Czesc druga

PODZIAL MAJATKU DOROBKOWEGO

Pawel Baranowski

Wprowadzenie

Rozdzial I

SPOSOBY DOKONANIA PODZIALU MAJATKU DOROBKOWEGO

- podzial majatku dorobkowego
- zalety szybkiego podzialu wspolnego majatku
- korzysci podzialu majatku w drodze umowy miedzy stronami
- maz zaufania - mediator
- konsekwencje podzialu majatku w sadzie
- kiedy trzeba lub warto zniesc wspolwlasnosc
- proba ugody
- ustroje majatkowe malzenskie - konsekwencje

Rozdzial II

POSTEPOWANIE O PODZIAL MAJATKU DOROBKOWEGO

- zakres postepowania
- czesciowy podzial majatku wspolnego
- nierowne udzialy w majatku
- wniosek, jego tresc i znaczenie
- wlasciwosc sadu, czyli ktory rozpozna sprawe
- wymogi odnoszace sie do pozwu
- dokladna i wiarygodna wycena wartosci
- szczegolowe informacje nt. sytuacji materialnej stron
- ustalenie majatku dorobkowego
- skladniki majatku wspolnego
- skladniki odrebnego majatku
- procedura ustalania majatku dorobkowego
- taki stan jak w chwili rozwodu
- zakres badan majatku dorobkowego przez sad
- trudnosci w ustaleniu przynaleznosci skladnikow majatku
- ustalenie nierownych udzialow w majatku wspolnym
- kryteria ustalenia nierownych nakladow majatku wspolnego
- ustalenie nierownych udzialow
- stosowanie zasady wspolzycia spolecznego
- ustalenie nakladow z majatku odrebnego na majatek wspolny oraz z majatku wspolnego na majatek odrebny
- przyklady rozliczania skladnikow majatku dorobkowego z uwzglednieniem majatku wspolnego
- rozliczanie nakladow
- problem dowodowy

Rozdzial III

ZASADY DZIELENIA MAJATKU DOROBKOWEGO

- porozumienie miedzy stronami
- mozliwosc fizycznego podzialu rzeczy
- finansowa splata lub doplata
- publiczna sprzedaz i podzial srodkow finansowych

Rozdzial IV

ZASADY PODZIALU POSZCZEGOLNYCH RZECZY SKLADAJACYCH SIE NA MAJATEK WSPOLNY

- nieruchomosci rolne
- odrebna wlasnosc lokalowa lub wlasnosc domu jednorodzinnego
- najem lokalu mieszkalnego
- uzyczenie
- spoldzielcze prawo do lokalu lub domu jednorodzinnego
- spoldzielcze lokatorskie prawo do lokalu
- wlasnosciowe (spoldzielcze) prawo do lokalu
- prawo do domow jednorodzinnych i lokali mieszkalnych budowanych w celu przeniesienia ich wlasnosci na rzecz czlonkow
- prawo do grobu
- zabezpieczenie roszczen zwiazanych z podzialem majatku dorobkowego
- egzekwowanie roszczen zasadzonych w toku postepowania o podzial majatku dorobkowego
- wplyw uniewaznienia malzenstwa na stosunki majatkowe malzenskie
- wplyw separacji na stosunki majatkowe malzenskie

UWAGI KONCOWE

Rozdzial I

SPOSOBY DOKONANIA PODZIALU MAJATKU DOROBKOWEGO

podzial majatku dorobkowego

Podzialu majatku dorobkowego mozna dokonac:

1) w sadzie
a) w postepowaniu o podzial majatku dorobkowego

b) w postepowaniu rozwodowym

2) w drodze umowy pomiedzy bylymi malzonkami (lub pomiedzy malzonkiem i spadkobiercami drugiego malzonka).

Postepowaniem o podzial majatku dorobkowego zajmiemy sie dalej. Tu nalezy zauwazyc jedynie, iz wniosek o podzial majatku dorobkowego moze zostac zgloszony takze w postepowaniu rozwodowym. Sad jedynie bedzie mial na uwadze czy dokonanie podzialu nie bedzie nadmiernie sporne.

Art. 58 3 k.r.o.

Na wniosek jednego z malzonkow sad moze w wyroku orzekajacym rozwod dokonac podzialu majatku wspolnego, jezeli przeprowadzenie tego podzialu nie spowoduje nadmiernej zwloki w postepowaniu.

zalety szybkiego podzialu wspolnego majatku

Innymi slowy - sad rozwodowy dokona podzialu majatku dorobkowego w sytuacji, gdy dokonanie owego podzialu jest bezsporne lub niemal bezsporne. Jesli spornym bedzie sklad, wartosc, naklady, a nadto jeszcze koniecznym bedzie ustalenie nierownych udzialow w majatku wspolnym - sad prowadzacy postepowanie rozwodowe na pewno nie dokona podzialu. Szkoda jednak zaprzepascic te okazje. Jesli tylko istnieje mozliwosc dokonania w miare bezspornego podzialu majatku dorobkowego to warto wykorzystac mozliwosc dana art. 58 3 k.r.o. Im pozniej przyjdzie dokonywac podzialu majatku, tym gorzej. Nalezy wskazac, iz omawiany wniosek nie musi zostac zgloszony przez powoda postepowania o rozwod; moze go zglosic kazdy z malzonkow. Jakkolwiek jestem przeciwny czesciowemu podzialowi majatku dorobkowego, to podzielic jednak nalezy teze, jaka pojawila sie w uchwale pelnego skladu Izby Cywilnej Sadu Najwyzszego z dnia 13 stycznia 1978 r. (sygn. akt III CZP 30/77, publ. OSNCP 1978 z. 3, poz. 39), iz "W interesie szybkiej normalizacji stosunkow majatkowych stron wskazane jest przeprowadzenie czesciowego podzialu majatku wspolnego, jezeli tylko co do czesci majatku wspolnego mozliwe jest dokonanie jego podzialu bez spowodowania nadmiernej zwloki postepowania. Dotyczy to w szczegolnosci podzialu majatku wspolnego w zakresie jego podstawowego skladnika, jakim jest mieszkanie wlasnosciowe lub spoldzielcze, samo lub wraz z przedmiotami urzadzenia domowego.". Stanowiska tego nie nalezy bagatelizowac, lepiej jest nawet dokonac jedynie czesciowego podzialu majatku dorobkowego w sadzie orzekajacym rozwod, niz przeniesc calosc podzialu majatku dorobkowego do postepowania dzialowego.

Przy dokonywaniu podzialu majatku wspolnego w sadzie rozwodowym, pamietac nalezy jeszcze jedno, iz o ile ustawodawca dal mozliwosc dokonania w wyroku rozwodowym podzialu majatku dorobkowego, to nie dal takiej mozliwosci w zakresie dokonywania zniesienia wspolnosci majatkowej malzenskiej z data wsteczna (a zatem nie dal jej wcale). Nie bedzie zatem mozliwe dokonanie rozwodu z dniem 21 grudnia jakiegos roku i zniesienie wspolnosci majatkowej z data na przyklad 8 stycznia tego roku.

korzysci podzialu majatku
w drodze umowy miedzy stronami

Majatku dorobkowego nie trzeba dzielic w sadzie. Podzialu majatku malzenskiego mozna dokonac pomiedzy samymi stronami w drodze stosownej umowy, a jesli zachodzi taka koniecznosc takze przed notariuszem. Goraco polecam, choc wiem jak trudno, znalezc kompromis i to w dodatku dotyczacy osob bardzo czesto do siebie wrogo nastawionych. Warto jednak taki trud podjac, gdyz w ten sposob mozna dokonac podzialu taniej i szybciej. Niestety jeszcze nie jest to popularne, nie ma w Polsce w tej chwili wielu (o ile w ogole sa) profesjonalnych mediatorow, ktorzy mogliby sluzyc pomoca w uzgodnieniu spornych stanowisk, w doprowadzeniu do kompromisu w jakis sposob satysfakcjonujacego strony. Nie na prozno sie bowiem mowi, iz najgorsza ugoda jest lepsza niz najlepszy wyrok (i nie zmienia postaci rzeczy fakt, ze w postepowaniu o podzial majatku dorobkowego wydawane sa postanowienia, a nie wyroki). Po prostu w ugodzie nie ma przegranych i nie ma wygranych - wygrana jest juz samo to, ze doszliscie do porozumienia, ze szybko, bez zbednych kosztow dokonaliscie podzialu majatku, ze w koncu mozna sie rozejsc bez dalszych zobowiazan - miec definitywnie za soba okres, do ktorego wiekszosc nie chce juz powracac.

maz zaufania - mediator

Uwazam, iz w przypadku niemoznosci dojscia przez samych bylych malzonkow do jakiegos porozumienia, i z braku profesjonalnych mediatorow, lepiej skorzystac z posrednictwa kogos znajomego, ktory moglby podjac sie mediacji. I pomimo, ze trzeba sie bedzie zrewanzowac - i tak to bedzie tansze od postepowania w sadzie. Brak zgody oznacza koniecznosc przeprowadzenia postepowania o podzial majatku dorobkowego. Nie chce straszyc, ale prawda jest taka, ze:

konsekwencje podzialu majatku w sadzie

=> podzialowi winien podlegac caly majatek dorobkowy, a nie to co w danej chwili wnioskodawca chcialby (na przyklad dla obnizenia kosztow postepowania) objac postepowaniem;

=> od calego majatku placony jest wpis sadowy, czyli oplata, od ktorej zalezy nadanie sprawie biegu przez sad;

=> postepowanie jest trudne dowodowo i mozolne, a co za tym idzie zwykle trwa wiele lat;

=> czestokroc w postepowaniu zachodzi koniecznosc przeprowadzenia dowodu z opinii bieglego, co podraza koszty postepowania.

W efekcie - po wielu latach uzyskuje sie postanowienie sadu, ktore niekoniecznie odpowiada temu, co kazda ze stron umyslila sobie, ze z majatku dorobkowego otrzyma. Konia z rzedem temu, kto z reka na sercu powie, ze mozna w kazdej sprawie dokonac sprawiedliwego podzialu jednego mieszkania stanowiacego dorobek malzonkow. Zwykle, przyznanie mieszkania jednej ze stron, za splata polowy wartosci drugiej stronie, jesli nawet nie doprowadzi do przymusowego wyegzekwowania splaty, co pozbawi mieszkania te osobe, ktora je otrzymala, to doprowadzi do sytuacji, w ktorej jeden z malzonkow straci mieszkanie praktycznie bez mozliwosci uzyskania wlasnego lokum (biorac pod uwage realne szanse i dochody oraz ceny mieszkan). W ten sposob zadna ze stron uczestniczaca w podziale majatku dorobkowego nie jest z niego zadowolona. Niestety postepowanie o podzial majatku dorobkowego zwykle, oprocz dokonania owego podzialu, jest dla bylych malzonkow (czy tez jednego z nich) doskonalym polem do odegrania sie. Stad tez czestokroc postepowania te zamiast zmierzac do podzialu majatku, kierowane sa przez jego uczestnikow do rozegrania prywatnych niesnasek, zadawnionych urazow, itp. Niestety niewielkie sa mozliwosci sadu ukrocenia takiego procederu.

kiedy trzeba lub warto zniesc wspolwlasnosc

Jak z dotychczasowych rozwazan wynika, w znakomitej wiekszosci przypadkow (wykluczyc bowiem z gory nalezy, iz malzonkowie nie mieli w ogole majatku stanowiacego ich wspolwlasnosc), zaistnieje koniecznosc dokonania podzialu tego majatku. Kiedy malzonkowie (jak zdecydowana wiekszosc w Polsce) podlegali majatkowemu ustrojowi malzenskiemu - wowczas konieczne jest przeprowadzenie postepowania o podzial majatku dorobkowego. Jednakze nawet gdyby zawarli intercyze malzenska, to i wowczas nie mozna wykluczyc, iz jakies przedmioty beda stanowic wspolwlasnosc malzonkow - w takiej sytuacji koniecznym moze sie stac (z reguly sie stanie) dokonanie zniesienia wspolwlasnosci. Obydwu dokonac mozna w sadzie, jak i we wlasnym zakresie; jesli w sklad majatku wspolnego malzonkow wchodzi nieruchomosc, gospodarstwo rolne, przedsiebiorstwo, koniecznym bedzie dokonanie owego podzialu, czy zniesienia - jesli w drodze umowy, to w formie aktu notarialnego. Tu jeszcze jedna uwaga: zwykle dokonanie podzialu, czy zniesienie wspolwlasnosci u notariusza jest drozsze niz wpis sadowy.

proba ugody

Mozna wiec zaproponowac tez dwa nastepujace rozwiazania: albo wniesienie sprawy o podzial majatku dorobkowego - zgodny, albo wniesienie wniosku o przeprowadzenie proby ugodowej podzialu majatku wspolnego. Szczegolnie to drugie rozwiazanie jest pod wzgledem finansowym godne polecenia. Pamietac jednak nalezy o tym, ze nie istnieje szybsza metoda rozwiazania wspolnych spraw pomiedzy malzonkami niz u notariusza; a jak mawiaja czas to pieniadz, tu polega to na tym, ze niestety ludzie w Polsce czesto zmieniaja zdanie i to co wydawac by sie moglo, ze zostalo uzgodnione, za dwa, trzy lub wiecej miesiecy, gdy dojdzie do rozprawy nie musi byc juz tak zgodne.

ustroje majatkowe malzenskie - konsekwencje

Istnieja dwa ustroje malzenskie:

1. wspolnoty malzenskiej majatkowej oraz

2. rozdzielnosci malzenskiej.

Pierwszy powoduje, ze niemalze caly dorobek malzenstwa w trakcie jego trwania stanowi wspolwlasnosc laczna (jak wspomnialem - przede wszystkim nie mozna zbyc udzialu), po jego rozwiazaniu staje sie zas wspolwlasnoscia w czesciach ulamkowych. Udzialy wspolmalzonkow co do zasady wynosza po polowie. Powoduje to, pomimo rozwiazania malzenstwa, koniecznosc dalszego liczenia sie z bylym wspolmalzonkiem w kwestiach majatkowych, albowiem dowolne dysponowanie bylym majatkiem malzenskim nie jest mozliwe. Oczywiscie prawo zna metody wyjscia z takiej sytuacji - taka jest postepowanie o podzial majatku dorobkowego.

W przypadku rozdzielnosci majatkowej malzenskiej - postepowanie o podzial majatku dorobkowego nie jest mozliwe (jest ono pozbawione sensu, gdyz nie istnieje majatek dorobkowy, ktory moglby podlegac podzialowi). Nie mozna jednak wykluczyc, iz w okresie trwania malzenstwa, malzonkowie zakupili na wspolwlasnosc jakas rzecz - wowczas bedzie (jak zreszta w kazdym przypadku wspolwlasnosci) dopuszczalne postepowanie o zniesienie wspolwlasnosci. Wydaje sie rowniez, ze jest mozliwe postepowanie o zwrot nakladow poczynionych z jednego majatku na drugi majatek, jak rowniez postepowanie o wydanie rzeczy nalezacej do jednego z bylych malzonkow, a znajdujacej sie obecnie u drugiego malzonka.

Trzeba jednakze pamietac, ze rozdzielnosc majatkowa malzenska nie musi powstac od poczatku malzenstwa - jest ona bowiem wynikiem tak umowy o rozdzielnosc majatkowa malzenska, jak rowniez wynikiem zniesienia (sadowego, umownego lub, jak w przypadku ubezwlasnowolnienia jednego z malzonkow - z mocy prawa) wspolnosci majatkowej malzenskiej w toku trwania malzenstwa, czy separacji. Zawsze po ustaniu wspolnosci majatkowej malzenskiej mozliwe jest dokonanie jej zniesienia. Oczywiscie sposob jej zniesienia w takim przypadku niczym nie rozni sie od tego, ktory jest dostepny po ustaniu malzenstwa, a zasady, ktore proponuje sa te same. Im szybciej dokonany zostanie podzial, tym lepiej. Zasada ta doznaje jednakze jednej ale zasadniczej roznicy: jesli jeszcze trwa malzenstwo (nie dotyczy to separacji) - idzcie Panstwo do sadu jedynie wtedy, gdy wiecie jak zniesc wspolnosc praw miedzy soba. Z doswiadczenia wynika, iz postepowanie to, w przypadku nieprzygotowania sie do niego obu stron, jest dla uczestnikow bardzo emocjonujace. Jesli postepowanie bedzie wynikiem akcji jedynie jednego z malzonkow, bez wczesniejszego uzgodnienia tego z drugim malzonkiem - najczesciej dojdzie do zaostrzenia stosunkow pomiedzy malzonkami, co doprowadzi do dalszego pogorszenia sie stosunkow pomiedzy nimi, az do zaistnienia stanu trwalego i zupelnego rozkladu pozycia malzenskiego. Jesli natomiast malzonkowie maja wspolna koncepcje podzialu majatku dorobkowego, a nadto swiadomosc, ze im szybciej tego dokonaja tym lepiej - to moga dokonac tego podzialu albo w sadzie, albo u notariusza, w zasadzie nawet przy dokonywaniu zniesienia wspolnosci majatkowej malzenskiej w toku trwania malzenstwa. Oczywiscie te okolicznosci nie maja wiekszego znaczenia przy separacji, albowiem tu wystepuja dokladnie te same reguly jak przy podziale majatku dorobkowego bedacego wynikiem rozwodu.

Na marginesie tu mozna wspomniec, ze postepowanie o podzial wspolnosci majatkowej malzenskiej bedzie rowniez konsekwencja uniewaznienia malzenstwa, albowiem w tej sytuacji odpowiednie zastosowanie maja przepisy o rozwodzie.

Art. 21. k.r.o.

Do skutkow uniewaznienia malzenstwa w zakresie stosunku malzonkow do wspolnych dzieci oraz w zakresie stosunkow majatkowych miedzy malzonkami stosuje sie odpowiednio przepisy o rozwodzie, przy czym malzonek, ktory zawarl malzenstwo w zlej wierze, traktowany jest tak, jak malzonek winny rozkladu pozycia malzenskiego.

W dalszej czesci interesowac sie bedziemy jedynie postepowaniem o podzial majatku dorobkowego malzenskiego - w przypadku rozdzielnosci majatkowej malzenskiej, co najwyzej mozna mowic o postepowaniu o zniesienie wspolwlasnosci, o ile taka pomiedzy malzonkami powstala (najczesciej powstaje).

Rozdzial II

POSTEPOWANIE O PODZIAL MAJATKU DOROBKOWEGO

Postepowanie takie moze zainicjowac kazdy z bylych malzonkow, a po jego smierci, jak sie przyjmuje, takze jego spadkobierca. Toczy sie ono w trybie tzw. postepowania nieprocesowego, inicjowane jest wnioskiem, ktory podlega oplacie stosunkowej w wysokosci 1/5 czesci wpisu stosunkowego obliczonego od wartosci majatku podlegajacego podzialowi, a 1/10 tego wpisu, gdy podzial bedzie dokonywany na zgodny wniosek.

Zakres postepowania

Postepowanie winno w zasadzie objac caly majatek (aktywa) skladajacy sie na dorobek malzenski, co do zasady nie jest bowiem mozliwe dzielenie tego majatku w czesci (art. 32 k.r.o.). Postepowanie to obejmuje jednakze jedynie aktywa; nie dokonuje sie podzialu dlugow, za ktore byli malzonkowie odpowiadac beda wspolnie.

Art. 32 k.r.o.

1. Dorobkiem malzonkow sa przedmioty majatkowe nabyte w czasie trwania wspolnosci ustawowej przez oboje malzonkow lub przez jednego z nich.

2. W szczegolnosci stanowia dorobek malzonkow:

1) pobrane wynagrodzenie za prace oraz za inne uslugi swiadczone osobiscie przez ktoregokolwiek z malzonkow;

2) dochody z majatku wspolnego, jak rowniez z odrebnego majatku kazdego z malzonkow.

czesciowy podzial majatku wspolnego

W praktyce obserwuje sie proby wskazywania jako tego majatku jedynie jego czesci - tej, ktora w danym momencie dla wnioskodawcy jest istotna. Niemniej jednak i pomimo nawet dopuszczenia takiej praktyki w orzecznictwie nalezy ja skrytykowac - art. 1038 k.c. majacy zastosowanie do dzialu spadku jest norma materialnoprawna - ustawodawca dal mozliwosc dokonania z waznych powodow dzialu spadku czesciowego.

W przypadku podzialu majatku wspolnego, nie istnieje zadna norma zezwalajaca na zniesienie tej wspolnosci czesciami, a zatem nie mozna odpowiednio stosowac do podzialu majatku wspolnego przepisow o mozliwosci czesciowego dzialu spadku. Jesliby nawet przyjac te mozliwosc, to jesli postepowanie mialoby zdaniem wnioskodawcy objac jedynie czesc majatku, okolicznosc taka nalezy sadowi wyraznie wskazac, jak rowniez nalezy wskazac sadowi wazne okolicznosci (por. art. 1038 k.c.), ktore mialyby swiadczyc o potrzebie dokonania jedynie czesciowego podzialu majatku. Pamietac przy tym nalezy, ze w takiej sytuacji, mozna sie narazic na oddalenie wniosku juz wtedy, gdyby sad nie podzielil stanowiska wnioskodawcy co do wagi przyczyn, dla ktorych nastapic ma jedynie czesciowy podzial. Jest to diametralnie rozne od postepowania obejmujacego caly majatek, albowiem w takim przypadku w zasadzie nie istnieje mozliwosc oddalenia wniosku. Sad, jesli tylko stwierdzi, ze malzonkow laczyl ustroj majatkowy malzenski, musi dokonac jego podzialu. Wypada rowniez wskazac, ze ewentualny przywilej czesciowego podzialu majatku przysluguje jedynie wnioskodawcy, a nie uczestnikowi.

nierowne udzialy w majatku

W drodze postepowania o podzial majatku mozna tez, na zadanie zgloszone w zasadzie w dowolnym czasie, ustalic nierowne udzialy malzonkow w majatku wspolnym, jak rowniez orzec o tym, jakie wydatki, naklady i inne swiadczenia z majatku wspolnego na rzecz majatku odrebnego lub odwrotnie podlegaja zwrotowi (art. 567 1 k.p.c. oraz art. 43 2 k.r.o.).

Art. 567 k.p.c.

1. W postepowaniu o podzial majatku wspolnego po ustaniu wspolnosci majatkowej miedzy malzonkami sad rozstrzyga takze o zadaniu ustalenia nierownych udzialow malzonkow w majatku wspolnym oraz o tym, jakie wydatki, naklady i inne swiadczenia z majatku wspolnego na rzecz majatku odrebnego lub odwrotnie podlegaja zwrotowi.

2. W razie sporu co do ustalenia nierownych udzialow w majatku wspolnym sad moze w tym przedmiocie orzec postanowieniem wstepnym.

3. Do postepowania o podzial majatku wspolnego po ustaniu wspolnosci majatkowej miedzy malzonkami, a zwlaszcza do odrebnego postepowania w sprawach wymienionych w paragrafie pierwszym stosuje sie odpowiednio przepisy o dziale spadku.

Art. 43 k.r.o.

2. Jednakze z waznych powodow kazdy z malzonkow moze zadac, azeby ustalenie udzialow w majatku wspolnym nastapilo z uwzglednieniem stopnia, w ktorym kazdy z nich przyczynil sie do powstania tego majatku. Spadkobiercy malzonka moga wystapic z takim zadaniem tylko w wypadku, gdy ich spadkodawca wytoczyl powodztwo o uniewaznienie malzenstwa albo o rozwod.

O tym, czy zasadnym jest uwzglednienie owych nierownych udzialow w majatku dorobkowym malzenskim, jak rowniez czy byly dokonane naklady z majatku odrebnego na wspolny lub odwrotnie z majatku wspolnego na odrebny majatek malzonka - sad musi zostac przekonany przez tego malzonka, ktory kwestie te podnosi, na nim bowiem w tej materii ciazyc bedzie udowodnienie faktow, z ktorych skutki te wywodzi (art. 6 k.c. i 232 k.p.c.), nieudowodnienie spowoduje przyjecie zgodnie z trescia art. 43 1 k.r.o. rownych udzialow oraz nieistnienia nakladow.

udzialy we wspolnym majatku

Art. 43 k.r.o.

1. Oboje malzonkowie maja rowne udzialy w majatku wspolnym.

Ze wzgledu, na koniecznosc rozstrzygniecia przez sad o tym, ktore skladniki komu maja byc przyznane (w braku zgody), a takze z uwagi, iz sad w postepowaniu o podzial majatku wspolnego stosuje odpowiednio przepisy o dziale spadku, byli malzonkowie (lub szerzej uczestnicy) winni sadowi podac swoj wiek, zawod, stan rodzinny, a takze informacje na temat zarobkow i majatku malzonka oraz wyjasnic, w jaki sposob korzystali z majatku wspolnego do chwili wszczecia postepowania. Jesli w sklad majatku wspolnego wchodzi gospodarstwo rolne, powinni podac rowniez dane umozliwiajace stwierdzenie komu gospodarstwo winno zostac przyznane (art. 682 k.p.c. w zw. z art. 567 3 k.p.c.).

Art. 214 k.c. [w brzmieniu od dnia 1.10.1990 r.]

1. W razie braku zgody wszystkich wspolwlascicieli, sad przyzna gospodarstwo rolne temu z nich, ktory je prowadzi lub stale w nim pracuje, chyba ze interes spoleczno-gospodarczy przemawia za wyborem innego wspolwlasciciela.

2. Jezeli warunki przewidziane w paragrafie poprzedzajacym spelnia kilku wspolwlascicieli, albo jezeli nie spelnia ich zaden ze wspolwlascicieli, sad przyzna gospodarstwo rolne temu z nich, ktory daje najlepsza gwarancje jego nalezytego prowadzenia.

3. Na wniosek wszystkich wspolwlascicieli sad zarzadzi sprzedaz gospodarstwa rolnego stosownie do przepisow Kodeksu postepowania cywilnego.

4. Sprzedaz gospodarstwa rolnego sad zarzadzi rowniez w wypadku niewyrazenia zgody przez zadnego ze wspolwlascicieli na przyznanie mu gospodarstwa.

wniosek, jego tresc i znaczenie

Postepowanie o podzial majatku wspolnego rozpoczyna, jak kazde postepowanie nieprocesowe, stosownej tresci wniosek. Zgodnie z trescia art. 511 k.p.c. - wniosek odpowiada w zasadzie tresci pozwu, winien jedynie w miejsce powoda wskazywac wnioskodawce, a w miejsce pozwanego - uczestnikow. Niewatpliwe jest rowniez, iz wniosek jest pismem procesowym - skoro tak, to wniosek o podzial majatku wspolnego przede wszystkim winien czynic zadosc art. 126 k.p.c., czyli zawierac oznaczenie wnioskodawcy i uczestnika z podaniem ich adresow, przytoczenie zadania wniosku oraz uzasadnienie faktyczne.

Art. 126. k.p.c.

1. Kazde pismo procesowe powinno zawierac:
1) oznaczenie sadu, do ktorego jest skierowane, imie i nazwisko lub nazwe stron, ich przedstawicieli ustawowych i pelnomocnikow;

2) oznaczenie rodzaju pisma;

3) osnowe wniosku lub oswiadczenia oraz dowody na poparcie przytoczonych okolicznosci;

4) podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pelnomocnika;

5) wymienienie zalacznikow.

2. Gdy pismo procesowe jest pierwszym pismem w sprawie, powinno ponadto zawierac oznaczenie zawodu i miejsca zamieszkania lub siedziby stron, ich przedstawicieli ustawowych i pelnomocnikow oraz przedmiotu sporu, pisma zas dalsze - sygnature akt.

3. Do pisma nalezy dolaczyc pelnomocnictwo, jezeli pismo wnosi pelnomocnik, ktory przedtem nie zlozyl pelnomocnictwa.

4. Za strone, ktora nie moze sie podpisac, podpisuje pismo osoba przez nia upowazniona, z wymienieniem przyczyny, dla ktorej strona sama sie nie podpisala.

wlasciwosc sadu, czyli ktory rozpozna sprawe

Owym sadem okreslonym art. 511 w zw. z art. 126 1 pkt 1 k.p.c. na mocy art. 566 k.p.c. jest w sprawie o podzial majatku wspolnego po ustaniu wspolnosci majatkowej miedzy malzonkami - sad miejsca polozenia majatku, a gdy wspolnosc ustala przez smierc jednego z malzonkow - sad spadku, ten ostatni to zgodnie z art. 628 k.p.c. sad: ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy (to wynika z aktu zgonu spadkodawcy), a jesli miejsca tego w Polsce nie da sie ustalic, sad miejsca, w ktorym znajduje sie majatek spadkowy lub jego czesc, a w braku tych podstaw sad rejonowy dla miasta stolecznego Warszawy. Jesli zatem wspolnota majatkowa malzenska ustala nie w wyniku smierci malzonka, to we wniosku wskazac nalezy na miejsce polozenia majatku wspolnego, w przypadku dokonywania podzialu majatku dorobkowego skutkiem smierci jednego z malzonkow, do wniosku winien zostac dolaczony odpis skrocony (oczywiscie moze byc rowniez pelny, ale nie ma takiej potrzeby) aktu jego zgonu. W przypadku, gdy majatek dorobkowy znajduje sie w okregu kilku sadow, wyboru sadu wlasciwego dokona wnioskodawca sposrod kilku wlasciwych sadow.

Postepowanie o zniesienie wspolnosci majatkowej malzenskiej toczy sie w trybie postepowania nieprocesowego - postepowanie to inicjowane jest zatem przez zlozenie wniosku. Wniosek taki winien jednakze czynic zadosc tym elementom, ktore winien zawierac kazdy pozew (art. 511 1 k.p.c.) z ta roznica, ze zamiast stron (powoda i pozwanego) winien wskazywac wnioskodawce i uczestnika, stad tez elementy wniosku sa te same co pozwu (art. 187 k.p.c.).

wymogi odnosnie do pozwu

Art. 187 k.p.c.

1. Pozew powinien czynic zadosc warunkom pisma procesowego, a nadto zawierac:
1) dokladnie okreslone zadanie, a w sprawach o prawa majatkowe takze oznaczenie wartosci przedmiotu

sporu, chyba ze przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota pieniezna;

2) przytoczenie okolicznosci faktycznych uzasadniajacych zadanie, a w miare potrzeby uzasadniajacych rowniez wlasciwosc sadu.

2. Pozew moze zawierac wnioski o zabezpieczenie powodztwa, nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalnosci i przeprowadzenie rozprawy w nieobecnosci powoda oraz wnioski sluzace do przygotowania rozprawy, a w szczegolnosci wnioski o:
1) wezwanie na rozprawe wskazanych przez powoda swiadkow i bieglych;

2) dokonanie ogledzin;

3) polecenie pozwanemu dostarczenia na rozprawe dokumentu bedacego w jego posiadaniu, a potrzebnego do przeprowadzenia dowodu, lub przedmiotu ogledzin;

4) zazadanie na rozprawe dowodow znajdujacych sie w sadach, urzedach lub u osob trzecich.

dokladna i wiarygodna wycena wartosci

Uwzgledniwszy roznice i odpowiednie stosowanie owego przepisu, wniosek winien dokladnie okreslac zadanie, czyli wskazywac na pozadany przez wnioskodawce sposob podzialu majatku (tj. dokladne okreslenie, ktore z poszczegolnych rzeczy (a generalnie aktywow) stanowiace majatek wspolny winny w wyniku podzialu stanowic wylaczna wlasnosc kazdego z malzonkow i czy sposob podzialu ma nastapic za jakimis splatami (a jesli tak, to w jakiej wysokosci) oraz wskazywac na fakty, ktore uzasadniaja wnioskowane rozstrzygniecie sadu; winien nadto wskazywac wartosc majatku dorobkowego, albowiem od tej kwoty naliczany jest wpis. Pamietac tu nalezy, iz sad z urzedu dba o wlasciwe okreslenie tej wartosci; podanie tej kwoty w razaco niskiej lub generalnie budzacej powazne watpliwosci kwocie wywola postepowanie zmierzajace do ustalenia prawidlowej wartosci, co spowoduje jedynie przedluzenie postepowania i narazi wnioskodawce na dodatkowe koszty (art. 24 i 25 k.p.c.). Coraz rzadziej w tym zakresie udaje sie przeprowadzic przez sad wniosek na zasadzie: "a moze sie uda". Jak wspomnialem wyzej w przypadku przyjecia koncepcji o mozliwym czesciowym podziale majatku wspolnego - winna zostac podana przyczyna uzasadniajaca takie postepowanie. Wniosek winien tez wymieniac caly majatek wspolny, zas w przypadku, gdy wspolnosc stanowila nieruchomosc, nalezy takze przedstawic dowody stwierdzajace, ze nieruchomosc stanowila majatek dorobkowy wspolny (art. 682 k.p.c. w zw. z art. 567 3 k.p.c.).

szczegolowe informacje nt. sytuacji materialnej stron

Juz tu we wniosku, wnioskodawca moze takze podac sytuacje, w jakiej sie znajduje (dane dotyczace zarobkow i majatku wnioskodawcy, zawodu, stanu rodzinnego, a nadto sytuacje swojego aktualnego malzonka oraz wskazac sposob dotychczasowego korzystania przez bylych malzonkow z majatku wspolnego); nieuczynienie tego nie powoduje w zasadzie zadnych ujemnych konsekwencji, albowiem sad i tak o informacje te w swoim czasie wystapi. Pozostale jednak informacje nalezy okreslic juz we wniosku - ich nieuzupelnienie (a nadto nieuiszczenie wpisu) na zadanie sadu spowoduje zwrot wniosku. Sam zwrot wniosku jest dla stron niegrozny; pomimo zwrotu, mozliwym jest w szczegolnosci ponowne wniesienie wniosku.

Niektorzy sedziowie praktykuja zwyczaj, ze w zasadzie wystarczy zgloszenie samego wniosku o podzial majatku dorobkowego, nie jest konieczne ani jego szczegolowe uzasadnianie, ani tez dokladne okreslenie majatku, skoro z mocy art. 684 k.p.c. sad i tak ow majatek i jego wartosc ustali. W moim przekonaniu, zwyczaj ten nie jest wlasciwy.

Oczywiscie, jak zreszta to juz wynika z tego, co zostalo napisane wyzej - mozliwe jest takze polaczenie wraz z tym wnioskiem innych, jak np. o dokonanie ustalenia nierownych udzialow, czy rozliczenie nakladow.

ustalenie majatku dorobkowego

Jak wspomnialem wyzej - sad ustalajac sklad majatku dorobkowego w pewnym zakresie dziala tu z urzedu. Ustala sklad i wartosc majatku wspolnego. Nie jest w tej mierze zwiazany wnioskiem skladanym przez wnioskodawce. Na majatek ten sklada sie w zasadzie wszystko to, co zostalo przez malzonkow wypracowane podczas trwania malzenstwa (dorobek malzenski).

skladniki majatku wspolnego

Art. 31. k.r.o.

Z chwila zawarcia malzenstwa powstaje miedzy malzonkami z mocy ustawy wspolnosc majatkowa obejmujaca ich dorobek (wspolnosc ustawowa). Przedmioty majatkowe nie objete wspolnoscia stanowia majatek odrebny kazdego z malzonkow.

Art. 32. k.r.o.

1. Dorobkiem malzonkow sa przedmioty majatkowe nabyte w czasie trwania wspolnosci ustawowej przez oboje malzonkow lub przez jednego z nich.

2. W szczegolnosci stanowia dorobek malzonkow:

1) pobrane wynagrodzenie za prace oraz za inne uslugi swiadczone osobiscie przez ktoregokolwiek z malzonkow;

2) dochody z majatku wspolnego, jak rowniez z odrebnego majatku kazdego z malzonkow.

Art. 34. k.r.o.

Przedmioty zwyklego urzadzenia domowego sluzace do uzytku obojga malzonkow sa objete wspolnoscia ustawowa takze w wypadku, gdy zostaly nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowizne, chyba ze spadkodawca lub darczynca inaczej postanowil.

Nie stanowia wspolnosci majatkowej natomiast przedmioty skladajace sie na majatek odrebny.

skladniki odrebnego majatku

Art. 33. k.r.o.

Odrebny majatek kazdego z malzonkow stanowia:

1) przedmioty majatkowe nabyte przed powstaniem wspolnosci ustawowej;

2) przedmioty majatkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowizne, chyba ze spadkodawca lub darczynca inaczej postanowil;

3) przedmioty majatkowe nabyte ze srodkow uzyskanych w zamian za przedmioty wymienione w dwoch punktach poprzedzajacych;

4) przedmioty majatkowe sluzace wylacznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z malzonkow;

5) przedmioty majatkowe sluzace do wykonywania zawodu, jezeli zostaly nabyte ze srodkow nalezacych do odrebnego majatku malzonka wykonywajacego ten zawod; nie dotyczy to jednak przedmiotow sluzacych do prowadzenia gospodarstwa rolnego lub przedsiebiorstwa;

6) prawa niezbywalne;

7) przedmioty uzyskane z tytulu odszkodowania za uszkodzenie ciala lub wywolanie rozstroju zdrowia albo z tytulu zadoscuczynienia za doznana krzywde; nie dotyczy to jednak renty naleznej poszkodowanemu malzonkowi z powodu calkowitej lub czesciowej utraty zdolnosci do pracy zarobkowej albo z powodu zwiekszenia sie jego potrzeb lub zmniejszenia widokow powodzenia na przyszlosc;

8) wierzytelnosci o wynagrodzenie za prace lub za inne uslugi swiadczone osobiscie przez jednego z malzonkow;

9) przedmioty majatkowe uzyskane z tytulu nagrody za osobiste osiagniecia jednego z malzonkow;

10) prawa autorskie tworcy, prawa tworcy wynalazku, wzoru lub projektu racjonalizatorskiego.

procedura ustalania majatku dorobkowego

Samo postepowanie w zakresie ustalenia majatku dorobkowego moze miec dwojaki przebieg: albo wnioskodawca i uczestnik zgodza sie ze soba co do skladu i wartosci majatku, albo kwestie te beda sporne. W pierwszym przypadku postepowanie dowodowe zostanie sprowadzone do minimum: przeprowadzenia dowodow z jakichs dokumentow, przesluchania stron - sad przeprowadzi postepowanie dowodowe w szerszym zakresie jedynie wowczas, gdy zakwestionuje wartosc skladnikow majatku dorobkowego (lepiej zatem podac owa wartosc zblizona do wartosci rynkowej) ewentualnie nie wyrazi zgody, by jako majatek wspolny potraktowane zostaly te elementy majatkowe, ktore niewatpliwie skladaja sie na majatek odrebny. W przypadku drugim, wnioskodawca i uczestnik winni wskazac na te fakty, z ktorych wywodza skutki prawne. Warto zauwazyc jednak, iz wskazanie przez jednego z uczestnikow, ze okreslony przedmiot wchodzi w sklad majatku dorobkowego i zaprzeczenie temu faktowi przez drugiego z malzonkow, bedzie z reguly powodowalo koniecznosc dowodzenia tych twierdzen przez kazdego z nich; jeden z bylych malzonkow bedzie udowadnial, ze jakis przedmiot stanowil skladnik majatku wspolnego, zas drugi wrecz przeciwnie. Z reguly, srodkami dowodowymi prowadzacymi do wykazania tych kwestii sa zeznania swiadkow; pokutujace w swiadomosci prawnej Polakow przeswiadczenie, iz wiecej swiadkow przemawiajacych za okreslonym twierdzeniem przemawia za jego przyjeciem jako faktu powoduje, ze postepowanie toczy sie bardzo powoli.

taki stan jak w chwili rozwodu

Nalezy zauwazyc, iz ustaleniu podlega majatek z chwili rozwiazania malzenstwa nie zas z chwili dokonywania podzialu majatku, czyli orzekania przez sad. Z tej chwili jedynie bierze sie wartosc rzeczy skladajacych sie na majatek wspolny. Innymi slowy, niezaleznie od chwili, w ktorej przyszlo sadowi dzielic majatek, przyjmuje sie fikcje, ze ow majatek ma taki stan jak w chwili rozwodu, ale w wartosci z chwili dokonywania podzialu przez sad, przy jednoczesnym przyjeciu, ze skladniki majatkowe maja wartosc nie zmieniona. Od tej zasady istnieje jedyne odstepstwo, w przypadku, gdy ktorys z malzonkow zbyl jakas rzecz wchodzaca w sklad majatku wspolnego, wowczas do podzialu pozostanie wartosc tej rzeczy.

W kazdym postepowaniu sad ustali skladniki majatku dorobkowego, ale przy tym moze byc konieczne tez ustalenie, co skladalo sie na majatek odrebny. W tym celu sad przeprowadzi postepowanie, ktore wykaze:

=> jaki byl majatek kazdego z bylych malzonkow przed zawarciem zwiazku malzenskiego,

=> czy podczas trwania malzenstwa nastapilo nabycie jakichs przedmiotow majatkowych przez dziedziczenie, zapis lub darowizne oraz czy w takiej sytuacji spadkodawca lub darczynca postanowil, ze przedmioty zapisane spadkobiercy lub obdarowanemu maja stanowic wspolnosc majatkowa malzonkow - musi w tej mierze istniec pozytywna dyspozycja darczyncy lub spadkodawcy, w przeciwnym wypadku przyjmuje sie, ze przedmioty te stanowia majatek odrebny,

=> czy nastapilo zbycie majatkowych przedmiotow pochodzacych sprzed malzenstwa lub odziedziczonych lub darowanych oraz czy ze srodkow pozyskanych w ten sposob nabyto inne przedmioty majatkowe w zamian za przedmioty wymienione w dwoch punktach poprzedzajacych - chodzi tutaj o przeznaczenie sum pienieznych uzyskanych ze sprzedazy lub na przyklad ubezpieczenia na zakup nowych przedmiotow,

zakres badan majatku dorobkowego przez sad

=> czy istnieja przedmioty majatkowe, ktore sluza wylacznie zaspokajaniu osobistych potrzeb jednego z malzonkow - przedmiotami takimi beda na przyklad te przedmioty, ktore sluza wylacznie zaspokajaniu czyichs potrzeb zdrowotnych, a nawet czyjegos hobby - jesli okolicznosci przemawiaja za takim przyjeciem, ale juz (co

do zasady) nie te, ktore stanowia przedmioty zwyklego wyposazenia gospodarstwa domowego,

=> czy istnieja w majatku dorobkowym rzeczy sluzace do wykonywania zawodu, jezeli zostaly nabyte ze srodkow nalezacych do odrebnego majatku malzonka wykonywajacego ten zawod; nie dotyczy to jednak przedmiotow sluzacych do prowadzenia gospodarstwa rolnego lub przedsiebiorstwa,

=> czy istnieja prawa niezbywalne,

=> czy istnieja przedmioty uzyskane z tytulu odszkodowania za uszkodzenie ciala lub wywolanie rozstroju zdrowia albo z tytulu zadoscuczynienia za doznana krzywde; nie dotyczy to jednak renty naleznej poszkodowanemu malzonkowi z powodu calkowitej lub czesciowej utraty zdolnosci do pracy zarobkowej, albo z powodu zwiekszenia sie jego potrzeb lub zmniejszenia widokow powodzenia na przyszlosc,

=> czy istnieja wierzytelnosci o wynagrodzenie za prace lub za inne uslugi swiadczone osobiscie przez jednego z malzonkow,

=> czy istnieja przedmioty majatkowe uzyskane z tytulu nagrody za osobiste osiagniecia jednego z malzonkow,

=> czy, ktoremus z malzonkow przysluguja prawa autorskie tworcy, prawa tworcy wynalazku, wzoru lub projektu racjonalizatorskiego.

trudnosci w ustaleniu przynaleznosci skladnikow majatku

Te przedmioty stanowic beda majatek odrebny. Pamietac jednak nalezy, iz polskie prawo rodzinne preferuje ustroj majatkowy malzenski i przez ten pryzmat winna byc prowadzona interpretacja przypadkow watpliwych. Jesli zatem pojawia sie kontrowersja co do tego, czy okreslony przedmiot majatkowy stanowi, czy tez nie stanowi skladnika wspolnosci majatkowej malzenskiej - co do zasady przyjac nalezaloby, ze w sklad owego majatku wspolnego malzonkow wchodzi; przeciwna interpretacje mozna by przyjac jedynie w przypadku wyraznej manifestacji takiej woli stron (malzonkow) jeszcze w trakcie malzenstwa (przy nabywaniu tego przedmiotu), z ktorej jasno wynikaloby, iz wola malzonkow bylo, by stanowil ten przedmiot skladnik majatku odrebnego. Przyjmuje sie rowniez, iz caly dorobek w trakcie trwania malzenstwa, jest przeznaczony na zaspokajanie wspolnych potrzeb malzenskich. Niezmiernie trudno zatem bedzie udowodnic na przyklad, iz kolekcja hobbystyczna, ktora niewatpliwie zajmowal sie jeden z malzonkow stanowi jego majatek odrebny, jesli srodki finansowe, z ktorych byla zakupywana pochodzily ze srodkow majatkowych wchodzacych w sklad majatku dorobkowego. Emocjonalny stosunek jednego z malzonkow do takiej kolekcji bedzie stanowil jedynie przyczynek do podjecia przez sad decyzji, komu owa kolekcja ma zostac przyznana w wyniku podzialu. Przyznajac na wylaczna wlasnosc owa kolekcje jednemu z malzonkow, sad zasadzi tez odpowiednia splate na rzecz drugiego z malzonkow - przy czym do majatku dorobkowego wejdzie jedynie ta czesc kolekcji, ktora zostala nabyta w trakcie trwania malzenstwa. Faktem jest, iz moze to byc postrzegane jako rozwiazanie niesprawiedliwe w sytuacji na przyklad takiej, gdy oboje malzonkowie wydaja mniej wiecej tyle samo na zaspokajanie swych potrzeb, tyle ze potrzebami jednego bedzie przypuscmy rozwijanie owej kolekcji, zas drugiego potrzeby wyraza sie w bardziej przemijajacych rzeczach - wowczas w zaleznosci od okolicznosci poszczegolnej sprawy, sad moglby ewentualnie stwierdzic, iz owa kolekcja stanowi odrebny majatek malzonka. Trzeba byc jednak swiadomym, ze zarowno udowodnienie takiej okolicznosci, jak i przekonanie do niej skladu sedziowskiego nie bedzie latwe.

ustalenie nierownych udzialow w majatku wspolnym

Domniemywa sie, ze malzonkowie w tym samym stopniu wspoltworzyli majatek dorobkowy, stad tez i udzial w majatku po ustaniu wspolnosci majatkowej obu malzonkow jest rowny. Z ustaniem wspolnosci majatkowej, byli malzonkowie sa wspolwlascicielami mienia skladajacego sie na majatek dorobkowy w czesciach ulamkowych - jesli zatem nie zostanie ustalony inny udzial wspolmalzonkow w majatku, wchodzi zasada kodeksu rodzinnego i opiekunczego, zgodnie z ktora udzial kazdego z bylych malzonkow w dotychczasowym majatku dorobkowym wynosi jego polowe.

Art. 43 k.r.o.

1. Oboje malzonkowie maja rowne udzialy w majatku wspolnym.

Rozwiazanie takie, aczkolwiek wychodzace z zasady rownosci plci, rownych praw malzonkow itd. mogloby sie okazac niezbyt sprawiedliwym w kazdym przypadku, dlatego tez zostala wprowadzona mozliwosc ustalenia nierownych udzialow w majatku dorobkowym malzenskim. Ustalenie owego nierownego udzialu w majatku dorobkowym powoduje przyjecie, iz jeden z malzonkow w wiekszym stopniu od drugiego pomnazal majatek dorobkowy.

Art. 43 k.r.o.

2. Jednakze z waznych powodow kazdy z malzonkow moze zadac, azeby ustalenie udzialow w majatku wspolnym nastapilo z uwzglednieniem stopnia, w ktorym kazdy z nich przyczynil sie do powstania tego majatku. Spadkobiercy malzonka moga wystapic z takim zadaniem tylko w wypadku, gdy ich spadkodawca wytoczyl powodztwo o uniewaznienie malzenstwa albo o rozwod.

3. Przy ocenie, w jakim stopniu kazdy z malzonkow przyczynil sie do powstania majatku wspolnego, uwzglednia sie takze naklad osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspolnym gospodarstwie domowym.

kryteria ustalenia nierownych nakladow majatku wspolnego

Kryteria oceny, wedlug ktorych nastapi ustalenie owych nierownych nakladow, sa wprawdzie nieostre, ale jasne.

Po pierwsze, aby w ogole sad mogl przystapic do ustalania nierownych udzialow musi mu zostac zgloszony taki wniosek - sad, nawet majac ku temu przypuszczenia, nie dokona ustalenia nierownych udzialow z urzedu. Z wnioskiem moze wystapic malzonek - w kazdym przypadku, gdy uzna to za stosowne, a nadto jego spadkobierca, o ile jego poprzednik prawny (malzonek - spadkodawca) wystapil z powodztwem rozwodowym, albo domagal sie uniewaznienia malzenstwa. Wniosek o ustalenie nierownych udzialow, moze zostac zgloszony sadowi pisemnie oraz ustnie do protokolu rozprawy; osobiscie preferuje pisemny sposob zglaszania waznych procesowo wnioskow, przede wszystkim dlatego, ze strona ma wieksza kontrole nad takim wnioskiem; jest pewna tego, jakiej tresci wniosek zlozyla, ulomny zas sposob protokolowania rozprawy powoduje, ze jest mozliwym przeinaczenie wniosku. Wobec tego, jakkolwiek nie wykluczam mozliwosci ustnego zgloszenia takiego wniosku, goraco doradzam, by zostal on zlozony na pismie.

Wniosek taki moze byc zgloszony jedynie do zakonczenia postepowania o podzial majatku dorobkowego. Po jego zakonczeniu i dokonaniu podzialu majatku wspolnego - wszelkiego rodzaju proby dokonania takiego ustalenia spelzna na niczym.

Wniosek taki winien wskazywac, jakiego rodzaju okolicznosci maja przemawiac za ustaleniem nierownych udzialow; jakie sa wazne przyczyny dokonania zroznicowania w tym zakresie bylych malzonkow. Nie wystarczy samo zgloszenie wniosku - sad aczkolwiek wniosek przyjmie, to w zasadzie nic z nim nie zrobi, albowiem dopiero wykazanie waznych przyczyn oraz ich pozniejsze udowodnienie (o ile beda sporne) spowoduje, ze sad dokona zroznicowania stopnia przyczynienia sie do powstania majatku dorobkowego, co bedzie sie wyrazac w ustaleniu nierownych udzialow w majatku wspolnym.

ustalenie nierownych udzialow

Na pewno nie wystarczy sam fakt, iz jeden z malzonkow pracuje zarobkowo, a drugi poswieca sie prowadzeniu domu, czy wychowywaniu dzieci. Dla ustalenia nierownych udzialow jest konieczne pewne nasilenie dzialania, starania jednego jedynie malzonka dla pomnozenia majatku malzenskiego. Jesli na przyklad jedynie jeden z malzonkow pracowal, a drugi albo wcale nie pracowal, albo i pracowal, jednak dochody z jego pracy nie przyczynialy sie do pomnazania majatku wspolnego, a nadto nie zajmowal sie on domem ani wychowaniem dzieci, ani w zaden sposob nie umozliwial pracy temu z malzonkow, ktory ja wykonywal, to zwykle przyjmie sie, ze zachodza wazne przyczyny ustalenia nierownych udzialow. Jest problematycznym zakres owego przyczynienia sie, ale wydaje sie, iz nic nie stoi na przeszkodzie przyjeciu w skrajnych przypadkach, iz jedynie jeden z malzonkow wypracowal majatek, a drugi do tego sie nie przyczynil.

Jesli sad dokona ustalenia przyczynienia sie do powstania majatku dorobkowego przez jednego z malzonkow w wiekszej czesci, to w tej czesci podlegac bedzie podzial majatku dorobkowego, a w tym rozliczenie pomiedzy stronami.

stosowanie zasady wspolzycia spolecznego

Jakkolwiek juz wniosek o ustalenie nierownych udzialow winien podawac ow udzial kazdego z malzonkow, to jednak sad nie jest zwiazany takim wnioskiem w tym znaczeniu, iz moze uznac, ze stopien przyczynienia sie do majatku wspolnego byl wyzszy lub nizszy od wnioskowanego; oczywiscie tez moze uznac, ze jakkolwiek zachodzily wazne przyczyny dla ustalenia nierownych udzialow, to jednak w istocie nie doszlo do roznego przyczynienia sie do powstania majatku dorobkowego (bedzie tak na przyklad, gdy niemalze calosc lub znakomita wiekszosc majatku malzenskiego powstala w zasadzie nie dzieki staraniom malzonkow, a jest dzielem przypadku - jak chocby dziedziczenia) - sytuacja taka jakkolwiek nie jest wykluczona, praktycznie jest jednak wielce watpliwa. Juz czesciej moze dojsc do stosowania - przeciwko przyjeciu nierownych udzialow w majatku dorobkowym malzenskim - zasad wspolzycia spolecznego (por. art. 5 k.c.). Jesli bowiem ktos uzywa prawa, nawet w jego formalnych ramach, ale czyni to sprzecznie z zasadami wspolzycia spolecznego, wowczas sad nie uzna jego prawa. Chcac skorzystac z art. 5 k.c. nalezy przywolac konkretna (nazwana) zasade wspolzycia spolecznego, ktorej stosowanie w okreslonym przypadku wylaczy mozliwosc dochodzenia przez drugiego malzonka nierownych udzialow w majatku dorobkowym. I jeszcze jedno niezmiernie wazne - aby powolac sie na zasady wspolzycia spolecznego ten, kto to czyni, sam musi miec "czyste rece" (tzw. zasada czystych rak), tzn. jego zachowaniu nie mozna przypisac naruszania przepisow prawa badz zasad wspolzycia spolecznego (niekoniecznie tej samej). Z praktyki wynika, iz mozliwosc taka jest w znacznym stopniu odosobniona, niemniej jednak nie mozna jej wykluczyc.

Np.: Jesli z jakichs przyczyn w istocie tylko jeden z malzonkow przyczynil sie do powstania majatku dorobkowego; tylko on pracowal, zarabial, a nadto drugi z malzonkow w ogole lub w zupelnie niewielkim stopniu do zajmowania sie domem, dziecmi przyczynil - to pomimo tego sad prawdopodobnie nie uzna zasadnosci ustalenia nierownych udzialow, gdy nieprzyczynienie sie do zwiekszania majatku dorobkowego ze strony owego drugiego malzonka bylo wynikiem przyczyny losowej, np. choroby.

Ustalenie nierownych udzialow polega na przyjeciu, iz jeden z malzonkow przyczynil sie w stopniu wyzszym od drugiego i wyrazeniu powyzszego w jakims ulamku. W zasadzie, sad nie uzna owego nierownego udzialu, gdy stopien nierownomiernosci bedzie niewielki. Trudno sobie nawet wyobrazic precyzyjne przyjecie, iz jeden z malzonkow przyczynil sie na przyklad w 47%, zas drugi w 53%; jesli zas roznica bedzie znaczniejsza (nie istnieja ostre kryteria - w kazdym poszczegolnym przypadku zalezec to bedzie wylacznie od sadu), zostanie dokonane ustalenie. Ustalenie owych nierownych udzialow w majatku dorobkowym malzenskim spowoduje, iz rozliczanie tego majatku dokonywane bedzie ta proporcja. Nic to jednak nie oznacza dla rozstrzygniecia w przedmiocie "przydzielenia" konkretnemu malzonkowi okreslonego przedmiotu - tu najwazniejsza kwestia nie jest rowny badz nierowny udzial w majatku, a rzeczywiste potrzeby bylego malzonka. Stad tez sad moze przyznac w drodze podzialu majatku dorobkowego nawet bardziej cenna rzecz malzonkowi, ktory ma mniejszy udzial, jesli zdaniem sadu rzecz ta bedzie bardziej konieczna temu malzonkowi (np. mieszkanie zwykle pozostawia sie temu z bylych malzonkow, ktory wychowuje dzieci, chyba ze ma inne mieszkanie niz "malzenskie"). Przydzielajac konkretna rzecz bedzie sie tez sad kierowal mozliwosciami splaty - nie jest bowiem wykluczone, iz malzonek, ktory mialby do splacenia wiecej bedzie dla sadu bardziej wiarygodny, jesli chodzi o mozliwosc splat, od malzonka, ktory powinien splacic mniej.

Jesli na przyklad sad ustali, iz jeden z malzonkow przyczynil sie w 70% do powstania majatku dorobkowego, a drugi jedynie w 30%, to przyznajac w wyniku podzialu majatku malzonkowi, ktory przyczynil sie w 70% mieszkanie warte 200.000,- zl, zasadzi na rzecz drugiego malzonka splate z tego tytulu jedynie w wysokosci 60.000,- zl. Jesli zas mieszkanie przyznane zostanie malzonkowi, ktory przyczynil sie do powstania majatku jedynie w 30% - to bedzie on winien splacic drugiemu malzonkowi kwote 140.000,- zl.

ustalenie nakladow z majatku odrebnego
na majatek wspolny
oraz z majatku wspolnego
na majatek odrebny

W postepowaniu o podzial majatku dorobkowego mozliwym jest ustalenie, iz czesc (a nawet calosc) majatku wspolnego powstala w wyniku nakladow poczynionych nan z majatku odrebnego jednego z malzonkow, albo odwrotnie, iz czesc majatku odrebnego powstala dzieki nakladom z majatku wspolnego.

Art. 45 k.r.o.

1. Kazdy z malzonkow powinien zwrocic wydatki i naklady poczynione z majatku wspolnego na jego majatek odrebny. Moze zadac zwrotu wydatkow i nakladow, ktore poczynil ze swego majatku odrebnego na majatek wspolny. Zwrotu dokonywa sie przy podziale majatku wspolnego; jednakze sad moze nakazac wczesniejszy zwrot, jezeli wymaga tego dobro rodziny.

2. Przepisy powyzsze stosuje sie odpowiednio w wypadku, gdy dlug jednego z malzonkow zostal zaspokojony z majatku wspolnego.

Art. 567 1 k.p.c.

W postepowaniu o podzial majatku wspolnego po ustaniu wspolnosci majatkowej miedzy malzonkami sad rozstrzyga takze o zadaniu ustalenia nierownych udzialow malzonkow w majatku wspolnym oraz o tym, jakie wydatki, naklady i inne swiadczenia z majatku wspolnego na rzecz majatku odrebnego lub odwrotnie podlegaja zwrotowi.

Podobnie, jak ustalenie nierownych udzialow w majatku dorobkowym wspolnym, tak i ustalenie obowiazku zwrotu wydatkow, nakladow czy innych swiadczen odbywa sie jedynie na wniosek. Podobnie rowniez, jak w przypadku dokonywania ustalenia nierownych udzialow w majatku wspolnym - tak i w tym przypadku wniosek taki mozna zglosic jedynie do zakonczenia postepowania o podzial majatku; po dokonaniu podzialu wszelkie postepowanie zmierzajace do ustalenia obowiazku zwrotu jakichkolwiek swiadczen nie bedzie mozliwe.

Ustalenie obowiazku zwrotu wydatkow poczynionych z majatku dorobkowego na majatek odrebny malzonka powoduje, ze do ogolnej wartosci majatku dorobkowego doliczy sie wartosc dokonanego nakladu na majatek odrebny i dopiero po uwzglednieniu tej wartosci dokonany zostanie podzial majatku.

przyklady rozliczania skladnikow
majatku dorobkowego z uwzglednieniem
majatku wspolnego

Np.: Jeden z malzonkow, jeszcze przed zawarciem zwiazku malzenskiego, byl wlascicielem mieszkania. To mieszkanie nie wchodzi w sklad majatku wspolnego, albowiem stanowi ono majatek odrebny, tzn. jest wylaczna wlasnoscia tego malzonka, ktory mial mieszkanie jeszcze przed malzenstwem. W trakcie wspolnego zamieszkiwania w tym mieszkaniu, malzonkowie dokonali remontow. Dzieki tym nakladom mieszkanie albo zachowalo swoja wartosc albo nawet wartosc mieszkania dzieki nim ulegla zwiekszeniu, ale poczynienie tych nakladow nie spowodowalo, ze wlasnosc tego mieszkania ulegla jakiejkolwiek zmianie. Naklady zwiazane z tymi remontami zostaly uczynione w trakcie zwiazku malzenskiego, a zatem byly dochodem tego malzenstwa, ktory w wyniku rozwodu przypadl tylko jednemu z malzonkow (temu, ktory jest wlascicielem mieszkania). Aby wyrownac ow naklad, jego wartosc jest przy podziale majatku doliczana do wartosci majatku dorobkowego i dopiero z uwzglednieniem wartosci tego nakladu majatek ten jest dzielony.

Odwrotnie dzieje sie w przypadku dokonania przez malzonka nakladu z majatku odrebnego na majatek wspolny - wowczas od majatku dorobkowego odlicza sie wartosc nakladu, ktory w calosci przyznawany jest malzonkowi, ktory go dokonal, a nastepnie ta pomniejszona wartosc jest dzielona pomiedzy malzonkow.

Np.: Jeden z malzonkow odziedziczyl jakas sume pieniezna i stanowi ona jego majatek odrebny. Pieniadze te zostaly nastepnie przeznaczone na remont mieszkania stanowiacego majatek malzonkow. Przy dokonywaniu podzialu majatku dorobkowego wartosc mieszkania zostanie pomniejszona o wartosc remontu i dopiero ta ostatnia wartosc bedzie przedmiotem podzialu.

Operacje te maja na celu odizolowanie majatku dorobkowego od innych skladnikow. Niestety przepisy te sa proste jedynie dopoty znajduja sie w kodeksie. W praktyce zycie jest znacznie bardziej zlozone od opisanych tu sytuacji i wzajemnie generuje naklady z majatku wspolnego na odrebne i odwrotnie; wchodzenia do majatku wspolnego praw, wynikajacych z majatku odrebnego itp.

rozliczanie nakladow

Przy rozliczaniu nakladow nie ma znaczenia, czy i kiedy zostaly one poczynione. Zgodnie z art. 45 k.r.o. (patrz wyzej) rozliczenia tych nakladow co do zasady dokonywa sie przy podziale majatku dorobkowego, a dopiero w szczegolnych sytuacjach mozliwe jest to wczesniej. Taka regulacja oznacza, iz podniesienie zarzutu przedawnienia roszczen nie ma sensu, albowiem roszczenie o zwrot nakladow wlasnie w toku postepowania o podzial majatku dorobkowego moze byc realizowane. Z drugiej strony, to wlasnie w toku tego postepowania mozna najpozniej owego rozliczenia nakladow dokonac - po dokonaniu przez sad podzialu majatku dorobkowego nie jest juz mozliwym zasadzenie zwrotu nakladow w toku innego postepowania. Niezgloszenie zatem owych wnioskow o zaliczenie nakladow spowoduje, iz sad nie dokona takiego rozliczenia, a co z tym sie wiaze, mozliwosc rozliczenia nakladow upadnie raz na zawsze.

problem dowodowy

Ustalenie nierownych udzialow w majatku wspolnym, jak i ustalenie obowiazku zwrotu nakladow odbywa sie dowolnymi srodkami dowodowymi. Najczesciej bedzie to dowod z zeznan swiadkow, aczkolwiek nie wykluczone jest stosowanie jakiegokolwiek innego srodka dowodowego. Nieudowodnienie przez malzonka zglaszajacego zarzut nierownych udzialow, badz obowiazku zwrotu nakladow powoduje (art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c.), iz sad przyjmie ogolne domniemania prawne w tym zakresie - tzn. rownosci udzialow oraz przyjmie, ze zadne naklady z lub na majatek dorobkowy nie byly dokonywane i to nawet pomimo twierdzenia, ze w postepowaniu tym sad winien w wiekszym stopniu dzialac z urzedu. Brak udowodnienia tych kwestii uniemozliwi sadowi przeprowadzenie dowodu na te okolicznosci, albowiem sad najczesciej nie bedzie nawet znal srodkow dowodowych, ktorymi mozna to dowodzic, a co dopiero mowic o mozliwosci powolania tych dowodow z urzedu - zwlaszcza, iz obecnie sad moze, a nie musi tego dokonywac.

| ISO-Latin2 |   
| Rzeczpospolita | Archiwum | Serwis Ekonomiczny | Serwis Prawny | Cennik | Regulamin | Serwis WAP | Prenumerata
| Reklama | English/Deutsch | O nas | Praca i staze | Zglaszanie uwag | Kontakt |
© Copyright by Presspublica Sp. z o.o.