniecznosci zabezpieczenia spoczywa na wnioskujacym.

Wiarygodnosc roszczenia, o ktorej mowa wyzej dotyczyc bedzie nie samego wniosku o podzial majatku dorobkowego - to roszczenie jest niemal w sposob oczywisty wiarygodny, ale poszczegolnych jego czesci.

Np. Jesli wnioskodawca zada zasadzenia zwrotu nakladow z majatku wspolnego na majatek odrebny lub odwrotnie, to winien owe naklady uwiarygodnic, poprzez ich uprawdopodobnienie.

Postanowienie o zabezpieczeniu zapasc moze na posiedzeniu niejawnym (art. 738), przy czym, jesli jest ono wydane na takim posiedzeniu, a podlega wykonaniu przez organ egzekucyjny, wowczas doreczane jest jedynie wierzycielowi, a doreczenia dluznikowi dokonuje organ egzekucyjny rownoczesnie z przystapieniem do wykonania postanowienia (art. 740). Jest oczywistym, iz celem tego przepisu, jest udaremnienie dluznikowi mozliwosci niewykonania postanowienia, np. poprzez ukrycie zajmowanej rzeczy. Ten sposob doreczania nie dotyczy sytuacji, w ktorych zabezpieczenie nie nadaje sie do wykonania w drodze egzekucji sadowej (tj. np. zawieszenie postepowania egzekucyjnego - art. 843 4 lub wstrzymaniu wykonania orzeczenia dotyczacego podzialu sumy uzyskanej z egzekucji - art. 1028 4), a takze gdy ustawa inaczej stanowi, tj. gdy w przypadku wydania postanowienia przewidzianego art. 747 pkt 2 lub 3 (por. art. 748) oraz gdy postanowieniem sad zobowiazuje dluznika do wykonania lub zaniechania pewnych czynnosci lub nieprzeszkadzania czynnosciom wierzyciela, przy czym nie stosuje sie tego przepisu do swiadczenia przez dluznika rzeczy bedacych w jego wladaniu (por. art. 756).

Postanowienie o zabezpieczeniu podlega zazaleniu (por. art. 741), jak rowniez moze byc w toku postepowania modyfikowane (por. art. 742), na wniosek dluznika, gdy odpadnie lub zmieni sie przyczyna zabezpieczenia, lub gdy do depozytu sadowego zlozy sume wystarczajaca do zabezpieczenia.

Jak wspomnialem wyzej, inne sa srodki zabezpieczenia roszczen pienieznych oraz roszczen niepienieznych. Zgodnie z art. 755 k.p.c. roszczenia niepieniezne moga zostac zabezpieczone w sposob wlasciwy dla zabezpieczania roszczen pienieznych, natomiast nie istnieje mozliwosc zabezpieczenia roszczen pienieznych w sposob inny niz ustawa wskazuje.

Art. 747 k.p.c.

1) zajecia ruchomosci, wynagrodzenia za prace albo wierzytelnosci lub innego prawa;

2) obciazenia nieruchomosci dluznika hipoteka przymusowa lub zastawem wpisanym do rejestru okretowego;

3) zakazu zbywania lub obciazania nieruchomosci, ktora nie ma urzadzonej ksiegi wieczystej albo ktorej ksiega wieczysta zaginela lub ulegla zniszczeniu.

Roszczenia niepieniezne, a i takie wystepuja przy podziale majatku dorobkowym, moga byc zatem zabezpieczone w sposob powyzszy, a takze w inny, zadany sposob.

Art. 755. k.p.c.

1. Gdy przedmiotem zabezpieczenia nie jest roszczenie pieniezne, sad wydaje zarzadzenia, jakie stosownie do okolicznosci uwaza za odpowiednie, nie wylaczajac zarzadzen przewidzianych do zabezpieczenia roszczen pienieznych. Gdy w zwiazku z przedmiotem sprawy okaze sie to konieczne, zarzadzenie takie moze rowniez polegac na unormowaniu stosunkow na czas trwania postepowania.

2. Przy wyborze sposobu zabezpieczenia sad uwzgledni interesy stron w takiej mierze, aby wierzycielowi zapewnic zaspokojenie lub nalezyta ochrone jego praw, a dluznika nie obciazac ponad potrzebe.

Wykonanie postanowienia nastepuje w drodze odpowiedniego stosowania przepisow o postepowaniu egzekucyjnym, tj. odnosnie ruchomosci art. 844 i nast., nieruchomosci art. 896 i nast., wynagrodzenia za prace art. 881 i nast., wierzytelnosci z rachunku bankowego art. 890 i nast.

egzekwowanie roszczen zasadzonych
w toku postepowania o podzial
majatku dorobkowego

Zakonczenie postepowania o podzial majatku dorobkowego powoduje chwilowa satysfakcje (jedynie z jego zakonczenia), natomiast czesto zapomina sie, ze postepowanie to nie powoduje samo z siebie jeszcze wyegzekwowania od drugiego z malzonkow zasadzonych swiadczen. W Polsce bowiem przyjeta zasada skargowosci powoduje, ze sad nie przesyla z urzedu swego rozstrzygniecia do wykonania; nawet nie dorecza takiego rozstrzygniecia stronom z urzedu. W celu uzyskania odpisu orzeczenia nalezy sie zwrocic do sadu z wnioskiem o jego odpis, ktory moze byc wydany z klauzula wykonalnosci lub prawomocnosci. Rodzaj klauzuli zalezy od tego, czy rozstrzygniecie nadaje sie do wykonania (przez komornika lub sad), czy tez powodowac ma jedynie inne skutki (np. uwidocznienie w ksiedze wieczystej stanu wynikajacego z orzeczenia).

W postepowaniu o podzial majatku dorobkowego rozstrzygniecie moze miec ow dwojaki charakter. Tam gdzie stwierdza jedynie, iz dotychczasowy stan prawny pomiedzy bylymi malzonkami staje sie od dnia wydania (w zasadzie prawomocnosci) orzeczenia inny - orzeczenie moze byc wydane jedynie z klauzula prawomocnosci. Nie bedzie nadawalo sie bowiem do wykonania przez organ egzekucyjny. Sa to wszelkiego rodzaju orzeczenia dokonujace podzialu poszczegolnych skladnikow majatku, stwierdzenia nierownych udzialow w majatku dorobkowym. Zauwazyc wypada, iz samo z siebie orzeczenie przyznajace okreslony skladnik majatkowy na rzecz bylego malzonka nie stanowi jeszcze tytulu egzekucyjnego - tzn. jesli byly malzonek, u ktorego rzecz ta zostala nie chce wydac go drugiemu, ktory wedlug orzeczenia jest uprawniony, to z orzeczeniem takim nie mozna bedzie pojsc do komornika by je wykonal - trzeba bedzie dopiero uzyskac tytul egzekucyjny, tj. wyrok, ktory nakaze wydac ow przedmiot. Miedzy innymi z tej przyczyny, sady najczesciej pozostawiaja status quo wladania majatkiem pomiedzy malzonkami, bedacy w chwili dokonywania podzialu majatku dorobkowego. Natomiast prawomocnosc orzeczenia nie podlegajacego wykonaniu ma nieocenione znaczenie wszedzie tam, gdzie na jego podstawie bedzie trzeba dokonac zmian w jakichkolwiek ewidencjach (dotyczy to np. przerejestrowania samochodu, wpisu do ksiegi wieczystej, ewidencji dzialalnosci gospodarczej itp.).

Odmiennie jest w tych czesciach orzeczen o podziale majatku, gdzie sad zasadza od jednego z malzonkow na rzecz drugiego okreslone swiadczenia. Tu orzeczenie nadaje sie do wykonania, a zatem mozna uzyskac klauzule wykonalnosci, czyli stwierdzenie umozliwiajace prowadzenie egzekucji. Z postanowieniem zaopatrzonym w klauzule wykonalnosci mozna zatem udac sie do organu egzekucyjnego, ktory winien stwierdzone tytulem wykonawczym powinnosci wykonac.

Wniosek skladany komornikowi (on najczesciej w tych sprawach bedzie wykonywal orzeczenie) winien zawierac okreslenie wierzyciela egzekwujacego (czyli tego, na rzecz ktorego ma zostac wyegzekwowane swiadczenie) wraz z podaniem jego adresu zamieszkania, dluznika egzekwowanego (czyli tego, z czyjego majatku prowadzona bedzie egzekucja) wraz z podaniem jego adresu zamieszkania, sposobu egzekucji (uwaga: im wiecej sposobow egzekucji zostalo podanych, tym egzekucja drozsza, ale byc moze i skuteczniejsza - jesli zatem istnieje pewnosc wyegzekwowania swiadczenia w okreslony sposob, najkorzystniej jest poprzestac na wskazaniu jedynie tego sposobu, zwlaszcza, iz wniosek mozna rozszerzyc); do wniosku nalezy dolaczyc oryginal tytulu wykonawczego, czyli zaopatrzonego w klauzule wykonalnosci postanowienia sadu. Sposob egzekucji wskazuje komornikowi rodzaj egzekucji (z rachunku bankowego, z ruchomosci, nieruchomosci itd.). Niestety dla wierzyciela - okreslenie sposobu prowadzenia egzekucji nalezy do niego - komornik nie ustali sposobu we wlasnym zakresie i nie bedzie prowadzil egzekucji w sposob jaki jemu wydaje sie najskuteczniejszy, ale jedynie w sposob jaki zostal zawnioskowany. Prowadzenie egzekucji w sposob niezawnioskowany przez wierzyciela moze stanowic podstawe do skutecznej skargi na czynnosc komornika.

Np. Komornikowi zostal zgloszony wniosek o wyegzekwowanie okreslonej sumy pienieznej z rachunku bankowego dluznika. Przypuscmy, ze egzekucja ta nie daje efektu, to nawet jesli komornik stwierdzi, ze dluznik ma nieruchomosc, do ktorej mozna skierowac egzekucje, to nie uczyni tego bo nie istnieje w tym zakresie wniosek wierzyciela.

Wlasciwym do przeprowadzenia postepowania egzekucyjnego jest komornik w ktorego rewirze prowadzona ma byc egzekucja (to troche uproszczenie - ale niemniej jednak oddaje glowna zasade), ale kazdy komornik jest wlasciwy do prowadzenia egzekucji w zakresie okregu sadu apelacyjnego (czyli na stosunkowo duzym terenie, bo okregow tych jest mniej nawet niz wojewodztw), a wybor w tym zakresie nalezy do wierzyciela.

Art. 8. u.k.s.e.

1. Wierzyciel ma prawo wyboru komornika w granicach wlasciwosci sadu apelacyjnego.

2. Komornik dziala na obszarze swojego rewiru komorniczego obejmujacego czesc lub caly obszar wlasciwosci sadu rejonowego lub kilku sadow rejonowych.

3. Komornik nie moze odmowic przyjecia wniosku o wszczecie postepowania egzekucyjnego, do ktorego przeprowadzenia jest wlasciwy.

4. Na pisemny wniosek wierzyciela komornik moze prowadzic egzekucje na obszarze wlasciwosci sadu apelacyjnego.

5. Komornik prowadzacy egzekucje wedlug wyboru wierzyciela zawiadomi o wszczeciu i zakonczeniu egzekucji komornika, ktoremu sprawa przypadlaby zgodnie z wlasciwoscia lub podzialem czynnosci.

6. W razie podejmowania czynnosci, na zadanie wierzyciela poza rewirem komornika, kosztami obciaza sie wierzyciela, niezaleznie od przyslugujacego mu zwolnienia od ponoszenia kosztow sadowych. Na pokrycie kosztow wierzyciel wplaca zaliczke przed podjeciem czynnosci.

7. Przez koszty, o ktorych mowa w ust. 6, rozumie sie diety, zwrot za przejazdy, transporty specjalistyczne oraz koszty noclegow komornika.

8. Komornik, za zgoda wierzyciela, moze przekazac calosc lub czesc sprawy egzekucyjnej innemu komornikowi, jezeli ten wyrazi na to zgode. Przekazanie sprawy nie wplywa na wysokosc oplat.

Postepowanie egzekucyjne jest platne. Wniosek o przeprowadzenie egzekucji podlega oplacie (w interesujacych nas sprawach) stosunkowej. Wpis jaki bedzie musial uczynic wierzyciel, by komornik rozpoczal egzekucje to 7% wartosci egzekwowanego swiadczenia. Nalezy zwrocic uwage, iz jest to wiecej niz ta kwota, ktora zostala zasadzona w postanowieniu - do wartosci egzekwowanego swiadczenia wchodza takze odsetki i zasadzone koszty sadowe. Reszte wpisu, albowiem caly wpis wynosi 21% egzekwowanego swiadczenia, poniesie dluznik egzekwowany. Owe 7% jezeli egzekucja zostanie wykonana skutecznie poniesie dluznik (tj. zostanie ta kwota od niego sciagnieta), jesli natomiast egzekucja nie powiedzie sie - koszty jej poniesie wierzyciel.

Art. 44-46 i 49 u.o k.s.i.e.
Art. 44.

1. W sprawach o egzekucje swiadczen pienieznych komornik pobiera oplaty stosunkowe, zalezne od wartosci egzekwowanego swiadczenia. W razie rozszerzenia przez wierzyciela egzekucji co do wysokosci egzekwowanego swiadczenia, pobiera sie takze oplate stosunkowa od roznicy tego swiadczenia.

2. W razie wyboru przez wierzyciela wiecej niz dwoch sposobow egzekucji swiadczen pienieznych, oplata stosunkowa ulega podwyzszeniu o 1/10 czesc za kazdy nastepny sposob egzekucji.

3. W sprawach o egzekucje swiadczen niepienieznych i w innych przypadkach okreslonych w ustawie oplata jest stala.

Art. 45.

1. Wszczecie egzekucji swiadczen pienieznych uzaleznione jest od uiszczenia przez wierzyciela czesci oplaty stosunkowej w wysokosci 7% wartosci egzekwowanego swiadczenia, nie wiecej jednak niz 1/3 calej oplaty, o ktorej mowa w art. 49.

2. Jezeli egzekucja okaze sie bezskuteczna badz wyegzekwowana kwota nie wystarcza na pokrycie kosztow egzekucji, komornik zwraca polowe oplaty stosunkowej.

3. Przepis ust. 1 stosuje sie odpowiednio do egzekucji naleznosci Skarbu Panstwa i gmin, nie wylaczajac egzekucji prowadzonej na polecenie sadu lub prokuratora. Zasada ta nie dotyczy innych wierzycieli zwolnionych od kosztow sadowych przez sad lub z mocy ustawy.

4. Nieuiszczenie oplaty, o ktorej mowa w ust. 1, w terminie tygodnia od dnia otrzymania przez wierzyciela wezwania do zaplaty lub nieprzekazanie jej przez sad lub prokuratora, lacznie z poleceniem egzekucyjnym, powoduje zwrot wniosku lub polecenia.

5. Nie oplacony wniosek o wszczecie egzekucji wniesiony przez adwokata lub radce prawnego zwraca sie bez wzywania do oplat, jezeli od wniosku pobrana powinna byc oplata stala.

6. Komornik moze rozlozyc na raty oplate uiszczana przez wierzyciela, o ktorym mowa w ust. 1, wszczynajac egzekucje po wplaceniu pierwszej raty ustalonej przez komornika.

Art. 46.

1. Do wartosci egzekwowanego roszczenia stanowiacej podstawe ustalenia oplaty egzekucyjnej wlicza sie odsetki, koszty i inne naleznosci, podlegajace egzekucji wraz ze swiadczeniem glownym w dniu zlozenia wniosku lub rozszerzenia egzekucji.

2. Do wartosci, o ktorej mowa w ust. 1, nie wlicza sie jednak kosztow toczacego sie postepowania egzekucyjnego i kosztow zastepstwa przez adwokata lub radce prawnego w tym postepowaniu egzekucyjnym.

3. Przy oznaczaniu wartosci egzekwowanego roszczenia kazde rozpoczete 10 zl liczy sie za pelne.

Art. 49.

Cala oplata stosunkowa wynosi 21% wartosci egzekwowanego swiadczenia, jednak nie moze byc nizsza niz 1/10 i wyzsza niz trzydziestokrotna wysokosc prognozowanego przecietnego miesiecznego wynagrodzenia w panstwowej sferze budzetowej, zwanego dalej "prognozowanym przecietnym wynagrodzeniem".

Przedstawienie zasad skutecznego prowadzenia postepowania egzekucyjnego przez wierzyciela prawdopodobnie przekroczyloby zakres tego opracowania. Podam jedynie skrotowo te najwazniejsze, ktore w jakis sposob umozliwia skuteczniejsze egzekwowanie naleznego swiadczenia.

Po pierwsze, zanim jeszcze zlozy sie wniosek egzekucyjny trzeba rozeznac, czy dluznik ma majatek z ktorego mozna egzekwowac. W przypadku bylych malzonkow, jesli tak, jak to caly czas zaznaczam - podzial majatku przeprowadzony zostanie szybko, tj. zarowno niedlugo po ustaniu wspolnosci majatkowej, jak i sprawnie w sadzie, czyli nawet z pominieciem niektorych mniej waznych kwestii, koncentrujac sie jedynie na roszczeniach, to zarowno sklad jak i miejsce polozenia majatku, zrodla uzyskiwania dochodow winny byc zainteresowanym znane. Ta wiedza znacznie usprawni postepowanie, albowiem wszelkie inne sposoby uzyskania tych informacji sa malo skuteczne, jakkolwiek mozliwe.

Art. 801 k.p.c.

Jezeli wierzyciel lub sad zarzadzajacy z urzedu przeprowadzenie egzekucji albo uprawniony organ zadajacy przeprowadzenia egzekucji nie moze wskazac przedmiotow sluzacych do zaspokojenia wierzyciela, komornik wezwie dluznika do zlozenia wyjasnien.

W przypadku zas, gdy wierzyciel nie ma mozliwosci zaspokojenia sie z majatku dluznika ma rowniez do dyspozycji postepowanie o wyjawienie majatku.

Art. 913. k.p.c.

1. Wierzyciel, ktory wykaze, ze na skutek prowadzonej egzekucji nie uzyskal w pelni zaspokojenia swej wierzytelnosci, moze zadac zobowiazania dluznika do zlozenia wykazu majatku, z wymienieniem rzeczy i miejsca, gdzie sie znajduja, przypadajacych mu wierzytelnosci i innych praw majatkowych oraz do zlozenia przyrzeczenia wedlug roty: "Swiadomy znaczenia moich slow i odpowiedzialnosci przed prawem zapewniam, ze zlozony przeze mnie wykaz majatku jest prawdziwy i zupelny".

2. Wierzyciel moze zadac wyjawienia majatku takze przed wszczeciem egzekucji, jezeli uprawdopodobni, ze nie uzyska zaspokojenia w pelni swej naleznosci ze znanego mu majatku albo z przypadajacych dluznikowi biezacych swiadczen periodycznych za okres szesciu miesiecy.

Nastepnie nalezy ocenic te skladniki majatkowe i wskazac ten, z ktorego egzekucja wystarczy na pokrycie dochodzonych wierzytelnosci. Tu trzeba dokonac logicznego wyboru, bowiem najczesciej mozna miec dylemat: czy lepiej skutecznie egzekwowac ale dosc dlugo i mozolnie, czy tez porywac sie na egzekucje, ktora przyniesie (byc moze) jednorazowy efekt. Mianowicie dosc skutecznymi sposobami sa egzekucje z rachunku bankowego oraz z wynagrodzenia za prace (renty, emerytury) - tu jednakze egzekucja bedzie miala pewien periodyczny charakter. Swiadczenie egzekwowane bedzie dosc dlugo i co miesiac splywac bedzie nalezna wierzycielowi czesc. Postepowanie takie jest jednak dla wierzyciela stosunkowo tanie i bezpieczne - o ile dluznik ma stala prace i jej nie utraci, sciagane swiadczenia beda przekazywane na rachunek wierzyciela.

Mozna tez probowac przeprowadzic egzekucje w odmienny sposob, a mianowicie zmierzajac do uzyskania jednorazowego swiadczenia w pelnej lub przynajmniej znacznej wysokosci. Do tego rodzaju egzekucji beda nalezec wszelkie te, ktorych przedmiotem jest egzekucja poprzez sprzedaz rzeczy lub prawa (ruchomej np. samochodu jak i nieruchomej, jak tez prawa np. spoldzielczego wlasnosciowego prawa do lokalu). Tego rodzaju egzekucja ma jeden aspekt pozytywny - w przypadku skutecznosci, wierzyciel otrzymuje duza wplate od razu, ktora moze zaspokoic cale jego roszczenie. Jest to egzekucja, szczegolnie zas z nieruchomosci kosztowna, albowiem w jej toku nalezy liczyc sie z dodatkowymi wydatkami np. na oszacowanie nieruchomosci. Moze rowniez, z braku chetnych nie dojsc do skutku. W takim przypadku, po drugiej licytacji, wierzyciel winien przejac rzecz na wlasnosc, szczegolnie nieruchomosc, albowiem w przeciwnym wypadku poniesie jedynie koszty egzekucyjne bez zadnego efektu.

Art. 797. k.p.c.

We wniosku lub zadaniu przeprowadzenia egzekucji z urzedu nalezy wskazac swiadczenie, ktore ma byc spelnione, oraz sposob egzekucji. Do wniosku lub zadania nalezy dolaczyc tytul wykonawczy.

Art. 798. k.p.c.

Jezeli dluznikowi przysluguje wybor miedzy swiadczeniami, ktore ma spelnic, a wyboru jeszcze nie dokonal, komornik,

Art. 799. k.p.c.

1. Wierzyciel moze w jednym wniosku wskazac kilka sposobow egzekucji przeciwko temu samemu dluznikowi. Sposrod kilku sposobow egzekucji wierzyciel powinien zastosowac najmniej uciazliwy dla dluznika.

2. Jezeli egzekucja z jednej czesci majatku dluznika oczywiscie wystarcza na zaspokojenie wierzyciela, dluznik moze zadac zawieszenia egzekucji z pozostalej czesci majatku.

Art. 800. k.p.c.

1. Wnioskow skierowanych do sadu nie mozna laczyc z wnioskami skierowanymi do komornika. Nie mozna rowniez laczyc wnioskow, ktore skierowane sa do roznych sadow.

2. W razie niedopuszczalnego polaczenia wnioskow sad lub komornik rozpoznaje wniosek w zakresie swej wlasciwosci, w pozostalej zas czesci wniosek przekaze wlasciwemu organowi egzekucyjnemu, jezeli wierzyciel w wyznaczonym terminie przedstawi odpis wniosku.

Art. 803. k.p.c.

Tytul wykonawczy stanowi podstawe do prowadzenia egzekucji o cale objete nim roszczenie i ze wszystkich czesci majatku dluznika, chyba ze z tresci tytulu wynika co innego.

Oczywiscie tytul wykonawczy winien zostac dolaczony w oryginale, a nie na przyklad w kserokopii. Wskazanie sposobu egzekucji to wskazanie okreslonego jej rodzaju (egzekucja z ruchomosci, rachunkow bankowych, wynagrodzenia za prace itp.) wskazanie jednak konkretnych przedmiotow z ktorych nastapic ma zaspokojenie (chocby poprzedzonych slowami "na przyklad z") moze ulatwic i usprawnic egzekucje.

Prowadzac postepowanie egzekucyjne pamietac nalezy o ekonomice jej srodkow. Jest niewatpliwym, iz egzekucje 1000,- zl mozna przeprowadzic z rachunku bankowego, na ktorym znajduje sie kwota przewyzszajaca te sume, jak rowniez z wynagrodzenia za prace (emerytury, renty) nawet jesli uzyskiwane dochody nie zaspokoja od razu calosci wierzytelnosci, to systematycznie egzekwowane w koncu tego dokonaja. Mozna owa kwote egzekwowac rowniez z wartej wiele tysiecy zlotych nieruchomosci dluznika - pamietac przy tym nalezy, iz tego rodzaju egzekucja zanim do niej dojdzie bedzie kosztowna dla wierzyciela i to znacznie bardziej od owych 1000 zl, a nadto z uwagi na skomplikowany jej charakter nie ma praktycznie mozliwosci by ten rodzaj postepowania trwal krocej niz rok.

W toku postepowania egzekucyjnego pamietac rowniez trzeba, iz nalezy bezwzglednie reagowac na wezwania komornika dotyczace wskazywania sposobu egzekucji czy odpowiadania na podobnej tresci wezwania zmierzajace do wyegzekwowania dlugu. Brak reakcji doprowadzic bowiem moze do umorzenia sie z mocy samego prawa postepowania egzekucyjnego.

Art. 823. k.p.c.

Postepowanie egzekucyjne umarza sie z mocy samego prawa, jezeli wierzyciel w ciagu roku nie dokonal czynnosci potrzebnej do dalszego prowadzenia postepowania lub nie zazadal podjecia zawieszonego postepowania. Termin powyzszy biegnie od dnia dokonania ostatniej czynnosci egzekucyjnej, a w razie zawieszenia postepowania - od ustania przyczyny zawieszenia.

Rowniez pamietac nalezy, iz egzekwowanie od osoby, ktora nic nie ma lub ktorej nie mozna wykazac, by miala jakis majatek doprowadzi do umorzenia postepowania, choc tu komornik musi wezwac wierzyciela do wypowiedzenia sie.

Art. 824. 1 pkt 3 k.p.c.

Postepowanie umarza sie w calosci lub czesci z urzedu [...]:
3) jezeli jest oczywiste, ze z egzekucji nie uzyska sie sumy wyzszej od kosztow egzekucyjnych.

wplyw
uniewaznienia malzenstwa
na stosunki majatkowe
malzenskie

W niektorych sytuacjach malzenstwo moze zostac uniewaznione. Powoduje to przyjecie fikcji, ze malzenstwa nie bylo od samego poczatku. Jednakze w zakresie stosunkow majatkowych malzenskich dzieje sie nieco odmiennie. Samo uniewaznienie malzenstwa nie doprowadza jeszcze do powrotu stanu sprzed jego zawarcia, a jedynie powoduje mozliwosc stosowania pomiedzy stronami odpowiednio tych samych rozwiazan, ktore mozliwe sa w przypadku rozwiazania malzenstwa przez orzeczenie rozwodu.

Art. 21. k.r.o.

Do skutkow uniewaznienia malzenstwa w zakresie stosunku malzonkow do wspolnych dzieci oraz w zakresie stosunkow majatkowych miedzy malzonkami stosuje sie odpowiednio przepisy o rozwodzie, przy czym malzonek, ktory zawarl malzenstwo w zlej wierze, traktowany jest tak, jak malzonek winny rozkladu pozycia malzenskiego.

W ten sposob zatem wszelkie te rozwazania, ktore mialy miejsce przy okazji rozwazan dotyczacych postepowania o podzial majatku dorobkowego po ustaniu malzenstwa wskutek jego rozwiazania przez orzeczenie rozwodu sa aktualne takze i w tym przypadku.

wplyw separacji na stosunki majatkowe malzenskie

Zaczely juz obowiazywac przepisy ustawy o zmianie Kodeksu rodzinnego wprowadzajace do polskiego prawa instytucje separacji pomiedzy malzonkami. Separacja ma wplyw na stosunki majatkowe malzenskie, albowiem od chwili jej orzeczenia nastepuje rozdzielnosc majatkowa malzenska, a zatem ustaje wspolnosc.

Ustawa z dnia 21 maja 1999 r. o zmianie ustaw Kodeks rodzinny i opiekunczy, Kodeks cywilny, Kodeks postepowania cywilnego oraz niektorych innych ustaw (Dz.U. Nr 52 z 1999 r., poz. 532).

Art. 614.

1. Orzeczenie separacji ma skutki takie jak rozwiazanie malzenstwa przez rozwod, chyba ze ustawa stanowi inaczej.
Art. 615.
Orzeczenie separacji powoduje powstanie miedzy malzonkami rozdzielnosci majatkowej.
Art 616.
1. Na zgodne zadanie malzonkow sad orzeka o zniesieniu separacji.

2. Z chwila zniesienia separacji ustaja jej skutki.

3. Znoszac separacje, sad rozstrzyga o wladzy rodzicielskiej nad wspolnym maloletnim dzieckiem obojga malzonkow. Na zgodny wniosek malzonkow sad orzeka o utrzymaniu miedzy malzonkami rozdzielnosci majatkowej.

Skoro zas tak, to mozliwym stanie sie postepowanie o podzial majatku dorobkowego. Postepowanie to toczyc sie bedzie wedlug tych samych regul, ktore omowiono powyzej.

UWAGI KONCOWE

Nie istnieje w moim przekonaniu jedna recepta na postepowanie o podzial majatku dorobkowego. Z roznych przyczyn postepowanie to jest zmudne dowodowo, trwajace zbyt dlugo oraz majace wiele pobocznych kwestii nie stanowiacych jedynie o jego przedmiocie. Celowo unikalem wczesniej odpowiedzi na pytanie, czy w postepowaniu tym konieczne jest udzielenie pelnomocnictwa adwokatowi. Odpowiedz cisnie sie prawnikowi na usta od razu - z przepisow tak nie wynika. Jednak bedac praktykiem zauwazam nastepujaca prawidlowosc: jesli jedna strona ma pelnomocnika adwokata (lub radce prawnego) warto z takiej pomocy skorzystac juz chocby dla zrownowazenia sil. To nie jest latwe postepowanie, a jego meandry, zakamarki prawdopodobnie nie sa nikomu znane zupelnie. Jesli juz skorzystalo sie z pomocy zawodowego pelnomocnika - niech bedzie on jak spowiednik, nie istnieja przed nim tajemnice: "a to nie jest istotne", "tego nie musi wiedziec" - jesli ma prawidlowo wykonywac swoj zawod, nie tylko moze, lecz musi o tych rzeczach wiedziec.

Jesli byli malzonkowie dochodza do porozumienia - pomoc adwokata nie jest konieczna. To juz lepiej, jak wspominalem, skorzystac z pomocy jakiegos meza opatrznosciowego, ktory sprobuje zlagodzic spory i wypracowac porozumienie, z ktorym mozna takze isc do sadu lub notariusza - JEST TO NAJTANSZE I NAJLEPSZE ROZWIAZANIE - jedyne, ktore choc w niewielkim stopniu usatysfakcjonuje bylych malzonkow. W postepowaniu o podzial majatku nie ma bowiem wygranych i przegranych. Przegranymi, po wielu sporach beda oboje. Dopiero po latach zdadza sobie natomiast sprawe z prostego pytania "i po co to wszystko?".

Ogolne zasady prawidlowego wniosku w postepowaniu o podzial majatku dorobkowego

Aczkolwiek nie jestem zwolennikiem wzorow w sprawach cywilnych, ktore mogliby wykorzystywac nieprawnicy, to dla lepszej orientacji i podniesienia poziomu pism procesowych, podaje ogolny wzor, wedlug ktorego mozna sporzadzic prawidlowy wniosek.

Wniosek taki winien zawierac nastepujace elementy:

1) Oznaczenie sadu, do ktorego wnosi sie sprawe

Zgodnie z art. 566 k.p.c. - sadem wlasciwym jest miejsce polozenia majatku, a jesli wspolnosc majatkowa ustala przez smierc jednego z malzonkow - sad spadku, ktorym jest po pierwsze sad ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a gdy miejsca tego nie mozna ustalic - sad miejsca, w ktorym znajduje sie majatek spadkowy lub jego czesc - w braku powyzszych podstaw sadem spadku jest sad rejonowy dla miasta stolecznego Warszawy (art. 628 k.p.c.).

2) Wskazanie wnioskodawcy wraz z podaniem jego adresu zamieszkania

Wnioskodawca moze byc byly malzonek lub jego spadkobierca.

3) Wskazanie uczestnikow postepowania z podaniem jego adresu zamieszkania

Uczestnikami sa byly malzonek lub jego spadkobiercy, ewentualnie wspolspadkobiercy wnioskodawcy i byly malzonek.

4) Wskazanie wartosci przedmiotu sporu

Czyli okreslenie, ile wart jest majatek dorobkowy. Koniecznym jest podanie wartosci rynkowej, albowiem podanie tej wartosci znacznie zanizonej spowoduje jedynie wszczecie przez sad postepowania sprawdzajacego, co jedynie przedluzy postepowanie, a za ewentualna opinie bieglego sprawdzajaca podana wartosc przedmiotu sporu i tak zaplaci wnioskodawca.

5) Przedstawienie zadania wniosku, na ktore winno sie skladac zadanie ustalenia majatku dorobkowego oraz sposobu jego podzialu; w przypadku, gdy dokonany ma byc jedynie czesciowy podzial majatku dorobkowego winno i to zostac wskazane

Tu nalezy wymienic poszczegolne przedmioty, ktore stanowia majatek dorobkowy - dobrze jest wskazac ich poszczegolna wartosc. Zadanie przysadzenia poszczegolnych przedmiotow winno skladac sie ze stanowiska, iz okreslony przedmiot ma byc zasadzony na rzecz danego bylego malzonka oraz czy z tego tytulu nastapic maja splaty i jakie.

6) Dalsze wnioski takie jak: zadanie zasadzenia zwrotu nakladow, ustalenia nierownych udzialow w majatku dorobkowym.

Tu nalezy precyzyjnie wskazac, iz naklady maja byc zasadzone w okreslonej wysokosci oraz ze ustalony udzial w majatku dorobkowym ma okreslona wartosc.

7) Uzasadnienie wniosku:

Tu nalezy wskazac:
=> w jakim okresie malzonkowie byli malzenstwem,

=> kiedy i jak ustala wspolnosc majatkowa,

=> co i dlaczego stanowi sklad majatku dorobkowego oraz dlaczego ma taka wartosc,

=> uzasadnienie, dlaczego okreslone przedmioty maja stanowic w drodze podzialu wylaczna wlasnosc okreslonego uczestnika,

=> uzasadnienie, dlaczego nastapic ma zasadzenie zwrotu nakladow, czyli wykazanie, iz takie naklady nastapily,

=> uzasadnienie, dlaczego nastapic ma ustalenie nierownych udzialow w majatku dorobkowym, poprzez wskazanie istotnych okolicznosci dla takiego ustalenia.

8) Podpis

Dowody w toku tego postepowania sa tak rozne, iz nie sposob je wymienic. Przykladowo jedynie nalezy wskazac, iz sadowi powinny zostac zawnioskowane nastepujace dowody:

1. Wyrok rozwodowy i/lub odpis skrocony aktu malzenstwa bylych malzonkow - na okolicznosc, iz malzonkowie sa rozwiedzeni; wyrok rozwodowy nadto, na okolicznosc, czy sad ten dokonywal jakichs ustalen w zakresie podzialu majatku dorobkowego.

2. Odpis z ksiag wieczystych - na okolicznosc wykazania wchodzacych w sklad majatku dorobkowego nieruchomosci.

3. Wyciag i mapa z ewidencji gruntow - na powyzsza okolicznosc, jesli nieruchomosc nie ma zalozonej ksiegi wieczystej.

4. Opinia bieglych - na rozne okolicznosci: wyceny wartosci rzeczy stanowiacych majatek dorobkowy, zasadnosci i mozliwosci przeprowadzenia okreslonego sposobu podzialu rzeczy (szczegolnie przy nieruchomosciach).

5. Dowod ze swiadkow i dokumentow - na okolicznosc wykazania skladu majatku dorobkowego.

6. Dowod z przesluchania wnioskodawcy i uczestnika - na okolicznosc ustalenia skladu majatku dorobkowego i przede wszystkim na okolicznosc zasadnosci sposobu jego podzialu.

Na koniec jeszcze raz podkresle - najgorsza ugoda pomiedzy malzonkami bedzie lepsza niz najlepsze rozstrzygniecie sadu. Ugoda w pewnym zakresie zadowoli malzonkow - postanowienie sadu, poprzedzone dlugotrwalym postepowaniem prawie nigdy.

SLOWNICZEK POJEC PRAWNYCH

BIBLIOGRAFIA

PRZEPISY PRAWNE

| ISO-Latin2 |   
| Rzeczpospolita | Archiwum | Serwis Ekonomiczny | Serwis Prawny | Cennik | Regulamin | Serwis WAP | Prenumerata
| Reklama | English/Deutsch | O nas | Praca i staze | Zglaszanie uwag | Kontakt |
© Copyright by Presspublica Sp. z o.o.