CZESC DRUGA

PREFERENCYJNE ROZLICZENIA

Rozdzial 1

W malzenstwie

SPIS TRESCI

Obowiazuje zasada, ze malzonkowie podlegaja odrebnemu opodatkowaniu - kazde od wlasnych dochodow. Updf w art. 6 dopuszcza jednak powszechnie zreszta wykorzystywana mozliwosc wspolnego opodatkowania (pod pewnymi warunkami). Dla skorzystania z niej konieczne jest zlozenie wniosku we wspolnym zeznaniu podatkowym, czyli wspolnego malzenskiego PIT (ten wniosek to po prostu odpowiednia czesc PIT-36 i PIT-37). Podatek jest wowczas ustalony dla obojga malzonkow w podwojnej wysokosci, ale od polowy ich wspolnych dochodow. Zlozenie wspolnego zeznania podatkowego przez malzonkow jest z reguly wygodne, a korzystne przy wysokich dochodach jednego i niskich dochodach albo braku dochodow drugiego, bo pozwala uciec przed progresja podatkowa.

Wniosek o laczne opodatkowanie moga zlozyc tylko ci, ktorzy spelniaja nastepujace warunki:

  • przez caly rok podatkowy (ten jest rowny kalendarzowemu) byli malzenstwem,
  • istnieje miedzy nimi wspolnosc majatkowa (a powstaje ona po slubie automatycznie, chyba ze podpisana zostala u notariusza intercyza).

Ze wzgledu na ten ostatni warunek nie mogli i nie beda mogli rozliczac sie wspolnie malzonkowie z orzeczona separacja. Powoduje ona bowiem automatycznie ustanie wspolnosci majatkowej. Od 2001 r. malzonkowie tacy uzyskali natomiast mozliwosc preferencyjnego rozliczenia sie przewidzianego dla samotnych rodzicow (o tym dalej).

Warunkiem zlozenia wspolnego PIT przez malzenstwo - podkreslam raz jeszcze - jest podpisanie wniosku znajdujacego sie we wspolnym zeznaniu rocznym. Wniosek ten (w formularzu zeznania) musi byc zlozony w terminie zeznania, czyli zasadniczo do konca kwietnia nastepnego roku za rok poprzedni. Nie mozna sie z tym spoznic. NSA uznal, iz termin do zlozenia oswiadczenia o wyborze wspolnego opodatkowania jest terminem nieprzywracalnym (wyroki: z 21 stycznia 1998 r., sygn. akt I SA/Wr 1909/96; z 12 maja 1999 r., sygn. akt I SA/Wr 701). Takie stanowisko, niekorzystne dla podatnikow, moze byc kontrowersyjne, ale dla urzedow skarbowych jest podstawa do odmawiania korzysci plynacych ze wspolnego opodatkowania malzonkow, jesli zeznanie zostalo zlozone po terminie.

W odniesieniu do zeznania za 2001 r. (takze za 2002 r.) preferencyjne opodatkowanie (podatek obliczony od polowy wspolnych dochodow, ale w podwojnej wysokosci) jest wylaczone, jesli chocby jeden z malzonkow albo osoba samotnie wychowujaca dziecko lub jej dziecko uzyskalo dochody opodatkowane ryczaltem od przychodow ewidencjonowanych albo karta podatkowa. Nie wylaczy natomiast ani tez nie ograniczy prawa do tych preferencji uzyskiwanie jakichkolwiek innych dochodow, w tym z dzialalnosci gospodarczej opodatkowanej na zasadach ogolnych (ksiega przychodow i rozchodow, ksiegi rachunkowe). Mozna skorzystac z niej takze, gdy jedno z malzonkow nie pracuje i nie ma zadnych dochodow albo osiagnelo je w wysokosci nie powodujacej obowiazku uiszczenia podatku (w 2001 r. powstawal on dopiero w momencie, gdy dochody danej osoby przekroczyly 2596 zl, w 2002 r. - gdy przekrocza 2727 zl).

Przy wspolnym opodatkowaniu malzonkow najpierw dochod kazdego z nich pomniejsza sie o przyslugujace kazdemu z osobna ewentualne odliczenia od dochodu przewidziane w art. 26 (np. skladki na ZUS, darowizny, na rehabilitacje inwalidow) i art. 26a updf (ulgi inwestycyjne dla prowadzacych dzialalnosc gospodarcza, ktore od 2001 r. przestaly istniec, ale zachowano mozliwosc kontynuowania odliczen, jesli prawo do nich uzyskano wczesniej).

Podatnicy majacy maloletnie dzieci musza pamietac o zasadzie, ze do dochodow rodzicow dolacza sie takze dochody dzieci (wlasnych i adoptowanych), ktore nie ukonczyly 18 lat (chyba ze rodzice nie maja prawa pobierac z nich pozytkow). Taka jest zasada, ale istnieja istotne od niej wyjatki. Nie dolicza sie wiec do dochodow rodzicow dochodow dzieci z ich pracy, stypendiow oraz dochodow z przedmiotow oddanych im do swobodnego uzytku. W praktyce przepis o doliczaniu dochodow dzieci dotyczy najczesciej sytuacji, gdy np. dziecko otrzymuje rente rodzinna po zmarlym ojcu czy matce, ewentualnie uzyskuje np. dochody z najmu odziedziczonego mieszkania.

Jezeli malzonkowie sa opodatkowani odrebnie, dochody maloletnich dzieci dolicza sie po polowie do dochodow kazdego z nich.

Dochody maloletniego dziecka wykazuje sie na zalaczniku do zeznania podatkowego PIT/M. W takim wypadku rodzic (rodzice) sklada zeznanie na PIT-36, takze gdy w czasie roku podatkowego placil zaliczki na podatek tylko za posrednictwem platnika (zakladu pracy, ZUS) i gdyby nie dochody dziecka, rozliczalby sie na PIT-37.

Dochody kazdego z malzonkow (pozostale po pomniejszeniu ich o ewentualne odliczenia) sumuje sie, a nastepnie dzieli na pol. Od uzyskanej z dzielenia kwoty oblicza sie podatek wedlug obowiazujacej skali progresywnej (skala podatkowa). Ustalona w ten sposob kwote podatku mnozy sie przez dwa. Ten ostatni wynik jest lacznym podatkiem, jaki nalezy sie od meza i zony, jesli nie korzystaja z ulg polegajacych na odliczeniu czesci wydatkow (19 proc.) od podatku.

Podatek ten ustala sie na imie obojga malzonkow.

Jesli malzonkowie maja prawo do ulg odliczanych od podatku, od ustalonego we wskazany sposob wspolnego podatku malzonkow odlicza sie - po pomniejszeniu podatku o skladki na powszechne ubezpieczenie zdrowotne - ulgi polegajace na pomniejszeniu podatku o czesc (z reguly 19 proc.) wydatkow nimi objetych. Obecnie wiekszosc z tej grupy to ulgi malzenskie - bez wzgledu na to, czy malzonkowie rozliczaja sie wspolnie, czy oddzielnie przysluguje im jeden limit odliczen. Do tej grupy nalezy tez zaliczyc ulge na odplatne studia osoby ksztalcacej sie, pozostajacej na utrzymaniu podatnika, poniewaz w mysl art. 27a ust. 11 updf (za 2002 r. - art. 27a ust. 12 updf) jej limit przysluguje obojgu rodzicom, a ci z reguly sa malzenstwem.

Oddzielne sa (kazdy z malzonkow ma wlasny limit odliczen) ulgi na: wlasne odplatne doksztalcanie i doskonalenie zawodowe; przyrzady, pomoce naukowe, programy komputerowe i wydawnictwa fachowe; odplatne studia samego podatnika; prywatne odplatne leczenie juz tylko za 2001 r. (podatnika, malzonka i dzieci, jesli te nie maja wlasnych dochodow) oraz wszystkie polegajace na odliczeniu wydatku od dochodow (poza likwidowana ulga na budowe domow z mieszkaniami na wynajem). Malzonkowie rozliczajacy sie wspolnie, jesli maja prawo do ulg mieszkaniowych, wykazuja je we wspolnym zalaczniku PIT/D, a inne - na jednym zalaczniku PIT/O.

Dla ulatwienia rozliczen z fiskusem na koncu opracowania zamieszczone sa wzory dwu prawidlowo wypelnionych zeznan (z zalacznikami PIT/D i PIT/O) uwzgledniajacych dochody obojga malzonkow, bo w taki sposob podatnicy rozliczaja sie najczesciej. W rozliczeniu za 2001 r., tak samo jak za 2000 r., obowiazuja tylko dwa formularze: PIT-36 i PIT-37. Pierwszy przeznaczony jest dla tych, ktorzy - mowiac w skrocie - placili w ciagu roku zaliczki na podatek samodzielnie, i (bez wzgledu na forme rozliczen w trakcie roku podatkowego) dla rodzicow, ktorzy musza doliczyc do swych dochodow dochody maloletnich dzieci. Drugi wypelniaja pozostali. Oba przeznaczone sa zarowno dla osob rozliczajacych sie pojedynczo, jak i dla malzonkow skladajacych wspolne zeznanie oraz dla osob korzystajacych z preferencyjnego rozliczenia przewidzianego dla samotnych rodzicow.

Rozdzial 2

Niepelne rodziny

SPIS TRESCI

Zasady preferencyjnego opodatkowania niepelnych rodzin okresla art. 6 ust. 4, 5 i 8 updf. Jest ono analogiczne do rozliczenia przewidzianego dla malzenstw. Na wniosek samotnego rodzica wyrazony w rocznym zeznaniu podatkowym podatek ustalany jest od polowy dochodow, ale w podwojnej wysokosci. Takze w odniesieniu do tych rozliczen, poczawszy od 2001 r., wprowadzone zostaly zmiany ograniczajace krag uprawnionych, analogiczne do odnoszacych sie do malzonkow. Preferencyjne opodatkowanie jest wylaczone, jesli osoba samotnie wychowujaca dziecko lub jej dziecko uzyskalo dochody opodatkowane ryczaltem od przychodow ewidencjonowanych albo karta podatkowa. Jednoczesnie jednak poszerzono krag osob, ktore moga korzystac z takiego opodatkowania.

I. Nie tylko panna, wdowa i rozwiedziona

SPIS TRESCI

Gdy chodzi o zeznanie za 2001 r., z tej formy rozliczenia moga skorzystac wszyscy samotni rodzice uzyskujacy dochody opodatkowane na zasadach ogolnych (wedlug skali podatkowej), bez wzgledu na wysokosc swych dochodow i dochodow na osobe w rodzinie oraz ich zrodlo, a wiec zarowno utrzymujacy sie z pracy na etacie, jak i prowadzacy dzialalnosc gospodarcza, a takze emeryci, rencisci, bezrobotni. Tylko uzyskiwanie przez samotnego ojca lub matke albo dziecko dochodow (przychodow) opodatkowanych ryczaltem od przychodow ewidencjonowanych lub karta podatkowa wylacza (za 2001 i za 2002 r.) mozliwosc skorzystania z preferencyjnego rozliczenia przewidzianego dla samotnych rodzicow. Nie wylacza jej natomiast ani tez nie ogranicza uzyskiwanie jakichkolwiek innych dochodow, w tym z dzialalnosci gospodarczej opodatkowanej na zasadach ogolnych (ksiega przychodow i rozchodow, ksiegi rachunkowe).

Za 2001 r. jako samotny rodzic rozliczyc sie moze nie tylko (jak wczesniej) rodzic lub opiekun prawny, ktory jest:

  • panna,
  • kawalerem,
  • wdowa,
  • wdowcem
  • rozwodka,
  • rozwodnikiem, ale i
  • osoba pozostajaca w zwiazku malzenskim, jesli wspolmalzonek zostal pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa kare pozbawienia wolnosci,
  • osoba, w stosunku do ktorej sad orzekl oficjalna separacje.

Nie wolno wiec korzystac z tego sposobu opodatkowania np. matce, ktora wyszla ponownie za maz. Osoby, w stosunku do ktorych sad orzekl separacje, nie moga za 2001 r. skladac wspolnego zeznania podatkowego ze wzgledu na brak podstawowej przeslanki - istnienia miedzy malzonkami wspolnosci majatkowej. Separacja bowiem, jak rozwod, powoduje automatycznie powstanie rozdzielnosci majatkowej. Moga natomiast juz za 2001 r. rozliczyc sie jako samotni rodzice.

Nie jest istotne, ile dzieci ma na utrzymaniu samotny rodzic. Podatek w podwojnej wysokosci, ale od polowy dochodow placi sie zarowno wychowujac jedno dziecko, jak i dwoje lub wiecej w wieku i sytuacji uprawniajacej do preferencyjnego opodatkowania.

Dla preferencyjnego rozliczenia nie ma warunku, aby dziecko (dzieci) bylo wychowywane samotnie przez caly rok i aby przez caly rok podatkowy bylo maloletnie, tj. nie ukonczylo 18 lat. Ta forma opodatkowania przewidziana jest takze dla samotnych rodzicow, ktorzy rozwiedli sie, sa w oficjalnej separacji, owdowieli w trakcie roku podatkowego, a takze ci, ktorych dzieci byly maloletnie tylko przez czesc roku, tj. ukonczyly 18 lat np. w styczniu, pazdzierniku, grudniu 2001 r.

II. Do ukonczenia 25 lat

SPIS TRESCI

Tak jak w latach poprzednich, rowniez w 2001 r. i 2002 r. preferencyjne opodatkowanie niepelnych rodzin dotyczy samotnych rodzicow wychowujacych dzieci (bez wzgledu na wiek), na ktore otrzymuja zasilek pielegnacyjny, a takze dzieci dorosle, w wieku do 25 lat. W tym ostatnim wypadku obowiazuja dwa warunki:

  • dziecko musi uczyc sie w szkole nalezacej do szkol, o ktorych mowa w przepisach o systemie oswiaty (a wiec w szkolach publicznych i niepublicznych podstawowych, gimnazjach, szkolach ponadpodstawowych, ponadgimanzjalnych itd.) lub w przepisach o szkolnictwie wyzszym albo o wyzszych szkolach zawodowych, czyli w uczelniach wyzszych panstwowych i niepanstwowych,
  • dziecko nie moze uzyskiwac wlasnych dochodow, z wyjatkiem dochodow zwolnionych od podatku dochodowego, renty rodzinnej oraz dochodow w wysokosci nie powodujacej obowiazku placenia podatku, tj. nie przekraczajacych w 2001 r. - 2596 zl, w 2002 r. - 2727 zl. Przekroczenie tego limitu powoduje definitywna utrate przez niepelna rodzine prawa do takiego rozliczenia. Moze tez uzyskiwac dochody opodatkowane ryczaltowo (z wyjatkiem - oczywiscie - objetych ryczaltem od przychodow ewidencjonowanych lub karta podatkowa), a wiec np. opodatkowane tzw. ryczaltem od drobnych zlecen, obowiazujacym, gdy kwota naleznosci ustalona w jednej umowie z osoba nie bedaca pracownikiem zleceniodawcy nie przekracza w 2001 r. 136 zl, a w 2002 r. - 143 zl.

Dziecko moze w danym roku podatkowym osiagac wszystkie wskazane rodzaje dochodow, np. otrzymywac rente rodzinna po zmarlym rodzicu, jednoczesnie uzyskac z umowy zlecenia w 2001 r. dochod (tj. przychod pomniejszony o koszty uzyskania przychodow) w wysokosci np. 2300 zl, wreszcie otrzymywac stypendium zwolnione z podatku i uzyskiwac dochody z gry na gieldzie czy opodatkowane ryczaltowo nagrody w konkursach.

Przypomne jeszcze, ze wolne od podatku sa m.in. stypendia socjalne, naukowe (poza tzw. prywatnymi, w tym przyznawanymi przez instytucje - w 2002 r. por. art. 21 ust. 1 pkt 40b updf), doplaty do zakwaterowania w domach studenckich i internatach oraz do wyzywienia, otrzymywane przez studentow studiow dziennych i uczniow, a takze jednorazowe zapomogi wyplacane studentom i uczniom w wypadku indywidualnych zdarzen losowych, w tym jednorazowe zasilki (zapomogi) ze srodkow rad rodzicow. Nie sa opodatkowane swiadczenia od uczelni na rzecz studentow kierowanych przez nia na studenckie praktyki zawodowe.

Przepisy normujace preferencyjne opodatkowanie samotnych rodzicow nie wymagaja, by dorosle dziecko uczylo sie lub studiowalo w szkole dziennej czy na studiach dziennych stacjonarnych. Wynika z tego, ze samotny rodzic ma prawo do preferencyjnego opodatkowania takze wtedy, gdy syn czy corka uczy sie w szkole wieczorowej albo studiuje zaocznie, jesli tylko spelnione zostaly inne wskazane tu warunki.

Nie wplywaja na prawo do preferencyjnego rozliczenia sie z fiskusem alimenty placone przez rodzicow na dzieci, bo nie sa one opodatkowane. Bez znaczenia sa takze z tego punktu widzenia darowizny na rzecz dzieci czy calej rodziny, poniewaz dochody z tytulu spadkow i darowizn w ogole nie sa objete podatkiem dochodowym.

Prawo do preferencyjnego opodatkowania istnieje takze, gdy w danym roku podatkowym uczace sie dziecko przekroczy 25 rok zycia. Jesli wiec np. studiujaca corka samotnej matki ukonczyla 25 lat w czerwcu 2001 r., matka moze skorzystac z preferencyjnego opodatkowania za ten rok. Jest ono mozliwe takze wtedy, gdy dziecko studiowalo tylko przez czesc roku, bo np. przerwalo nauke i rozpoczelo prace, ukonczylo szkole albo studia w czerwcu 2000 r. lub tez z powodu niezaliczenia egzaminow na wyzszej uczelni w pazdzierniku 2001 r. zostalo skreslone z listy studentow.

Podkresle raz jeszcze: ograniczenie, by dziecko nie uzyskiwalo dochodow, z wyjatkiem dochodow zwolnionych (wolnych) od opodatkowania, renty rodzinnej oraz dochodow w wysokosci nie powodujacej obowiazku zaplaty podatku, dotyczy tylko uczacych sie i studiujacych dzieci, ktore ukonczyly 18 lat. Samotni rodzice dzieci mlodszych, ktore chocby przez czesc roku mialy mniej niz 18 lat, korzystaja z preferencyjnego rozliczenia bez wzgledu na to, czy dzieci ucza sie i czy osiagaja jakies wlasne dochody.

III. Co sumowac, czego nie

SPIS TRESCI

Takze samotni rodzice rozliczaja sie za 2001 r. tylko na jednym z dwu formularzy: PIT-36 lub PIT-37. Pierwszy przeznaczony jest dla tych, ktorzy - mowiac w skrocie - placili w ciagu roku zaliczki na podatek samodzielnie, i dla rodzicow, ktorzy musza doliczyc do swych dochodow dochody maloletnich dzieci. Drugi wypelniaja pozostali.

W zeznaniu rocznym niepelnych rodzin korzystajacych z preferencyjnego opodatkowania nie uwzglednia sie dochodow maloletniego dziecka:

  • uzyskanych przez nie z wlasnej pracy,
  • stypendiow (dotyczyc to moze tylko stypendiow innych niz za wyniki w nauce oraz naukowych i socjalnych, bo te sa wolne od podatku),
  • dochodow z przedmiotow oddanych mu do swobodnego uzytku.

Nie uwzglednia sie otrzymywanych przez dzieci alimentow od drugiego z rodzicow. Ujmuje sie natomiast wszystkie inne dochody maloletniego dziecka opodatkowane na zasadach ogolnych, w tym renty rodzinne. Dodac tez mozna, ze samotna matka ma zawsze obowiazek uwzglednic w zeznaniu ewentualne alimenty wyplacone jej (na nia) przez bylego meza, jezeli zostaly przyznane w wyroku sadowym, do wysokosci okreslonej w tym wyroku, jezeli faktycznie je otrzymuje.

Jesli dziecko osiagnelo dochody powodujace obowiazek zlozenia zeznania podatkowego (np. z umowy o prace) i jest maloletnie, sklada je w jego imieniu rodzic jako przedstawiciel ustawowy.

Gdy samotny rodzic korzysta z preferencyjnego opodatkowania, zarowno z racji wychowywania dziecka maloletniego, jak i nie majacego zadnych dochodow (poza wskazanymi wyzej wyjatkami), uczacego sie lub studiujacego dziecka pelnoletniego, podatnikiem jest tylko on. Z tego powodu nalezy przyjac, iz tylko on ma prawo do ulg i odliczen; nie wchodza natomiast w rachube ulgi z racji wydatkow ponoszonych przez dziecko - zarowno to maloletnie, nawet jesli ma wlasne dochody doliczane do dochodow rodzica, jak i pelnoletnie, a wiec nie majace wlasnych dochodow, ale mogace dysponowac np. srodkami z darowizny od babci na nauke jezyka obcego w formach zorganizowanych.

W zeznaniu rocznym skladanym przez samotnego rodzica nie uwzglednia sie dochodow dziecka pelnoletniego. Pelnoletni syn albo corka, ktorzy uzyskali wlasne dochody opodatkowane na zasadach ogolnych, sa odrebnymi podatnikami i skladaja wlasne zeznanie podatkowe albo korzystaja z rocznego obliczenia u platnika (ZUS - na PIT-40A/11/A). W rachube zreszta wchodza tylko dwa rodzaje dochodow: renta po zmarlym rodzicu oraz dochody w wysokosci nie powodujacej obowiazku placenia podatku (za caly 2001 r. nie przekraczajace 2596 zl, a w 2002 r. - 2727 zl). Uzyskiwanie bowiem przez pelnoletnie dziecko innych dochodow opodatkowane na zasadach ogolnych pociaga za soba pozbawienie rodzica prawa do preferencyjnego opodatkowania.

W razie skladania zeznania przez rodzica za dziecko maloletnie z racji jego dochodow nie podlegajacych doliczeniu do dochodow matki czy ojca, a takze przez dziecko pelnoletnie, ma ono oczywiscie prawo do wszelkich ulg i odliczen, jezeli tylko ponioslo objete nimi wydatki.

Preferencje przewidziane dla samotnych rodzicow sa prawem, a nie obowiazkiem podatnika. Zeznanie musza zasadniczo zlozyc tylko ci samotni rodzice, ktorym w trakcie roku podatkowego po oswiadczeniu, ze zamierzaja rozliczac sie wedlug zasad przewidzianych dla niepelnych rodzin, platnik (zaklad pracy, ZUS) odpowiednio pomniejszal zaliczki (na podstawie art. 32 ust. 1a updf). Nawet jednak jesli zaklad pracy dokona samotnej matce czy ojcu rocznego obliczenia podatku, ten moze zmienic zdanie, zlozyc potem zeznanie za dany rok, korzystajac z preferencyjnego rozliczenia przewidzianego dla niepelnych rodzin. Ze wzgledu na wspomniane wyzej wyroki NSA (z 21 stycznia 1998 r. oraz z 12 maja 1999 r.), w ktorych sad ten uznal, iz termin do zlozenia oswiadczenia o wyborze wspolnego opodatkowania przez malzonkow jest terminem nieprzywracalnym, mozna sie obawiac, iz po 30 kwietnia urzad skarbowy odmowi takze przyjecia zeznania uwzgledniajacego preferencje przyslugujace samotnym rodzicom.

Jezeli dziecko nie ma zadnych dochodow, ktore nalezaloby uwzglednic w zeznaniu rodzica, opodatkowanie samotnej matki czy ojca bedzie dokladanie takie jak w malzenstwie, w ktorym jedno nie osiaga zadnych dochodow opodatkowanych na zasadach ogolnych (wedlug skali podatkowej). Preferencyjny sposob rozliczenia przewidziany dla samotnych rodzicow prowadzi do splaszczenia dochodow i pozwala na unikniecie progresji podatkowej. Jest jednak korzystny takze dla niepelnych rodzin, w ktorych jedna z osob (dziecko) nie uzyskala zadnego dochodu, a dochody drugiej (matki) nie przekraczaly pierwszego przedzialu skali podatkowej, czyli w 2001 r. i 2002 r. - 37.024 zl. Samotny rodzic zyskuje wowczas rownowartosc kwoty pomniejszajacej podatek, czyli w 2001 r. - 493,32 zl. W 2002 r. bedzie to 518,16 zl, bo wprawdzie na ten rok zamrozono przedzialy skali podatkowej, ale zwaloryzowano tzw. kwote wolna (pomniejszajaca podatek), co powoduje, ze skala obowiazujaca za 2002 r. - mimo identycznych progow podatkowych (powyzej ktorych podatek placi sie wedle stawek 30 i 40 proc.) - nie jest taka sama jak za 2001 r.

Wydatki objete powszechnymi ulgami polegajacymi na pomniejszeniu podatku samotny rodzic odlicza od podatku, jaki wyniknie po skorzystaniu z preferencyjnego rozliczenia, czyli od podatku obliczonego od polowy dochodow niepelnej rodziny, ale w podwojnej wysokosci.

Rozdzial 3

Nizsze zaliczki od malzenstw i samotnych rodzicow

SPIS TRESCI

Malzonkowie i samotni rodzice, ktorym przysluguje prawo do preferencyjnego opodatkowania, moga pod pewnymi warunkami konsumowac korzysci z tym zwiazane juz w trakcie roku podatkowego - w formie odpowiedniego obnizenia zaliczek. Ich sytuacja jest zroznicowana takze w zaleznosci od tego, czy sa to pracownicy najemni (osiagajacy dochody ze stosunku sluzbowego, stosunku pracy, pracy nakladczej, spoldzielczego stosunku pracy), emeryci i rencisci, czy pracujacy na swoim. W 2002 r. pod tym wzgledem nic sie nie zmienilo. Nie wchodzi w rachube obnizanie zaliczek pobieranych od dochodow z umow zlecenia zawieranych ze zleceniobiorca, z ktorym podatnika nie laczy stosunek pracy (lub pokrewny).

Glowny warunek obnizenia zaliczek to mozliwosc wspolnego opodatkowania z malzonkiem lub analogicznego opodatkowania odnoszacego sie do niepelnych rodzin. I w jednym, i w drugim wypadku zainteresowani obnizeniem zaliczek musza zlozyc platnikowi, czyli zakladowi pracy, ZUS, bankowi wyplacajacemu rente zagraniczna, pisemne oswiadczenie, ze zamierzaja opodatkowac dochody lacznie z malzonkiem badz skorzystac ze sposobu rozliczenia przewidzianego dla samotnych rodzicow, i ewentualnie ze dochody malzonka mieszcza sie w nizszych przedzialach skali podatkowej.

Platnik ma obowiazek pomniejszac zaliczki, poczawszy od miesiaca nastepujacego po tym, w ktorym wniosek o obnizenie zostal zlozony. Z obnizenia zaliczek moga skorzystac - oczywiscie tylko w macierzystym zakladzie pracy - np. pracownicy, ktorzy oprocz dochodow z pracy uzyskuja takze dochody z umow zlecenia albo o dzielo w tym samym zakladzie, lub np. dochody z umowy najmu, badz pracuja jeszcze gdzie indziej.

Nie jest istotny rodzaj dochodow opodatkowanych na zasadach ogolnych drugiego malzonka czy dziecka, jesli nie sa one objete karta podatkowa lub ryczaltem od przychodow ewidencjonowanych (bo te wylaczaja mozliwosc preferencyjnego opodatkowania, a co za tym idzie, takze korzystania z obnizenia zaliczek). Jednak przewidywane za rok podatkowy dochody malzonka lub dziecka musza miescic sie w nizszych przedzialach skali podatkowej niz dochody domagajacego sie obnizenia zaliczek. Moga to byc rowniez dochody z dzialalnosci gospodarczej, najmu, dzierzawy. Bierze sie przy tym pod uwage wszystkie dochody malzonka opodatkowane na zasadach ogolnych. Jesli malzonek oplaca karte podatkowa albo ryczalt od przychodow ewidencjonowanych, obnizenie zaliczek nie wchodzi w rachube. Nie moze byc bowiem spelniona podstawowa przeslanka korzystania z tej mozliwosci - zlozenie oswiadczenia, ze zamierza sie opodatkowac dochody lacznie z malzonkiem (w tym wypadku jest to niemozliwe).

W razie zmiany sytuacji uprawniajacej do obnizania zaliczek podatnik obowiazany jest poinformowac o tym platnika (zaklad pracy, ZUS). Tak bedzie np., gdy dochody wspolmalzonka znajda sie w tym samym przedziale skali podatkowej, dojdzie do rozwodu, malzonek rozpocznie dzialalnosc gospodarcza opodatkowana karta podatkowa. W takim wypadku od miesiaca, w ktorym korzystajacy z obnizenia zaliczki przestal spelniac warunki do jej obnizenia, zaliczki sa pobierane na ogolnych zasadach, w zwyklej wysokosci.

A oto zasady obnizania zaliczek wedlug regul ustalonych w art. 32 ust. 1a updf.

  • Jesli ktos spodziewa sie, ze jego dochody w danym roku podatkowym nie przekrocza pierwszego przedzialu skali (beda opodatkowane tylko wedlug stawki 19 proc.), a dziecko lub malzonek nie ma zadnych dochodow oprocz renty rodzinnej, zaliczki sa potracane wprawdzie wedlug stawki 19 proc., ale dodatkowo pomniejsza sie je za kazdy miesiac o kwote stanowiaca 1/12 kwoty zmniejszajacej podatek, okreslonej w pierwszym przedziale skali podatkowej. W 2002 r. kwota graniczna pierwszego przedzialu skali wynosi 37.024 zl, a kwota pomniejszajaca podatek w skali tegoz roku - 518,16 zl. Na 2002 r. zamrozono przedzialy skali podatkowej, ale zwaloryzowano kwote pomniejszajaca podatek. W rezultacie skala podatkowa mimo identycznych progow zmienila sie. Przy korzystaniu z obnizenia zaliczek w omawianym wypadku podatnik (malzonek lub samotny rodzic) zyska wiec w 2002 r. miesiecznie 43,18 gr.
  • Jezeli dana osoba spodziewa sie osiagnac dochody przekraczajace gorna granice pierwszego przedzialu (w 2002 r. - 37.024 zl) lub drugiego (w 2002 r. - 74.048 zl) skali podatkowej, a dziecko (dzieci) lub malzonek ma dochody z renty rodzinnej lub dochody malzonka (dziecka) mieszcza sie w nizszych przedzialach skali podatkowej, to lacznie z miesiacem, w ktorym jej dochody przekrocza gorna granice pierwszego przedzialu, zaliczki wynosza 19 proc., a nie 30 proc. Wreszcie po miesiacu, w ktorym jej dochod przekroczyl gorna granice drugiego przedzialu skali, potraca sie jej zaliczki wedlug stawki 30 proc. dochodu uzyskanego w danym miesiacu, a nie 40 proc.

Mowiac prosciej, w okresie gdy zgodnie z ogolnymi zasadami zaklad pracy czy ZUS potraca zaliczke w wysokosci 19 proc. dochodu, w 2002 r. musi dodatkowo pomniejszac ja co miesiac o kwote 43,18 zl (za caly rok 518,16 zl). Gdy zas wedlug zasad ogolnych zaliczka wynosilaby 30 proc. - od samotnego rodzica lub meza nie pracujacej zony potraca sie ja w wysokosci 19 proc., a gdy (bez obnizki) nalezaloby pomniejszac wynagrodzenie czy emeryture o 40 proc. zaliczki, platnik pobiera ja w wysokosci 30 proc.

Obnizenie zaliczek, gdy malzonek lub dziecko ma dochody, polega na tym, ze po przekroczeniu przez dochody podatnika pierwszego przedzialu skali podatkowej zaklad pobiera nadal zaliczke wedlug stawki 19 proc., a po przekroczeniu drugiego przedzialu - wedlug stawki 30 proc. zamiast 40 proc.

W ten sposob w rodzinach pracowniczych oraz emerytow i rencistow unika sie nadplat, czyli kredytowania fiskusa przez te grupe podatnikow. Inna droge do wczesniejszego (juz w czasie roku podatkowego) wykorzystania ulgi wynikajacej ze wspolnego opodatkowania malzonkow i analogicznego sposobu opodatkowania rodzin niepelnych maja podatnicy utrzymujacy sie z dzialalnosci gospodarczej, a takze z najmu i dzierzawy. Stwarza ja art. 44 ust. 5 updf. Przepis ten pozwala na odpowiednie ograniczenie wysokosci zaliczek placonych przez te grupe podatnikow, jesli podatnik uprawdopodobni, ze zaliczki obliczone wedlug zasad ogolnych bylyby niewspolmiernie wysokie w stosunku do przewidywanego za dany rok dochodu. Taka sytuacja zas moze wystapic, gdy podatnik ma prawo do wspolnego opodatkowania z malzonkiem lub analogicznego opodatkowania przewidzianego dla samotnych rodzicow. Dla uzyskania obnizenia zaliczki musi wystapic do urzedu skarbowego ze stosownym wnioskiem. Decyzja nalezy do urzedu.

Przy staraniach o obnizenie zaliczek z powolaniem sie na ust. 5 art. 44 updf urzad zapewne zapyta, czy na podstawie przepisow dopuszczajacych obnizenie zaliczek dla pracownikow najemnych, emerytow i rencistow nie korzysta juz z tego malzonek wnioskodawcy.

Nie ma natomiast przeszkod, by z obnizenia zaliczek pobieranych od dochodu ze stosunku pracy korzystal pracownik, ktory jednoczesnie ma dochody z dzialalnosci gospodarczej. Co wiecej - przynajmniej formalnie - moze on ubiegac sie takze o obnizenie na podstawie art. 44 ust. 5 updf zaliczek placonych od jego dochodow z dzialalnosci gospodarczej, jezeli np. jego zona nie pracuje, i przy odprowadzaniu ich w zwyklej wysokosci we wspolnie zlozonym zeznaniu podatkowym wynikalaby duza nadplata.

CZESC TRZECIA

ZEZNANIE ZA 2001 R.

SPIS TRESCI

Ci, ktorzy spodziewaja sie za 2001 r. nadplaty, powinni skladac zeznanie podatkowe jak najwczesniej, by jak najszybciej otrzymac z urzedu skarbowego jej zwrot (urzad musi oddac ja najpozniej w ciagu trzech miesiecy od dnia zlozenia zeznania). Ci, ktorzy z roznych wzgledow zaplacili mniej niz powinni, moga czekac do wtorku 30 kwietnia 2002 r. Jest to ostatni termin skladania zeznan za 2001 r. i wplacenia tego, co podatnik jest jeszcze winien fiskusowi za tenze rok. Tak jak w odniesieniu do rozliczenia za 2000 r., za wyslanie PIT przez poczte trzeba zaplacic. Zeznanie przesyla sie listem poleconym. Kosztuje takze wyslanie na rachunek urzedu skarbowego przekazu z ewentualna doplata wynikajaca z zeznania podatkowego.

Oddzielne zeznania w odrebnym terminie skladaja podatnicy objeci zryczaltowanym podatkiem dochodowym od przychodow ewidencjonowanych. Zeznania podatkowe, w ktorych uwzglednia sie tylko te przychody, wysokosc dokonanych odliczen i naleznego ryczaltu, wskazana tu grupa podatnikow musi zlozyc za poprzedni rok do 31 stycznia roku nastepnego.

Rozdzial 1

Kto sklada

SPIS TRESCI

Obowiazek zlozenia zeznania podatkowego ciazy nie tylko na tych, ktorzy sa dluznikami fiskusa. Spoczywa on na wszystkich osobach, ktore uzyskaly w danym roku dochody podlegajace temu podatkowi, z wyjatkiem opodatkowanych w formie ryczaltowej, a ktore nie skorzystaly - z roznych wzgledow - z obliczenia rocznego dokonanego przez zaklad pracy, ZUS, bank wyplacajacy rente zagraniczna, uczelnie itp.

Sami musza rozliczac sie z urzedem zwlaszcza:

  • prowadzacy dzialalnosc gospodarcza opodatkowana na zasadach ogolnych, w tym w zakresie wolnych zawodow (ksiega przychodow i rozchodow, ksiegi rachunkowe),
  • osoby, ktore zmienily prace w ciagu roku, przeszly na emeryture,
  • dorabiajacy poza rodzimym zakladem pracy,
  • osoby majace dochody z najmu i dzierzawy,
  • emeryci i rencisci majacy inne jeszcze dochody oprocz tych z emerytury albo renty (np. z umow zlecenia, z najmu, z honorariow autorskich),
  • wszyscy, ktorzy chca skorzystac z ulg i odliczen na cele mieszkaniowe, ksztalcenie wlasne itd.,
  • laczacy swe dochody z malzonkiem lub korzystajacy z preferencyjnego rozliczenia przewidzianego dla osob samotnie wychowujacych dzieci.

Od pewnego czasu przedstawiciele fiskusa twierdza, ze maja obowiazek zlozenia zeznania podatkowego takze osoby, ktorych dochody nie przekroczyly w danym roku obowiazku placenia podatku, tj. w 2001 r. byly nizsze niz 2596 zl (w 2002 r. beda nizsze niz 2727 zl). Osoba, ktora na podstawie umow zlecenia zarobila w 2001 r. np. tylko 900 zl i od ktorej zleceniodawca jako platnik pobral 20-proc. zaliczke na podatek, bedaca w calosci nadplata (poniewaz dochody nie osiagnely kwoty powodujacej obowiazek placenia daniny), nie moze darowac jej fiskusowi. Jesli zlozy zeznanie, fiskus oczywiscie zwroci jej cala zaliczke.

Dla osob, ktore w danym roku podatkowym nie mialy z roznych powodow zadnych dochodow opodatkowanych na zasadach ogolnych, ale poniosly wydatki mieszkaniowe, bardzo istotna bedzie informacja, ze rowniez one dla skorzystania z ulgi moga zlozyc zeznanie podatkowe, tzw. zerowe. Zasadniczo wydatki objete ulgami podlegaja odliczeniu od podatku (z reguly w 19 proc.) tylko w roku, w ktorym zostaly poniesione. Wyjatek dotyczy wydatkow mieszkaniowych. Zgodnie z zasada obowiazujaca przy rozliczeniach za 2001 r. (a w przyszlosci takze w stosunku do korzystajacych z ulgi remontowej i duzej ulgi budowlanej w zwiazku z kontynuowaniem inwestycji rozpoczetych przed 1 stycznia 2002 r.) kwota przyslugujacych z ich racji odliczen, przekraczajaca kwote podatku naleznego od danego podatnika, podlega odliczeniu od podatku obliczonego za lata nastepne, az do calkowitego odliczenia. Osoba, ktora zlozy zeznanie zerowe i wykaze w nim odliczenie od podatku przyslugujace z racji poniesionych wydatkow mieszkaniowych, moze w swietle tego przepisu skonsumowac te ulge w latach nastepnych, kiedy uzyska stosowne dochody.

Ta mozliwosc dotyczy przede wszystkim pracujacych za granica, ktorzy nie maja w tym czasie zadnych dochodow opodatkowanych w kraju, a zarobione tam pieniadze inwestuja w Polsce w dom, mieszkanie, dzialke budowlana. Moze jednak skorzystac z niej np. nie pracujacy mlody czlowiek konczacy edukacje, ktory ponosi wydatki np na kupno mieszkania od developera (moga byc finansowane z darowizn, pozyczek) i ktory w ten sposob bedzie mogl zrealizowac ulge, gdy zacznie zarabiac, a wiec wystapi u niego takze podatek. Trzeba pamietac, ze darowizny przekraczajace kwoty wolne ustalone w ustawie o podatku od spadkow i darowizn, dodatkowo powiekszone w wypadku darowizn na cele mieszkaniowe, sa objete tamta danina.

I. Po 30 kwietnia z karnymi odsetkami

SPIS TRESCI

Obowiazani do zlozenia zeznania rocznego (bo nie moga skorzystac z rocznego obliczenia podatku przez platnika) lub skladajacy je dla osiagniecia podatkowych korzysci musza dopelnic tej formalnosci do 30 kwietnia nastepnego roku bez oczekiwania na wezwanie czy upomnienie urzedu skarbowego. Spoznienie moze narazic podatnika na odpowiedzialnosc karna skarbowa i karne odsetki, ktore od 31 stycznia 2002 r. wynosza 27 proc. w stosunku rocznym.

Na podobne przykrosci narazaja sie podatnicy, ktorzy zlozyli zeznania nierzetelne, np. nie uwzglednili dochodow podlegajacych kumulacji lub dokonali nie przyslugujacych im odliczen i przez to zaplacili mniej, niz sie nalezalo.

Im wczesniej zlozy sie zeznanie podatkowe, tym szybciej mozna otrzymac zwrot nadplaty z urzedu. Wczesniej wolno zlozyc je takze tym, ktorzy sa dluznikami fiskusa i musza doplacac. Samo zlozenie zeznania nie obliguje bowiem automatycznie do rownoczesnego uiszczenia niedoplaty. Te mozna uregulowac takze w ostatnim dniu terminu (30 kwietnia).

II. Jaki formularz dla kogo

SPIS TRESCI

Warto zawczasu zaopatrzyc sie w odpowiedni formularz zeznania, bo na jego podstawie mozemy sie zorientowac, jakie dane powinnismy zgromadzic, zanim przystapimy do wypelniania druku. Formularze mozna otrzymac bezplatnie w kazdym urzedzie skarbowym. Mozna je tez znalezc w Internecie pod adresem Ministerstwa Finansow: www.mofnet.gov.pl (na stronie "Podatki" pod haslem "Formularze"). Tam tez znajduja sie adresy wszystkich urzedow skarbowych i wykaz ich rachunkow bankowych.

Wzorem lat ubieglych do formularzy poszczegolnych zeznan, a takze do zalacznika PIT/D obejmujacego ulgi mieszkaniowe oraz PIT/O, w ktorych wykazuje sie inne ulgi i odliczenia, przygotowane zostaly oficjalne objasnienia. Formularze zeznan podatkowych za 2001 r. sa tylko dwa. Niewiele roznia sie od obowiazujacych w rozliczeniach za 2000 r. Nie sa jednak takie same i koniecznie trzeba zapatrzyc sie w aktualny PIT. Dla ulatwienia czytelnikom rozliczen za 2001 r. i zmniejszenia ryzyka bledu na koncu tej broszury zamieszczono wzory obu obowiazujacych w rozliczeniach za 2001 r. prawidlowo wypelnionych zeznan, uwzgledniajacych dochody malzonkow rozliczajacych sie wspolnie, wraz z zalacznikami PIT/D i PIT/O.

Formularze zeznan sa dwa: PIT-36 i PIT-37. Towarzysza im 4 zalaczniki: PIT/D, PIT/O, PIT/M, PIT/C.

Oba formularze: PIT-36 i PIT-37, sa przeznaczone zarowno dla podatnikow rozliczajacych sie indywidualnie, jak i wspolnie z malzonkiem albo w sposob przewidziany dla samotnie wychowujacych dzieci. Wybor sposobu opodatkowania (indywidualnie; wspolnie z malzonkiem; w sposob przewidziany dla samotnie wychowujacych dzieci) podatnicy wskazuja w poz. 6 zeznania, zaznaczajac odpowiedni kwadrat. Korzystajacy z lacznego opodatkowania dochodow z dochodami malzonka wypelniaja oczywiscie zarowno rubryki "podatnik", jak i "malzonek" w kolejnosci przez siebie ustalonej. Kolejnosc te nalezy zachowac we wszystkich czesciach zeznania oraz skladanych z zeznaniem zalacznikach. Jezeli pozycja przeznaczona do wpisywania danej kwoty (informacji) nie bedzie wypelniona, urzad skarbowy przyjmie, ze podatnik wpisal "0".

W formularzu PIT-36 zawarte jest lakoniczne stwierdzenie, iz przeznaczony on jest dla podatnikow, ktorzy nie wypelniaja zeznania PIT-37. Oznacza to, ze na PIT-36 rozliczaja sie za 2001 r. ci, ktorzy w tymze roku:

  • prowadzili:

- pozarolnicza dzialalnosc gospodarcza (w tym wykonywali wolny zawod) opodatkowana na ogolnych zasadach (wedle skali podatkowej),

- dzialy specjalne produkcji rolnej,

  • uzyskali przychody:

- z najmu, dzierzawy lub poddzierzawy albo z umow o podobnym charakterze,

- od ktorych byli obowiazani samodzielnie oplacac zaliczki na podatek (np. z tytulu: sprzedazy udzialow, akcji, obligacji i innych papierow wartosciowych, dzialalnosci wykonywanej osobiscie),

- ze zrodel przychodow polozonych za granica (np. z emerytury lub renty, ze stosunku pracy),

- z innych zrodel, od ktorych ani platnik, ani podatnik w ciagu roku podatkowego nie mial obowiazku odprowadzenia zaliczek,

  • korzystaja z odliczen z tytulu kontynuacji nabytych przed 2001 r. ulg inwestycyjnych,
  • sporzadzili remanent likwidacyjny w grudniu roku podatkowego,
  • sa obowiazani doliczyc do swoich dochodow dochody maloletnich dzieci (np. rente rodzinna).

Jesli malzonkowie rozliczaja sie wspolnie, czynia to na PIT-36, takze gdy jeden z powyzszych warunkow spelnia chocby jeden z malzonkow.

PIT-37 jest przeznaczony dla podatnikow, ktorzy w roku podatkowym:

  • uzyskali wylacznie przychody ze zrodel polozonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, od ktorych platnicy pobrali zaliczki na podatek z tytulu:

- wynagrodzen i innych przychodow ze stosunku sluzbowego, stosunku pracy (w tym spoldzielczego stosunku pracy) oraz pracy nakladczej,

- emerytur lub rent krajowych,

- dniowek obrachunkowych i innych przychodow z tytulu czlonkostwa w rolniczych spoldzielniach produkcyjnych lub innych spoldzielniach zajmujacych sie produkcja rolna,

- zasilkow pienieznych z ubezpieczenia spolecznego,

- przychodow z dzialalnosci wykonywanej osobiscie (m.in. z umow zlecenia, zasiadania w radach nadzorczych, pelnienia obowiazkow spolecznych, dzialalnosci sportowej),

- przychodow z praw autorskich i innych praw majatkowych,

- swiadczen wyplaconych z Funduszu Pracy lub z Funduszu Gwarantowanych Swiadczen Pracowniczych,

- naleznosci za prace przyslugujacych tymczasowo aresztowanym oraz skazanym,

  • oraz nie sa obowiazani doliczac do uzyskanych dochodow dochodow maloletnich dzieci.

W wypadku podatnikow wnoszacych o wspolne opodatkowanie dochodow powyzsze warunki dotycza obojga malzonkow.

Zalacznikami do zeznania skladanego na formularzu PIT-37 sa PIT/D i PIT/O. Natomiast do formularza PIT-36 takze PIT/M i PIT/C. Jesli podatnik korzysta z ulg lub odliczen lub ma obowiazek doliczyc do swoich takze dochody maloletnich dzieci, oprocz zeznania powinien wypelnic odpowiednie zalaczniki. Sa one w tych wypadkach integralna czescia zeznania.

  • PIT/D przeznaczony jest dla podatnikow, ktorzy z racji wydatkow poniesionych w 2001 r. (na budowe domu z mieszkaniami na wynajem, kupno dzialki budowlanej, budowe domu, wklad do spoldzielni itd., na wlasne cele mieszkaniowe, na remont i modernizacje) korzystaja z ulg mieszkaniowych.

PIT/D nadal jest dosc skomplikowany. Obejmuje zarowno ulgi wedlug nowej formuly, jak i wedlug starej, poniewaz niektorym grupom podatnikow kontynuujacych inwestycje mieszkaniowe rozpoczete przed 1997 r. duza ulga budowlana przysluguje nadal na starych zasadach (w formie odliczenia wydatkow od dochodu). Zalacznik ten wypelniaja tez osoby dokonujace w 2001 r. odliczen wydatkow poniesionych w latach 1992-2000 na cele mieszkalne, ktore nie znalazly pokrycia w dochodzie lub podatku za te lata. Zarowno malzonkowie rozliczajacy sie indywidualnie, jak i skladajacy wspolny PIT-36 lub 37, jezeli dokonuja odliczen z tytulu wydatkow mieszkaniowych, skladaja jeden zalacznik PIT/D.

  • PIT/O przeznaczony jest do wykazania wszystkich innych z ulg i odliczen.

Malzonkowie korzystajacy z lacznego opodatkowania dochodow skladaja jeden zalacznik PIT/O do zeznania PIT-36 lub PIT-37. W tym wypadku nalezy wypelnic zarowno rubryke "podatnik", jak i "malzonek". Jezeli malzonkowie opodatkowuja sie indywidualnie (kazdy sklada wlasne zeznanie), zalacznik PIT/O wypelnia i dolacza do swojego zeznania malzonek korzystajacy z odliczen.

  • PIT/M przeznaczony jest dla podatnikow, ktorzy obowiazani sa doliczyc do swych dochodow dochody maloletniego dziecka (dzieci).
  • PIT/C wypelnia nieliczna juz grupa prowadzacych dzialalnosc gospodarcza, korzystajacych ze zwolnienia podatkowego na podstawie rozporzadzenia ministra finansow z 6 lutego 1989 r. (Dz. U. nr 3, poz. 20 ze zm.).

III. PIT do zeznan od platnikow

SPIS TRESCI

Przed przystapieniem do wypelniania zeznania trzeba zgromadzic stosowne PIT zawierajace informacje o dochodach uzyskanych w roku, ktorego zeznanie dotyczy, i o zaplaconych juz w tymze roku zaliczkach na podatek. Pracujacy na etacie, pobierajacy renty i emerytury, ktorzy nie korzystali z rocznego obliczenia w zakladzie pracy lub ZUS, powinni otrzymac najpozniej do 2 kwietnia 2001 r. (nastepuje tu automatyczne przesuniecie terminu, bo 31 marca i 1 kwietnia wypadaja w Wielkanoc) informacje o uzyskanych dochodach i pobranych zaliczkach za 2001 r. na PIT-11 (z ZUS, KRUS na analogicznych PIT-40/A11/A). Tym, ktorzy pracowali na zlecenie czy uzyskiwali honoraria poza macierzysta firma, zleceniodawca (wyplacajacy honorarium) ma obowiazek przeslac najpozniej do 15 marca zbiorcza informacje o dokonanych wyplatach (PIT-8/B), ewentualnie takze PIT-8/C, na ktorym za 2001 r. instytucje i firmy informuja o nielicznych w praktyce wyplatach dokonywanych bez obowiazku pobrania zaliczek. Te PIT, wraz z informacja z macierzystej firmy, ZUS, ewentualnie takze z urzedu zatrudnienia (jesli ktos przez czesc roku pobieral zasilek dla bezrobotnych), z uczelni (jesli otrzymywal stypendium fundowane), beda podstawa do wypelnienia formularza zeznania rocznego.

Prowadzacy wylacznie dzialalnosc gospodarcza nie musza czekac na zadne informacje z zewnatrz - dane o przychodzie, kosztach jego uzyskania, dochodzie, zaplaconych zaliczkach, odliczeniach od dochodu i podatku (chodzi przede wszystkim o skladki na ubezpieczenia spoleczne i na powszechne ubezpieczenie zdrowotne) zaczerpna oczywiscie z podatkowej ksiegi przychodow i rozchodow lub z ksiag rachunkowych oraz dokumentow potwierdzajacych wplaty do ZUS. Jezeli przysluguje im zwrot nadplaty, np. z powodu prawa do ulg mieszkaniowych, powinni zlozyc zeznanie jak najszybciej.

Zeznanie sklada sie w urzedzie wlasciwym wedlug miejsca zamieszkania (a nie pracy czy polozenia prowadzonej firmy). Decyduje miejsce zamieszkania 31 grudnia 2001 r.; jesli malzonkowie maja rozne adresy - urzad miejsca zamieszkania ktoregokolwiek z nich.

Wypelnionego formularza nie trzeba doreczac w urzedzie skarbowym osobiscie. Wystarczy, jesli przesle sie go do urzedu poczta (listem poleconym). Mozna oczywiscie zalatwic te formalnosci bezposrednio w urzedzie skarbowym.

Do zeznania nie dolacza sie dokumentow, ktore stanowily podstawe do jego sporzadzenia (np. faktur VAT stwierdzajacych kupno materialow budowlanych czy dokumentow potwierdzajacych wplaty czesnego w szkole niepublicznej). Trzeba je natomiast przechowywac przez 5 lat, liczac od konca roku, w ktorym zlozono zeznanie (patrz dzial "Weryfikacja przez urzad - czynnosci sprawdzajace"). Oznacza to, ze dokumenty dotyczace 2001 r. mozna spokojnie wyrzucic dopiero 1 stycznia 2008 r. W praktyce tylko nieliczna grupa podatnikow prowadzacych ksiegi rachunkowe (handlowe), tj. tzw. pelna ksiegowosc, musi dolaczyc do zeznania sprawozdanie finansowe.

Rozdzial 2

Co uwzglednic, co pominac

SPIS TRESCI

Przy ustalaniu podstawy obliczenia podatku uwzglednia sie wszystkie dochody opodatkowane na zasadach ogolnych (wedlug skali podatkowej) osiagniete przez dana osobe, bez wzgledu na to, skad pochodza (np. ktos prowadzi sklep, pracuje na pol etatu, pobiera czynsz od najemcow mieszkan i lokali sklepowych w swej kamienicy).

Obowiazuje regula, ze do dochodow rodzicow dolacza sie dochody dzieci (wlasnych i adoptowanych), ktore nie ukonczyly 18 lat, chyba ze rodzicom nie przysluguje prawo pobierania pozytkow ze zrodel ich przychodow. Nie musza jednak dolaczac dochodow dzieci: z ich pracy; otrzymywanych w formie stypendiow; z przedmiotow oddanych im do swobodnego uzytku. Zasada doliczania dochodow dzieci do dochodow rodzicow najczesciej ma zastosowanie, gdy dziecko otrzymuje rente rodzinna po zmarlym rodzicu. Dochody maloletnich dzieci podlegajace doliczeniu do dochodow rodzicow wykazuje sie w zalaczniku do zeznania PIT/M. Zeznanie musi byc w takim wypadku zlozone na PIT-36. Jezeli malzonkowie sa opodatkowani odrebnie, dochody ich wspolnych maloletnich dzieci dolicza sie po polowie do dochodow kazdego z nich.

Jak wspomniano, nie kumuluje sie dochodow rodzicow z dochodami dzieci z ich pracy, z przedmiotow oddanych im do swobodnego uzytku oraz stypendiow. Jezeli jednak w danym roku podatkowym maloletnie dziecko osiagnie np. z wlasnej pracy takie dochody, z racji ktorych musi byc zlozone zeznanie podatkowe (np. wynagrodzenie za udzialu w reklamie telewizyjnej), dopelnienie tego obowiazku ciazy na rodzicach jako jego przedstawicielach ustawowych.

Regula jest, iz nie wlicza sie do podstawy opodatkowania dochodow (przychodow) opodatkowanych w sposob zryczaltowany, a wiec przede wszystkim:

  • w formie karty podatkowej,
  • opodatkowanych ryczaltem od przychodow ewidencjonowanych,
  • dochodu ze sprzedazy i zamiany nieruchomosci (opodatkowanych zryczaltowanym podatkiem w wysokosci 10 proc. uzyskanego przychodu),
  • odsetek od udzielonych pozyczek, chyba ze ich udzielenie jest przedmiotem dzialalnosci gospodarczej (np. ktos prowadzi lombard), z dyskonta lub oprocentowania papierow wartosciowych, dywidend i innych przychodow z tytulu udzialu w zyskach osob prawnych, ktore opodatkowane sa ryczaltowo w wysokosci 15 proc. uzyskanego przychodu,
  • wynagrodzen za udzielanie pomocy Policji, UOP, organom kontroli skarbowej, Strazy Granicznej, wyplacanych z tzw. funduszy operacyjnych, od ktorych rowniez placi sie ryczalt w wysokosci 20 proc.,
  • wygranych w niektorych konkursach i grach oraz nagrod zwiazanych ze sprzedaza premiowa, ktore (jezeli przekraczaja kwote zwolniona z podatku, wynoszaca za 2001 r. 2100 zl, a za 2002 - 2280 zl) sa opodatkowane ryczaltowo w wysokosci 10 proc.,
  • naleznosci otrzymanych przez podatnika od podmiotu nie bedacego jego pracodawca (np. z tytulu umowy zlecenia, o dzielo, jako honorarium autorskie itp.) i pod warunkiem, ze nalezna kwota wskazana w kazdej umowie z osobna nie przekraczala w 2001 r. 136 zl (w 2002 r. jest to 143 zl), od ktorych zostal zaplacony ryczalt w wysokosci 20 proc. przychodu,
  • otrzymanych przez emerytow lub rencistow swiadczen pienieznych od bylego pracodawcy i zapomog nie zwolnionych od podatku, od ktorych zostal pobrany ryczalt w wysokosci 20 proc.,
  • uzyskiwanych na terenie RP przez osoby zagraniczne nie mieszkajace w Polsce dochodow m.in. z umow o dzielo i zlecenia, ze sprzedazy praw autorskich, projektow wynalazczych, znakow towarowych, ktore sa opodatkowane ryczaltowo w wysokosci 20 proc. przychodu.

W 2002 r. katalog przychodow opodatkowanych ryczaltowo powiekszyl sie (od 1 marca) przede wszystkim o zwolnione w 2001 r. tzw. dochody kapitalowe. Chodzi glownie o odsetki od oszczednosci w bankach, z udzialu w funduszach kapitalowych, takich jak np. Pioneer czy Korona, ale takze one ze wzgledu na te forme obciazenia na rzecz fiskusa nie beda powiekszac dochodow wykazywanych w zeznaniu rocznym (patrz czesc czwarta "Dochody kapitalowe w 2002 r.").

Nie uwzglednia sie oczywiscie w nim ani nie bedzie uwzgledniac w przyszlosci dochodow zwolnionych z podatku, tj. tych, od ktorych nie placi sie zadnej daniny. Katalog zwolnien jest bardzo obszerny, a zawieraja go przede wszystkim art. 21 i art. 52 updf. Poniewaz od tych dochodow nie pobiera sie zadnej daniny, nie sa one rowniez uwzgledniane w informacjach (PIT), jakie otrzymuje sie od platnikow (zakladu pracy, zleceniodawcy). Nie trzeba wiec w ogole zaprzatac sobie nimi glowy przy sporzadzaniu zeznania rocznego.

W zeznaniu rocznym uwzglednia sie natomiast odliczenia strat. Dotyczy to przede wszystkim prowadzacych dzialalnosc gospodarcza i uzyskujacych dochody z najmu lub dzierzawy. W mysl art. 9 ust. 3 updf strate poniesiona w roku podatkowym z danego zrodla przychodu (z wyjatkiem straty ze sprzedazy rzeczy i praw majatkowych, o ktorych mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8, tj. przede wszystkim nieruchomosci, mieszkania spoldzielczego, oraz strat ze zrodel przychodow, z ktorych dochody sa wolne od podatku dochodowego) pokrywa sie dochodami z tego samego zrodla w ciagu pieciu lat, liczac od roku, w ktorym ponioslo sie strate. Jednak maksymalne odliczenie od dochodu w ktorymkolwiek roku nie moze przekraczac 50 proc. kwoty strat. Calosc straty przypadajacej do odliczenia na dany rok podatnik ma prawo potracic juz z pierwszego dochodu ze zrodla, ktore przynioslo strate, uzyskanego w tym roku, a najpozniej - w zeznaniu rocznym. Rozliczenie strat zawsze oczywiscie uwzglednione jest w zeznaniu rocznym.

Przy skladaniu zeznania za 2001 r. poslugujemy sie skala podatkowa

Trzeba podkreslic jeszcze raz: przedstawiona progresywna skala podatkowa nie dotyczy wielu rodzajow dochodow, od ktorych placi sie te danine ryczaltowo, a takze podatnikow prowadzacych dzialalnosc gospodarcza rozliczajacych sie z fiskusem w formie ryczaltu podatkowego - karty podatkowej, ryczaltu od przychodow ewidencjonowanych, ryczaltu od przychodow osob duchownych. Wszystkie dochody (przychody) opodatkowane ryczaltowo maja jedna wspolna ceche: nie laczy sie ich z innymi dochodami (nie kumuluje) i w konsekwencji nie trzeba ich uwzgledniac w zeznaniu rocznym, co oznacza, ze nie wplywaja one na progresje podatkowa.

Rozdzial 3

Kiedy zwrot nadplaty

SPIS TRESCI

Im wczesniej zlozy sie zeznanie podatkowe, tym szybciej mozna otrzymac zwrot nadplaty z urzedu. Wczesniejsze zlozenie zeznania mozna polecac takze tym, ktorzy sa dluznikami fiskusa i musza mu doplacic. Samo zlozenie zeznania nie obliguje bowiem automatycznie do rownoczesnego uiszczenia niedoplaty, a klopot ma sie szybciej z glowy. Dlug wobec fiskusa wynikajacy z zeznania mozna uregulowac takze w ostatnim dniu terminu, czyli 30 kwietnia. Natomiast wczesniejsze zlozenie zeznania pozwoli uniknac tloku, jaki jest zawsze w urzedach skarbowych pod koniec kwietnia, i zwieksza szanse na skorzystanie z mozliwosci sprawdzenia zeznania przez pracownika urzedu skarbowego, przynajmniej pod wzgledem rachunkowym. Trzeba jednak zaznaczyc, iz pracownicy urzedu nie maja takiego obowiazku i robia to coraz niechetniej.

Na zwrot nadplaty wyniklej z rocznego zeznania dotyczacego podatku od dochodow osobistych urzad skarbowy ma 3 miesiace, liczac od dnia zlozenia zeznania (art. 76 1 pkt 3 ordynacji podatkowej). Oprocentowanie, jak w latach poprzednich, przysluguje podatnikowi tylko wowczas, gdy nadplaty mu w tym terminie nie zwrocono. Moga nie dostac nadplaty w gotowce (zywej albo przelanej na konto) tylko ci, ktorzy maja jakies zaleglosci wobec fiskusa. Obowiazuje bowiem zasada, ze kwoty nadplaconych i nienaleznie uiszczonych podatkow (nadplaty) sa przede wszystkim zaliczane z urzedu, automatycznie na zalegle i biezace podatki obciazajace podatnika (art. 75 ordynacji). Urzad skarbowy orzeka o tym w postanowieniu, ktore moze byc zakwestionowane w formie zazalenia (art. 273 ordynacji).

Na wyrazny wniosek podatnika nie majacego zaleglosci ani biezacych zobowiazan urzad zalicza nadplate na poczet przyszlych naleznosci podatkowych. W przeciwnym razie, jesli konto podatnika jest czyste, urzad musi zwrocic nadplate sam, bez potrzeby podejmowania przez podatnika dodatkowych staran.

Mozliwosc zaliczenia nadplaty z urzedu lub na wniosek podatnika na inne jego naleznosci wobec fiskusa dotyczy podatnikow rozliczajacych sie samodzielnie, bez posrednictwa platnika, a wiec przede wszystkim prowadzacych dzialalnosc gospodarcza. Jesli podatnik takiego zyczenia nie wyrazil, urzad musi zwrocic nadplate.

Wedlug ordynacji podatkowej nadplata ma byc wplacana przede wszystkim na rachunek bankowy podatnika. Jesli nie jest on obowiazany do posiadania rachunku, zwrot nadplaty nastepuje w gotowce. Nie maja obowiazku posiadania rachunku osoby nie prowadzace dzialalnosci gospodarczej. W 2001 r., a takze w 2002 r., nie istnieje zasadniczo obowiazek posiadania rachunku bankowego, lecz obowiazek przeprowadzania pewnych transakcji w formie bezgotowkowej.

Zadne starania o odzyskanie nadplaty nie sa potrzebne. Jak juz wspomniano, urzad skarbowy, gdy nadplata zostala wykazana w zeznaniu rocznym skladanym przez podatnikow podatku od dochodow osobistych, ma na zwrot 3 miesiace, liczac od dnia powstania nadplaty. W tym wypadku jest to dzien zlozenia zeznania. Od tego dnia wiec liczy sie trzymiesieczny termin do jej zwrotu (w niektorych wypadkach, np. gdy nadplata wynika ze zmienionej decyzji, z decyzji o stwierdzeniu nadplaty, termin jej zwrotu wynosi 30 dni).

W razie zwrotu na rachunek bankowy za dzien zwrotu uwaza sie dzien obciazenia rachunku bankowego organu podatkowego na podstawie polecenia przelewu. W innych wypadkach jest nim dzien wyplacenia kwoty nadplaty lub postawienia jej do dyspozycji podatnika. Nadplata moze byc przeslana poczta lub wyplacona bezposrednio w kasie urzedu skarbowego. Wtedy przy ocenie, czy urzad zwrocil ja w terminie, bedzie sie liczyc dzien, w ktorym podatnik mogl ja odebrac (dzien postawienia jej do dyspozycji podatnika).

Jesli w ciagu 3 miesiecy urzad nie odda nadplaty, ma obowiazek wyplacic odsetki w wysokosci odsetek za zwloke od zaleglosci podatkowych za okres od dnia powstania nadplaty, czyli zlozenia zeznania podatkowego. Ich stawka (od 31 stycznia 2002 r.) wynosi 27 proc. w stosunku rocznym. Slowem, podatnikom podatku od dochodow osobistych, ktorzy zlozyli zeznanie podatkowe i nie dostali nadplaty w ciagu 3 miesiecy od dnia zlozenia zeznania rocznego, odsetki naleza sie za caly okres oczekiwania na nia.

A co robic, gdy urzad oddal nadplate po terminie, ale bez odsetek? Wtedy oczywiscie nalezy sie zwrocic o ich wyplacenie. Przyjmuje sie, ze jesli urzad uzna, iz odsetki istotnie sie naleza, nie musi wydawac decyzji. Wystarczy, ze je wyplaci. Natomiast odmowa powinna miec forme decyzji administracyjnej. Po jej otrzymaniu podatnik moze odwolac sie do izby skarbowej, a jezeli rowniez ona wyda decyzje dlan nieprzychylna - zlozyc skarge do NSA.

Zaznaczmy, ze to, iz urzad zwrocil nadplate, nie oznacza jeszcze, ze zeznanie podatkowe zostalo sprawdzone pod kazdym wzgledem i uznane za prawidlowe, a wszystkie ulgi i odliczenia zaakceptowane. Jezeli jednak jakies punkty zeznania budza watpliwosci, urzad powinien w ramach uregulowanych w ordynacji podatkowej czynnosci sprawdzajacych zwrocic sie do skladajacego zeznanie o niezbedne wyjasnienia oraz skorygowanie zeznania (na ten temat patrz: "Weryfikacja przez urzad - czynnosci sprawdzajace").

Rozdzial 4

Zeznanie z bledami

SPIS TRESCI

Prawidlowe sporzadzenie zeznania podatkowego wymaga sporo wysilku i koncentracji. Popelniamy pomylki. Sa nimi zwyczajne bledy w rachunkach, ale rowniez bledne przeswiadczenie, ze mialo sie prawo do ulgi, ktora w istocie nie przyslugiwala, czy nieznajomosc sposobu lub zakresu dokonywania odliczen - od dochodu lub podatku. Blad moze polegac na niezlozeniu zeznania podatkowego mimo istnienia takiego obowiazku. Tak bedzie np. w wypadku podatnika, ktory oprocz dochodow z pracy uzyskal naleznosci z umow zlecenia zawartych z inna firma i nie mogl korzystac z rocznego obliczenia w macierzystej. Obowiazany jest zlozyc zeznanie podatkowe nie tylko wtedy, gdy zaplacil w formie zaliczek na podatek mniej niz nalezalo, ale takze gdy zaplacil wiecej i ma nadplate. Przyjmuje sie, iz zeznanie trzeba zlozyc takze wowczas, gdy osiagnelo sie w danym roku dochody nie przekraczajace kwoty powodujacej obowiazek placenia podatku, czyli w 2001 r. 2596 zl, a w 2002 r. - 2727 zl. Jesli zaplacilo sie od takich dochodow zaliczke, zostanie ona przez urzad skarbowy w calosci zwrocona.

Podatnicy myla sie na swoja korzysc i niekorzysc. Ci pierwsi, a takze ci, ktorzy mimo obowiazku nie zlozyli zeznania, naruszaja w ten sposob przepisy kodeksu karnego skarbowego. W razie ujawnienia bledu w czasie sprawdzania rzetelnosci zeznania przez urzad skarbowy lub wykrycia, ze zeznanie nie zostalo zlozone, musza nie tylko zaplacic nie doplacony podatek z karnymi odsetkami, ale liczyc sie z odpowiedzialnoscia karna skarbowa. Jednak jezeli podatnik, ktorego zeznaniem rocznym zajmie sie urzad skarbowy, podejmujac tzw. czynnosci sprawdzajace, skoryguje nieprawidlowa deklaracje, urzad nie bedzie mogl zastosowac wobec niego sankcji karnych skarbowych (art. 274 4 w zwiazku z art. 81 3 ordynacji).

Podatnik, ktory sam (w odniesieniu do calosci lub czesci dochodow) rozlicza sie z urzedem, wplacajac samodzielnie w ciagu roku podatkowego zaliczki na danine (dotyczy to przede wszystkim prowadzacych dzialalnosc gospodarcza i uzyskujacych dochody z najmu i dzierzawy), a takze skladajacy roczne zeznanie podatkowe, musi wiedziec, ze to on jest odpowiedzialny za prawidlowosc rozliczen. Nie mozna sie tlumaczyc nieznajomoscia przepisow.

Konsekwencja wykrycia przez urzad skarbowy, ze podatnik jest dluznikiem, bedzie wydanie decyzji okreslajacej wysokosc naleznego podatku (art. 45 ust. 6 updf) wraz z odsetkami za zwloke od naleznosci podatkowych. Ich wysokosc zmienia sie stosownie do zmian podstawowej stawki oprocentowania kredytu lombardowego ustalonej teraz przez Rade Polityki Pienieznej. Od 31 stycznia wnosza one 27 proc. w stosunku rocznym. Podatnik moze odwolac sie od decyzji do izby skarbowej, a potem takze wniesc skarge do NSA.

Jednak odwolanie nie wstrzymuje wykonania decyzji. Trzeba placic. Mozna jednak ubiegac sie o wydanie przez urzad decyzji o wstrzymaniu wykonania decyzji w calosci lub w czesci. Jest to jednak decyzja uznaniowa - urzad moze, ale nie musi. Ponadto ordynacja przewiduje w art. 225 wstrzymanie decyzji z mocy prawa, automatycznie, jesli nie dotrzymano terminu zalatwienia sprawy w postepowaniu odwolawczym, a decyzja do tego czasu nie zostala wykonana w calosci lub w czesci. Termin ten wynosi 2 miesiace. Jesli wystepujaca wedle urzedu roznica w podatku zostala przez odwolujacego sie podatnika zaplacona, to w razie wygrania sprawy urzad zwroci te doplate z odsetkami w wysokosci odsetek za zwloke.

Na skontrolowanie zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osob fizycznych, a wiec i wykrycie pomylek na niekorzysc fiskusa, urzad podatkowy ma az 5 lat, liczac od konca roku, w ktorym uplynal termin platnosci podatku (art. 70 ordynacji). Termin platnosci daniny wykazanej w zeznaniu za 2001 r. uplywa 30 kwietnia 2002 r. Oznacza to, ze w odniesieniu do dochodow z 2001 r. urzad skarbowy moze skontrolowac zeznanie i wydac decyzje na niekorzysc podatnika do konca 2007 r. (o czynnosciach sprawdzajacych normowanych przez ordynacje podatkowa - "Podatkowe procedury").

Choc zaden przepis nie naklada na podatnikow skladajacych zeznanie roczne takiego obowiazku, trzeba do uplywu okresu, w ktorym urzad moze zweryfikowac zeznanie, we wlasnym interesie przechowywac dokumenty bedace podstawa do sporzadzenia zeznania, a zwlaszcza rachunki potwierdzajace poniesienie wydatkow objetych ulgami. Zasada jest taka, ze to podatnik musi udowodnic, ze mial prawo do danego odliczenia w danej wysokosci. Wyrazny obowiazek przechowywania przez 5 lat (liczac od konca roku, ktorego dotycza) obejmuje tylko ksiegi i ewidencje (wraz z dowodami), sluzace do rozliczen podatkowych, jakie obowiazane sa prowadzic osoby zajmujace sie dzialalnoscia gospodarcza.

Zanizona, nie doplacona czesc podatku staje sie zalegloscia podatkowa z uplywem ostatecznego terminu zlozenia zeznania podatkowego, czyli po 30 kwietnia roku nastepujacego po danym roku podatkowym (bez wzgledu na to, kiedy zeznanie zostalo zlozone). Od tego momentu az do dnia zaplaty zaleglosci naliczane sa odsetki za zwloke. Naleza sie one niezaleznie od tego, czy zaleglosc powstala z winy podatnika czy przez przypadek, niewiedze itp. Jesli wiec np. w wyniku czynnosci sprawdzajacych zostana wykryte pomylki na niekorzysc fiskusa, to mimo dobrowolnego skorygowania bledu podatnik musi nie tylko wplacic nie doplacona kwote, ale rowniez przypadajace od niej odsetki liczone od 30 kwietnia danego roku, czyli od ostatecznego terminu rozliczenia podatku.

Wskazane zasady odnosza sie rowniez do zaliczek na podatek. W razie nieuiszczenia zaliczki w terminie lub wplacenia jej w wysokosci nizszej od naleznej trzeba placic odsetki za zwloke. Jesli urzad skarbowy wykryje te nierzetelnosci po zlozeniu zeznania rocznego, przyporzadkuje konkretne kwoty uszczuplonych podatkow poszczegolnym miesiacom i od nich bedzie wyliczal odsetki za zwloke.

O zasadach weryfikowania zeznan przez urzad skarbowy i mozliwosci skorygowania zeznania bez przykrych konsekwencji oraz o tym, jak odzyskac nadplate w razie popelnienia w zeznaniu pomylki na swa niekorzysc - patrz "Podatkowe procedury".

Rozdzial 5

Podatkowe limity

SPIS TRESCI

W skrotowej formie podajemy tutaj podatkowe limity na 2001 r. Dalej podajemy limity, ktorymi bedzie mozna sie posluzyc przy sporzadzaniu zeznania rocznego i planowaniu podatkowej strategii na 2002 r., oraz sposob ustalania tych limitow.

I. Za 2001 r.

1. Limity ulg polegajacych na odliczeniu 19 proc. wydatkow od podatku

Wykazywane w zalaczniku PIT/D:

  • zakup gruntu lub prawa wieczystego uzytkowania dzialki pod budowe domu mieszkalnego - 19 proc. kwoty przypadajacej na 350 mkw. ceny nabytej dzialki,
  • duza ulga budowlana - 30.590 zl (wydatek 161.000 zl), obejmujaca wydatki na:

- budowe domu (budynku mieszkalnego),

- wklad budowlany (na mieszkanie wlasnosciowe) lub mieszkaniowy (na lokatorskie) w spoldzielni mieszkaniowej,

- przeksztalcenie statusu mieszkania spoldzielczego lokatorskiego na status wlasnosciowy, co bylo mozliwe do wejscia w zycie nowej ustawy z 15 grudnia 2000 r. o spoldzielniach mieszkaniowych (tj. do 26 kwietnia 2001 r.),

- przeniesienie przez spoldzielnie na rzecz czlonka wlasnosci lokalu mieszkalnego (wedle regul nowej ustawy o spoldzielniach mieszkaniowych),

- zakup nowo wybudowanego domu lub mieszkania w takim domu od gminy lub od osoby (firmy developerskiej), ktora wybudowala ten budynek w ramach prowadzonej dzialalnosci gospodarczej,

- nadbudowe lub rozbudowe budynku na cele mieszkalne, czyli na powiekszenie powierzchni mieszkalnej budynku juz istniejacego,

  • przebudowa strychu, suszarni albo przystosowanie innego pomieszczenia na cele mieszkalne oraz na wykonczenie mieszkania w nowo wybudowanym budynku mieszkalnym, do dnia zasiedlenia tego mieszkania,

Uwaga. W wypadku przeksztalcenia statusu mieszkania spoldzielczego ulga sa objete wydatki stanowiace nadwyzke ponad kwote wkladu mieszkaniowego zaliczonego przez spoldzielnie na wklad budowlany. Dokladnie te same wydatki sa nia objete w razie uwlaszczenia polegajacego na przeniesieniu przez spoldzielnie mieszkaniowa na rzecz czlonka odrebnej wlasnosci mieszkania,

  • remont i modernizacja budynku mieszkalnego oraz wplaty na wyodrebniony fundusz remontowy wspolnoty mieszkaniowej, a takze na wyodrebniony fundusz remontowy spoldzielni mieszkaniowej - nie wiecej niz 4620 zl (wydatek 24.315 zl 79 gr),
  • remont i modernizacja mieszkania - 3850 zl (wydatek 20.263 zl 16 gr),
  • dodatkowo, jezeli jednoczesnie remontuje sie i modernizuje instalacje gazowa, urzadzenia eksplozymetryczne lub urzadzenia gazowe - 770 zl (wydatek 4052 zl 63 gr),

Uwaga. Wskazane limity ulgi remontowej obejmuja lata 2000-2002. Dolny limit wydatkow, ktore warunkuja mozliwosc skorzystania z tej ulgi, wynosi 462 zl w okresie 3-letnim,

  • systematyczne oszczedzanie w kasie mieszkaniowej - (wyjatkowo!) 30 proc. wydatkow, ale nie wiecej niz 9660 zl (wydatek 32.200 zl); to odliczenie miesci sie w limicie duzej ulgi mieszkaniowej.

Wykazywane w zalaczniku PIT/O:

  • dojazdy dzieci do szkol podstawowych, gimnazjow, szkol ponadpodstawowych i ponadgimnazjalnych, w tym z oddzialami integracyjnymi, specjalnych, sportowych oraz mistrzostwa sportowego, artystycznych, polozonych poza miejscowoscia, w ktorej dziecko mieszka (stale lub czasowo), publicznymi srodkami lokomocji - 19 proc. faktycznie poniesionych wydatkow (nie ma tu innego limitu),
  • przyrzady, pomoce naukowe, programy komputerowe oraz wydawnictwa fachowe bezposrednio zwiazane z wykonywanym zawodem i wykonywana praca - 399 zl (wydatek 2100 zl); jesli oboje malzonkowie skladajacy PIT-36 mieli tylko dochody z dzialalnosci gospodarczej, odliczenie to nie wchodzi w rachube, ale wydatek taki mogl byc zaliczony w koszty uzyskania,
  • wlasne odplatne doksztalcanie i doskonalenie zawodowe - nie wiecej niz 399 zl (wydatek 2100 zl),
  • odplatne ksztalcenie wlasne oraz dziecka pozostajacego na utrzymaniu w szkolach wyzszych i wyzszych szkolach zawodowych - maksimum 700 zl (wydatek 3684 zl 21 gr),
  • prywatne odplatne leczenie (odplatne swiadczenia zdrowotne) - 370 zl 24 gr (wydatek 1948 zl 63 gr); jest to limit na podatnika, a takze zone i dzieci, jesli nie uzyskaly wlasnych dochodow objetych podatkiem od dochodow osobistych (w 2002 r. tej ulgi juz nie ma).

Uwaga. Podatek pomniejsza sie w pierwszej kolejnosci o faktycznie zaplacona skladke na ubezpieczenie zdrowotne, jednak do wysokosci nie przekraczajacej 7,75 proc. podstawy jej wymiaru.

2. Limity ulg polegajacych na odliczeniu wydatku od dochodow

SPIS TRESCI

Wykazywane w zalaczniku PIT/D:

  • budowa wielomieszkaniowych domow obejmujacych co najmniej 5 mieszkan na wynajem - 161.000 zl razy liczba mieszkan budowanych z takim przeznaczeniem za caly okres budowy (dla kontynuujacych inwestycje rozpoczete przed 1 stycznia 2001 r.),
  • kontynuacja ulg z tytulu wydatkow na wlasne cele mieszkaniowe, do ktorych podatnik nabyl prawo przed 1 stycznia 1997 r. - 161.000 zl (za caly okres obowiazywania ustawy).

Wykazywane w zalaczniku PIT/O:

  • z racji darowizn - 15 proc. lub 10 proc., w zaleznosci od celu darowizny, a nigdy nie wiecej niz 15 proc. rocznego dochodu podatnika,

na cele rehabilitacyjne, w tym:

  • na oplacenie przewodnikow dla osob niewidomych z I i II grupy inwalidztwa oraz osob z niepelnosprawnoscia narzadu ruchu zaliczonych do I grupy inwalidztwa - 2100 zl,
  • na uzywanie samochodu osobowego stanowiacego wlasnosc osoby niepelnosprawnej zaliczonej do I lub do II grupy inwalidztwa lub wlasnosc podatnika majacego na utrzymaniu osobe niepelnosprawna zaliczona do I lub II grupy inwalidztwa albo dziecko niepelnosprawne do lat 16, dla potrzeb zwiazanych z koniecznym przewozem na niezbedne zabiegi leczniczo-rehabilitacyjne - 2100 zl,
  • na utrzymanie psow przewodnikow przez osoby niewidome - 2100 zl,
  • odliczenie wydatkow na leki jest dopuszczalne, gdy przekraczaly one w 2001 r. miesiecznie 140 zl; ulga obejmuje tylko nadwyzke miedzy wskazana kwota a wydatkami poniesionymi w danym miesiacu (odliczenie to wylicza sie oddzielnie za kazdy miesiac).

Uwaga. Inne ulgi polegajace na odliczeniu wydatku od dochodu, w tym wszystkie - poza wskazanymi - wydatki na rehabilitacje inwalidow, nie sa limitowane.

Maksymalna kwota osiagnietego w 2001 r. dochodu osoby niepelnosprawnej bedacej na utrzymaniu podatnika, ktora warunkuje prawo tego podatnika do pomniejszenia swego dochodu o wydatki na rehabilitacje osoby niepelnosprawnej w zeznaniu za 2001 r., wynosi 8400 zl (jesli dochody tej osoby byly wyzsze, z ulgi korzysta tylko ona).

3. Inne podatkowe limity

SPIS TRESCI

A oto obowiazujace w 2001 r. inne podatkowe limity, nie majace zwiazku z ulgami.

Zryczaltowane koszty uzyskania przychodow z umowy o prace i stosunkow pokrewnych:

  • z jednego stosunku pracy i stosunkow pokrewnych - 92,56 zl miesiecznie i 1110,72 zl za 12 miesiecy,
  • dla pracujacych na wiecej niz jednym etacie - maksimum 1666,08 zl za caly 2001 r.,
  • dla pracujacych poza stalym miejscem zamieszkania nie otrzymujacych rozlakowego - miesiecznie 115,70 zl i za 12 miesiecy 1388,40 zl, a dla pracujacych poza stalym miejscem zamieszkania na wiecej niz jednym etacie - nie wiecej w calym 2001 r. niz 2082,60 zl.

Jezeli faktycznie poniesione, udokumentowane imiennymi biletami okresowymi roczne wydatki pracownika na dojazdy do zakladu pracy srodkami transportu publicznego byly wyzsze od wskazanych zryczaltowanych kosztow uzyskania, to odlicza sie je w zeznaniu podatkowym w pelnej wysokosci.

Pozostale limity:

  • kwota pomniejszajaca zaliczke na podatek sciagany przez platnikow (od pracujacych na etacie, emerytow itd.) - miesiecznie 41,11 zl, ale za caly 2001 r. zawsze 493,32 zl,
  • kwota dochodu, ktorej przekroczenie powoduje obowiazek placenia podatku - 2596 zl. Osoba, ktora zarobila w 2001 r. (pomijajac dochody opodatkowane ryczaltowo) mniej, nic nie jest winna fiskusowi; jesli od jej dochodow pobrano zaliczki, odzyska je po zlozeniu zeznania podatkowego,
  • kwota naleznosci z racji umow zlecenia i podobnych zawartych z osoba nie bedaca pracownikiem zleceniodawcy, od ktorej pobiera sie tylko podatek zryczaltowany wynoszacy 20 proc. i ktorej nie laczy sie z innymi dochodami zleceniobiorcy, byla w 2001 r. rowna 136 zl (chodzi o naleznosc ustalona w jednej umowie).

Patrz skala podatkowa na 2001 r.

II. Na 2002 r.

SPIS TRESCI

Ponizej podajemy limity podatkowe na 2002 r. oraz zasady ustalania ich wysokosci. Znajomosc tych regul pozwoli - jesli nie dojdzie do kolejnej podatkowej rewolucji - na samodzielne wyliczenie ich wysokosci w latach nastepnych. Jednak gdy chodzi o ulgi mieszkaniowe - poza pozostajaca remontowa i nowa na splate odsetek od kredytow mieszkaniowych - to w zwiazku z ich likwidacja wysokosc na 2002 r. i sposob ustalania w latach nastepnych interesowac moze juz tylko podatnikow, ktorzy zachowali prawo do odliczen z racji kontynuowania tych samych inwestycji rozpoczetych przed 1 stycznia 2002 r., w zwiazku z ktorymi przed ta data nabyli prawo do odliczen (w zeznaniu za 2001 r. lub za lata wczesniejsze, jesli np. ktos w 2001 r. przerwal budowe wczesniej rozpoczeta, ale podejmie ja np. w 2002 czy 2003 r.).

Podstawa okreslenia limitow wszystkich odliczen mieszkaniowych (poza zlikwidowana od 1 stycznia 2002 r. ulga na kupno dzialki budowlanej) jest iloczyn 70 mkw. powierzchni uzytkowej budynku mieszkalnego i wskaznika przeliczeniowego 1 mkw. powierzchni uzytkowej budynku mieszkalnego, ustalanego dla celow premii gwarancyjnej od wkladow oszczednosciowych na ksiazeczkach mieszkaniowych za III kwartal roku poprzedzajacego rok podatkowy. Mozna powiedziec, iz jest to kwota bazowa wyznaczajaca wysokosc odliczen przyslugujacych z tytulu duzej ulgi budowlanej, ulgi na budowe domow na wynajem (dla kontynuujacych inwestycje rozpoczete przed 1 stycznia 2001 r.), a takze bedacych jej pochodna limitow na remont i modernizacje, oraz oszczedzanie w kasie mieszkaniowej. Minister finansow ma obowiazek oglosic wysokosc owej kwoty bazowej najpozniej do 31 grudnia roku poprzedniego w Monitorze Polskim, w drodze obwieszczenia. Na 2002 r. kwota ta wynosi 189.000 zl, jako ze wspomniany wskaznik przeliczeniowy za 1 mkw. rowny jest 2700 zl.

Nastepnym wyznacznikiem limitu ulg jest najnizsze wynagrodzenie pracownikow za grudzien roku poprzedniego (na wlasne doksztalcanie, przyrzady i pomoce naukowe, platne studia). W grudniu 2001 r. najnizsze wynagrodzenie wynosilo 760 zl.

A oto limity ulg obowiazujace w 2002 r.

1. Odliczenia od podatku

SPIS TRESCI

  • Na remont i modernizacje: nie wiecej niz 4620 zl lub 3850 zl i dodatkowo 770 zl.

W 2000 r. zaczal sie trzyletni okres ulgi na remont i modernizacje, obejmujacy lata 2000-2002. Kazdy z trzyletnich limitow wyznacza kwota bazowa obowiazujaca w pierwszym roku kazdego okresu trzyletniego. W 2000 r. wynosila ona 154.000 zl, tak wiec w latach 2000-2002 mozna pomniejszyc podatek o 19 proc. wydatkow, ale nie wiecej niz:

- 3 proc. kwoty bazowej (154.000 zl), czyli 4620 zl, w razie remontu i modernizacji budynku mieszkalnego oraz z tytulu wplat na wyodrebniony fundusz remontowy wspolnoty mieszkaniowej lub spoldzielni mieszkaniowej, co odpowiada wydatkowi 24.315,79 zl,

- 2,5 proc. kwoty bazowej, nie wiecej jednak niz 3850 zl, z racji remontu czy modernizacji mieszkania, co odpowiada wydatkowi 20.263,16 zl,

- jezeli jednoczesnie remontuje sie i modernizuje instalacje gazowa, urzadzenia eksplozymetryczne lub urzadzenia gazowe i wyczerpie wskazane limity, przysluguje dodatkowy limit odliczen od podatku w wysokosci 0,5 proc. kwoty bazowej, czyli 770 zl, co odpowiada wydatkowi 4052,63 zl.

W razie jednoczesnego remontu domu i mieszkania kwota odliczen od podatku nie moze przekraczac 3 proc. kwoty bazowej, czyli 4620 zl.

Obowiazuje takze dolny trzyletni limit odliczen rowny 0,3 proc. kwoty bazowej. Oznacza to, ze jesli ktos w latach 2000-2002 wyda na ten cel lacznie mniej niz 462 zl, nie ma mozliwosci skorzystania z ulgi.

Kolejny trzyletni okres tej ulgi obejmie lata 2003-2005.

  • Dojazdy dzieci do szkol zamiejscowych: 19 proc. poniesionych wydatkow

Z racji ulgi na dojazdy dzieci do szkol zamiejscowych (polozonych poza miejscowoscia, w ktorej dziecko mieszka stale lub czasowo) srodkami lokomocji publicznej mozna pomniejszyc podatek o 19 proc. faktycznie poniesionych wydatkow (nie ma innego limitu).

  • Na wlasne doksztalcanie: nie wiecej niz 433,20 zl

O 19 proc. poniesionych wydatkow, ale nie wiecej niz o 19 proc. kwoty stanowiacej trzykrotnosc najnizszego wynagrodzenia pracownikow z grudnia 2001 r. (19 proc. z 2280 zl), czyli maksimum o 433,20 zl, wolno za 2002 r. pomniejszyc podatek z tytulu ulgi na odplatne doksztalcanie i doskonalenie zawodowe.

  • Na odplatne studia: maksimum 760 zl

O 19 proc. wydatkow, ale nie wiecej niz kwota najnizszego wynagrodzenia pracownikow w grudniu 2001 r., czyli o 760 zl, mozna za 2002 r. pomniejszyc podatek z racji ksztalcenia w szkolach wyzszych w rozumieniu przepisow o szkolnictwie wyzszym. Odpowiada to wydatkowi 4000 zl.

  • Na przyrzady, pomoce naukowe, wydawnictwa fachowe: nie wiecej niz 433,20 zl

Zatrudnieni na podstawie stosunku pracy i stosunkow pokrewnych moga za 2002 r. pomniejszyc podatek z tytulu ulgi na kupno przyrzadow i pomocy naukowych, programow komputerowych oraz wydawnictw fachowych bezposrednio zwiazanych z wykonywanym zawodem i wykonywana praca o 19 proc. wydatkow poniesionych na ten cel, ale nie wiecej iz o 19 proc. kwoty stanowiacej trzykrotnosc najnizszego wynagrodzenia pracownikow za grudzien 2001 r. To wynagrodzenie wynosi 760 zl, jego trzykrotnosc to 2280 zl, a wiec maksymalne odliczenie od podatku w ramach tej ulgi nie moze za 2002 r. przekraczac 433,20 zl.

Uwaga. Podatek pomniejsza sie w pierwszej kolejnosci o faktycznie zaplacona skladke na ubezpieczenie zdrowotne, jednak do wysokosci nie przekraczajacej 7,75 proc. podstawy wymiaru tej skladki.

2. Pomniejszenia dochodu

SPIS TRESCI

A teraz o obowiazujacych w 2002 r. limitach ulg polegajacych nadal na odliczeniu objetych nimi wydatkow od dochodu (nie od podatku).

  • Darowizny: maksymalnie 15 proc. dochodu

Jak w latach ubieglych, odliczenia z racji darowizn wynosza, w zaleznosci od celu darowizny, 10 albo 15 proc. dochodu podatnika, ale zawsze (przy kumulacji darowizn na rozne cele) nie wiecej niz 15 proc. jego dochodu.

  • Na rehabilitacje inwalidow: 2280 zl albo w pelnej wysokosci

Wysokosc odliczen od dochodu tych wydatkow na cele rehabilitacyjne, ktore sa limitowane, wyznacza zawsze najnizsze wynagrodzenie pracownikow z grudnia roku poprzedzajacego rok podatkowy (jego trzykrotnosc, a w odniesieniu do odliczen wydatkow na leki - jego czesc). W grudniu 2001 r. wynosilo ono 760 zl, dlatego w 2002 r. obowiazuja nastepujace limity odliczen od dochodu:

- na oplacenie przewodnikow dla osob niewidomych I grupy inwalidztwa (calkowicie niezdolnych do pracy oraz do samodzielnej egzystencji i osob o znacznym stopniu niepelnosprawnosci) i II grupy inwalidztwa (calkowicie niezdolnych do pracy i osob o umiarkowanym stopniu niepelnosprawnosci) oraz osob z niepelnosprawnoscia narzadow ruchu zaliczonych do I grupy inwalidztwa (calkowicie niezdolnych do pracy oraz do samodzielnej egzystencji i osob o znacznym stopniu niepelnosprawnosci) - maksimum 2280 zl,

- na utrzymanie psow przewodnikow przez osoby niewidome rowniez maksimum 2280 zl,

- na uzywanie samochodu osobowego stanowiacego wlasnosc osoby niepelnosprawnej zaliczonej do I grupy inwalidztwa (calkowicie niezdolnej do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub bedacej osoba o znacznym stopniu niepelnosprawnosci) lub do II grupy inwalidztwa (calkowicie niezdolnej do pracy lub bedacej osoba o umiarkowanym stopniu niepelnosprawnosci) lub podatnika majacego na utrzymaniu osobe niepelnosprawna zaliczona do I lub II grupy inwalidztwa albo dziecko niepelnosprawne do lat 16, dla potrzeb zwiazanych z przewozem na niezbedne zabiegi leczniczo-rehabilitacyjne - do wysokosci nie przekraczajacej 2280 zl; musi to byc pojazd stanowiacy wlasnosc niepelnosprawnego lub osoby go utrzymujacej, a nie uzyczony, wynajety, udostepniony,

- na leki dla inwalidow (wszystkich grup) - gdy wydatki na ten cel przekraczaja miesiecznie 20 proc. najnizszego wynagrodzenia pracownikow za grudzien 2001 r., tj. na 2002 r. - 152 zl (20 proc. z 760 zl), w wysokosci roznicy miedzy wydatkami faktycznie poniesionymi a kwota 152 zl (jest to ulga miesieczna).

Inne wydatki objete ulga na rehabilitacje nie sa limitowane; odlicza sie je od dochodu w wysokosci faktycznie poniesionej (np. na adaptacje i wyposazenie mieszkania do potrzeb wynikajacych z niepelnosprawnosci, zakup i naprawe indywidualnego sprzetu, urzadzen i narzedzi technicznych niezbednych do rehabilitacji oraz ulatwiajacych wykonywanie czynnosci zyciowych, stosownie do potrzeb wynikajacych z niepelnosprawnosci).

Maksymalna kwota osiagnietego w 2002 r. dochodu osoby niepelnosprawnej bedacej na utrzymaniu podatnika, ktora warunkuje prawo tego podatnika do pomniejszenia swego dochodu o wydatki na rehabilitacje osoby niepelnosprawnej w tymze roku wynosi 9120 zl (jesli dochody tej osoby byly wyzsze, z ulgi korzysta tylko ona).

3. Na splate odsetek od kredytow mieszkaniowych

SPIS TRESCI

  • odsetki od kredytu przypadajace od kwoty (czesci) kredytu nie wyzszej niz 189.000 zl (od podstawy obliczenia podatku)

Wprowadzona od 1 stycznia 2002 r. nowa ulga na splate odsetek placonych od kredytow mieszkaniowych polega na ich odliczeniu od podstawy obliczenie podatku (tj. od dochodu pomniejszonego o przyslugujace od niego odliczenia, a wiec przede wszystkim skladek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe). Odlicza sie tylko odsetki od tego kredytu (pozyczki) zaciagnietego po 1 stycznia 2002 r. W jej ramach wolno pomniejszyc podstawe opodatkowania tylko o odsetki od tej czesci kredytu, ktora odpowiada gornemu limitowi wydatkow objetych duza ulga budowlana ustalonego w roku zakonczenia inwestycji, czyli w odniesieniu do kredytow zaciagnietych w 2002 r. na inwestycje zakonczone w tymze roku - od kwoty 189.000 zl. Nie ma ona zadnego innego limitu kwotowego.

4. Inne podatkowe limity

SPIS TRESCI

A oto obowiazujace w 2002 r. inne podatkowe limity, nie majace zwiazku z ulgami:

Koszty uzyskania pracownikow

Zryczaltowane koszty uzyskania przychodow ze stosunku pracy i stosunkow pokrewnych (sluzbowy, spoldzielczy stosunek pracy, praca nakladcza) beda w 2002 r. nastepujace:

  • dla pracujacych na jednym etacie - 96 zl 26 gr miesiecznie, ale nie wiecej niz 1155 zl 12 gr za rok,
  • dla wieloetatowcow - lacznie maksimum 1732 zl 72 gr rocznie,
  • dla pracujacych na jednym etacie poza stalym miejscem zamieszkania nie otrzymujacych dodatku za rozlake - 120 zl 33 gr miesiecznie i 1443 zl 90 gr za rok podatkowy,
  • dla pracujacych poza stalym miejscem zamieszkania wieloetatowcow - maksimum 2165 zl 90 gr rocznie.

Jezeli jednak faktycznie poniesione wydatki na dojazdy do pracy, udokumentowane imiennymi biletami okresowym, beda wyzsze od wskazanych kosztow zryczaltowanych, to w zeznaniu podatkowym za 2002 r. mozna je bedzie odliczyc w pelnej wysokosci.

Uwaga. Zryczaltowane koszty ustalono na 2002 r. w art. 10 ustawy z 21 listopada 2001 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osob fizycznych oraz ustawy o zryczaltowanym podatku dochodowym od niektorych przychodow osiaganych przez osoby fizyczne (Dz. U. nr 134, poz. 1509).

Kwota pomniejszajaca zaliczke

Kwota pomniejszajaca zaliczke na podatek sciagana przez platnikow (od pracujacych na etacie, emerytow itd.) wynosi w 2002 r. 43 zl 18 gr miesiecznie (za caly 2002 r. zawsze 518 zl 16 gr).

Dochod bez podatku

Kwota dochodu, po ktorej przekroczeniu uzyskujacy dochody z: dzialalnosci gospodarczej; z najmu i dzierzawy; ze stosunku pracy otrzymywane z zagranicy; z emerytur i rent otrzymywanych z zagranicy bez posrednictwa bankow, sa obowiazani do samodzielnego obliczenia i wplacenia do kasy lub na rachunek urzedu skarbowego zaliczki na podatek dochodowy, wynosi w 2002 r. 2727 zl. Jest to rowniez wysokosc dochodu, ktorego uzyskanie nie pociaga za soba w 2002 r. obowiazku placenia podatku (placi sie danine od nadwyzki ponad te kwote).

Ryczalt od drobnych zlecen

Kwota naleznosci z racji umow zlecenia i podobnych zwartych z osoba nie bedaca pracownikiem zleceniodawcy, od ktorej pobiera sie tylko podatek zryczaltowany wynoszacy 20 proc. i ktorej nie laczy sie z innymi dochodami zleceniobiorcy, jest w 2002 r. rowna 143 zl. Chodzi o kwote ustalana w jednej umowie.

5. Limity ulg mieszkaniowych dla kontynuujacych inwestycje sprzed 2002 r.

SPIS TRESCI

Od podatku

Limit wydatkow objetych duza ulga budowlana, z ktorej w 2002 r. oraz w zwiazku z wydatkami poniesionymi w 2003 r. i 2004 r. beda korzystac tylko osoby kontynuujace te same inwestycje rozpoczete przed 1 stycznia 2002 r., w zwiazku z ktorymi nabyly prawo do odliczen przed ta data, wyznacza nadal kwota bazowa wyliczana wedlug dotychczasowych zasad (iloczyn 70 mkw. powierzchni uzytkowej budynku mieszkalnego i wskaznika przeliczeniowego 1 mkw. powierzchni uzytkowej budynku mieszkalnego, ustalanego dla celow premii gwarancyjnej od wkladow oszczednosciowych na ksiazeczkach mieszkaniowych za III kwartal roku poprzedzajacego rok podatkowy). Na 2002 r. wnosi ona 189.000 zl. Osoby te moga w zeznaniu za 2002 r. odliczyc od podatku 19 proc. faktycznie poniesionych wydatkow, ale nie wiecej niz 35.910 zl, oczywiscie lacznie z odliczonymi w zwiazku z wydatkami poniesionymi przed 1 stycznia 2002 r. Oznacza to, ze w 2002 r. kontynuujacy duza ulge budowlana moga odliczyc od podatku nie wiecej niz roznice miedzy odliczeniami juz dokonanymi (w tym w zeznaniu za 2001 r.) a limitem 35.910 zl. Nadal limit tej ulgi dotyczy calego okresu obowiazywania ustawy.

  • Duza ulga budowlana: 35.910 zl odliczenie, 189.000 zl wydatek

Odlicza sie w granicach tego limitu 19 proc. wydatkow, ale nie wiecej niz 35.910 zl (lacznie z wszystkimi odliczeniami objetymi duza ulga sprzed 1 stycznia 2002 r.). Rodzaje wydatkow (inwestycji) objetych ta ulga, ktorych kontynuacja uprawnia do ulgi w latach 2002-2004, sa takie same jak wskazane wyzej w zwiazku z informacja o limicie tej ulgi na 2001 r.

  • Na dzialke budowlana: 19 proc. kwoty przypadajacej na 350 mkw.

19 proc. kwoty przypadajacej na 350 mkw. nabytej dzialki wolno odliczyc w ramach ulgi na zakup gruntu lub prawa wieczystego uzytkowania dzialki pod budowe domu mieszkalnego (jesli dzialke nabyto przed 1 stycznia 2002 r.).

  • Z tytulu oszczedzania w kasie mieszkaniowej: 11.340 zl

O 30 proc. wydatkow, ale nie wiecej niz o 6 proc. kwoty bazowej stanowiacej iloczyn 70 mkw. powierzchni uzytkowej budynku mieszkalnego i wskaznika przeliczeniowego 1 mkw. powierzchni uzytkowej budynku mieszkalnego, ustalanego dla celow premii gwarancyjnej od wkladow oszczednosciowych na ksiazeczkach mieszkaniowych za III kwartal 2001 r., tj. o 11.340 zl, moga za 2002 r. pomniejszyc podatek kontynuujacy oszczedzanie w kasie na podstawie umow zawartych z bankami przed 1 stycznia 2002 r. Odpowiada to rocznym oszczednosciom w wysokosci 37.800 zl.

Od dochodu

  • Dla budujacych mieszkania na wynajem: iloczyn 189.000 zl i liczby mieszkan (co najmniej 5)

Kontynuujacy taka inwestycje rozpoczeta przed 1 stycznia 2001 r. moga w 2002 r. odliczyc od dochodu wydatek rowny iloczynowi obowiazujacej na 2002 r. kwoty bazowej, czyli 189.000 zl, oraz liczby mieszkan budowanych na wynajem, pomniejszony o odliczenia dokonane w latach poprzednich (jest to limit na okres budowy).

Patrz skala podatkowa na 2002 r.

SPIS TRESCI

Skala podatkowa na dany rok zawsze musi byc ogloszona w Dzienniku Ustaw najpozniej do 30 listopada roku poprzedniego na rok nastepny. Wszystkie te informacje sa zawsze bezzwlocznie zamieszczane w "Rzeczpospolitej". Wyjatkowo, w zwiazku ze zmiana updf, skale na 2002 r. ustalono w ustawie nowelizujacej z 21 listopada 2001 r. (Dz. U. nr 134, poz. 1509). Natomiast te, wedle ktorej rozliczamy sie za 2001 r., ustalil minister finansow w rozporzadzeniu z 21 listopada 2000 r. (Dz. U. nr 101, poz. 1090).

CZESC CZWARTA

DOCHODY KAPITALOWE W 2002 R.

Rozdzial 1

Co opodatkowane

SPIS TRESCI

Od 1 marca 2002 r. czesc dochodow kapitalowych dotychczas zwolnionych z opodatkowania bedzie obciazona 20-proc. zryczaltowanym podatkiem. Prawa nabyte do tych zwolnien zachowaja - pod licznymi wszakze warunkami - ci, ktorzy zalozyli lokaty czy poczynili inne oszczednosci na podstawie umow zawartych przed 1 grudnia 2001 r. Chodzi przede wszystkim o odsetki i dyskonto od wkladow oszczednosciowych, dochody z udzialu w funduszach kapitalowych, odsetki i dyskonto od obligacji oraz bonow skarbowych skarbu panstwa oraz obligacji emitowanych przez jednostki samorzady terytorialnego (gminy, zwiazki miedzygminne itd.). Te innowacje przynosi ustawa z 21 listopada 2001 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osob fizycznych oraz ustawy o zryczaltowanym podatku dochodowym od niektorych przychodow osiaganych przez osoby fizyczne (Dz. U. nr 134, poz. 1509).

Nadal natomiast, do konca 2003 r., beda zwolnione z opodatkowania dochody ze sprzedazy wszystkich tych obligacji i bonow skarbowych, a takze ze sprzedazy akcji i innych papierow wartosciowych dopuszczonych do obrotu publicznego i nabytych na gieldzie albo w regulowanym wtornym obrocie publicznym. Nie bedzie nadal podatku od dochodu ze skladki ubezpieczeniowej wplacanej do funduszy emerytalnych w ramach tzw. II filaru ubezpieczen spolecznych.

20-proc. podatek, ktory obciazy dochody kapitalowe do 1 marca 2002 r. zwolnione z podatku, nie dotyczy samych oszczednosci, kapitalu, lokaty. Odnosi sie on, mowiac najogolniej, do nominalnego przyrostu wartosci - roznicy miedzy nominalna kwota ulokowanych pieniedzy a tym, co zostanie wyplacone lub postawione do dyspozycji podatnika przez bank, fundusz inwestycyjny czy inna instytucje finansowa.

Nowe przepisy sa skomplikowane i moga byc zrodlem wielu watpliwosci. Poniewaz jednak do ich poboru zobowiazano platnikow (banki, fundusze inwestycyjne itd.), oni tez przede wszystkim - a nie podatnik - musza martwic sie o wlasciwa ich interpretacje. Do urzedu skarbowego maja byc jednak odprowadzane pieniadze inwestora, a nie platnika, dlatego inwestorowi potrzebna jest wiedza, jakie dochody kapitalowe sa zwolnione z podatku, a jakie nie. W razie watpliwosci, czy platnik slusznie pobral podatek, czy pobral go od wlasciwej podstawy, inwestor moze zwrocic sie przede wszystkim do urzedu skarbowego o wyjasnienie (por. "Podatkowe procedury" - "Informacja z urzedu"). Jesli zas jest przekonany, ze platnik nieslusznie pobral danine lub ja zawyzyl, wolno mu zlozyc w urzedzie skarbowym zadanie stwierdzenia nadplaty (por. "Podatkowe procedury" - "Gdy platnik sie myli").

Zaczynam od informacji o nowym podatku, zasadach jego ustalania i poboru. W rozdziale drugim tej czesci wskazalam dochody kapitalowe objete nadal zwolnieniem (ze sprzedazy obligacji, akcji oraz praw pochodnych) oraz zachowane - w ramach respektowania praw nabytych - zwolnienia odsetek od lokat zalozonych i obligacji kupionych przed 1 grudnia 2001 r. oraz dochodow z nabytych przed tym dniem udzialow w funduszach inwestycyjnych.

I. Zwolnienia wycofane od 1 marca 2002 r.

SPIS TRESCI

Od 1 marca 2002 r. znika zwolnienie obejmujace (wykreslono z art. 21 ust. 1 updf jego pkt 5, 56 i 57):

  • odsetki i dyskonto od papierow wartosciowych emitowanych przez skarb panstwa (obligacji, bonow skarbowych) i od obligacji emitowanych przez jednostki samorzadu terytorialnego (gminy, zwiazki miedzygminne),
  • odsetki i dyskonto od wkladow oszczednosciowych i srodkow na rachunkach bankowych, z wylaczeniem utrzymywanych w zwiazku z pozarolnicza dzialalnoscia gospodarcza lub bezposrednio w zwiazku z wykonywaniem wolnego zawodu (te naleza do przychodow z dzialalnosci gospodarczej i z tego powodu juz wczesniej byly opodatkowane),
  • przychody z tytulu udzialu w funduszach powierniczych lub inwestycyjnych, w tym rowniez z tytulu umorzenia jednostek uczestnictwa w funduszach powierniczych oraz zbycia certyfikatow inwestycyjnych i jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych,
  • przychody z tytulu umorzenia jednostek uczestnictwa lub certyfikatow inwestycyjnych zwracanych przez towarzystwo funduszy inwestycyjnych w zwiazku z likwidacja tego funduszu.

Taki termin likwidacji zwolnien, wynikajacy z art. 16 nowelizacji z 21 listopada 2001 r. (Dz. U. nr 134, poz. 1509), ma na wzgledzie przede wszystkim platnikow nowego podatku, ktorzy musieli przygotowac sie do jego poboru, tj. banki i fundusze kapitalowe.

Konsekwencja wycofania wskazanych zwolnien jest objecie opodatkowaniem dochodow, ktorych one dotyczyly. Bedzie to podatek zryczaltowany w wysokosci 20 proc. uzyskanego przychodu. Oznacza to, ze po jego pobraniu (zaplaceniu) podatnik nie jest juz nic winien fiskusowi. Dochodu tak opodatkowanego nie laczy sie z innymi dochodami danej osoby, a wiec w zeznaniu rocznym nie uwzglednia sie ani owego dochodu, ani zaplaconej od niego daniny.

Zakres nowego opodatkowania, przewidziany w nowych pkt 1b i 1c ust. 1 art. 30 updf, nie jest prostym odwzorowaniem wycofanych zwolnien. Tak wiec z dwoma istotnymi zastrzezeniami, ze:

- od przychodow, w odniesieniu do ktorych wycofano zwolnienie od 1 marca 2002 r., 20-proc. podatek bedzie naliczany i pobierany dopiero od tego dnia (1 marca 2002 r.),

- spora czesc oszczedzajacych skorzysta z okresowych warunkowych zwolnien (omowimy je w rozdziale drugim tej czesci), danina objeto dochody (przychody) uzyskane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej:

  • z odsetek, dyskonta lub innych przychodow (bez dokladniejszego ich okreslenia), od pieniedzy (srodkow pienieznych) zgromadzonych na rachunku podatnika lub w innych formach oszczedzania, przechowywania, inwestowania, prowadzonych przez banki, fundusze inwestycyjne itd. (nowy pkt 1b ust. 1 art. 30 updf),
  • dochody z udzialu w funduszach kapitalowych (nowy pkt 1c ust. 1 art. 30 updf).

Likwidacja zwolnien i nowe przepisy oznaczaja przede wszystkim, ze od 1 marca 2002 r. bedzie sie naliczac 20-proc. podatek od odsetek i dyskonta od wkladow oszczednosciowych i pieniedzy zgromadzonych na rachunkach bankowych, takich jak ROR, i to zarowno gdy sa to lokaty w zlotych, jak i w walucie obcej. Obciazenie to obejmuje odsetki (dyskonto) od lokat terminowych, a takze na rachunkach biezacych (a vista). Co do zasady dotyczy takze odsetek od oszczednosci gromadzonych w kasach mieszkaniowych, z wyjatkiem przypadajacych od oszczednosci zgromadzonych przed 1 grudnia 2001 r. Takie wyjasnienie znalazlo sie w pismie ministra finansow z 12 grudnia 2001 r. (sygn. PB5/RB-0333-192-99/01/2440) zawierajacym urzedowa wykladnie przepisow podatkowych, przeslanym do wszystkich izb, urzedow skarbowych i urzedow kontroli skarbowej.

Nie sa opodatkowane odsetki nalezne do 1 marca 2002 r., bez wzgledu na to, kiedy lokata zostala zalozona i jaki jest jej rodzaj. Danina moze bowiem byc naliczana i pobierana od odsetek naleznych i postawionych do dyspozycji wlasciciela rachunku od tej daty. Innymi slowy, do konca lutego 2002 r. wszystkie lokaty korzystaja jeszcze ze zwolnienia podatkowego.

W nowym ust. 1b art. 30 updf wyjasniono, co nalezy rozumiec przez fundusze kapitalowe, z ktorych dochody beda obciazone ta danina. Otoz chodzi o fundusze inwestycyjne oraz inne fundusze o charakterze kapitalowym (takie jak Pioneer PKO/SC, UniKorona, Atut), w tym dzialajace na podstawie przepisow o dzialalnosci ubezpieczeniowej, z wyjatkiem funduszy emerytalnych, o ktorych mowa w przepisach o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych. To ostatnie zastrzezenie oznacza, ze dochody uzyskane z inwestowania skladki ubezpieczeniowej wnoszonej do funduszu emerytalnego za posrednictwem pracodawcy pozostaja wolne od podatku.

20-proc. danina obciazono natomiast dochod otrzymany z tytulu inwestowania skladki ubezpieczeniowej w zwiazku z umowa ubezpieczenia zawarta na podstawie ustawy z 28 lipca 1990 r. o dzialalnosci ubezpieczeniowej (tekst jedn. Dz. U. z 1996 r. nr 11, poz. 62) - w wypadku ubezpieczen zwiazanych z funduszami kapitalowymi, takimi jak fundusze inwestycyjne dzialajace na podstawie ustawy z 28 sierpnia 1997 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. nr 139, poz. 933 ze zm.) oraz inne fundusze o charakterze kapitalowym, w tym fundusze dzialajace na podstawie wskazanej ustawy z 1990 r. o dzialalnosci ubezpieczeniowej.

Tak wiec opodatkowane beda dochody z inwestowania skladki ubezpieczeniowej wplacanej w ramach ubezpieczenia na zycie we wszystkich funduszach inwestycyjnych: otwartych; zamknietych; mieszanych; specjalistycznych otwartych; specjalistycznych zamknietych (stanowiace odmiane funduszu inwestycyjnego zamknietego). 20-proc. danina objeto tez dochody uzyskane w zwiazku z przystapieniem przez podatnika do programu oszczedzania z funduszem inwestycyjnym, w zakresie dochodow z tytulu wplat (wkladow) do funduszu dokonanych poczawszy od 1 grudnia 2001 r. Oznaczac to moze, ze dochody z wplat dokonanych w zwiazku z umowa ubezpieczenia na zycie zawarta przed ta data (np. w 1997 r.), ale dokonane po tej dacie, jesli ubezpieczenie to jest powiazane z funduszem inwestycyjnym, beda opodatkowane.

Sa i nadal beda wolne od podatku - bezterminowo i bez zadnych dodatkowych warunkow czy ograniczen - dochody z inwestowania skladki wnoszonej do funduszy emerytalnych, o ktorych mowa w ustawie z 28 sierpnia 1997 r. organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (Dz. U. nr 139, poz. 934).

Wedle tej ustawy fundusz emerytalny moze byc tworzony jako otwarty lub pracowniczy i tworzyc go wolno wylacznie towarzystwu, czyli spolce akcyjnej bedacej jego organem. Chodzi o dochody z inwestowania skladek wnoszonych przez pracownikow (za posrednictwem pracodawcy) do tych funduszy, takich jak "Zlota Jesien", "Pocztylion", "Bankowy", "Zurich-Solidarni" itd.

II. Przez platnika przy wyplacie lub postawieniu do dyspozycji

SPIS TRESCI

20-proc. podatek zryczaltowany pobierany bedzie przy wyplacie lub postawieniu do dyspozycji podatnika pieniedzy lub wartosci pienieznych (odsetek, dyskonta, innych przychodow kapitalowych wymienionych w nowym art. 30 ust. 1 pkt 1b i 1c updf). Obciazono ta powinnoscia platnika, tj. bank, fundusz inwestycyjny (art. 41 ust. 4 updf). Platnik bedzie przekazywal zbiorcza deklaracje o wysokosci pobranego podatku.

Jesli nie jest mozliwa identyfikacja umarzanych jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych, umarzanych lub wykupywanych certyfikatow inwestycyjnych w tych funduszach lub w inny sposob unicestwianych tytulow udzialu w funduszach kapitalowych, to dla celow ustalania i pobierania wspomnianej 20-proc. daniny platnik bedzie stosowal zasade: "pierwsze przyszlo, pierwsze wyszlo" (metoda FIFO - ust. 1c art. 30 updf). W takich sytuacjach mianowicie nalezy przyjac, ze sa to kolejno jednostki, certyfikaty lub tytuly, poczawszy od nabytych przez podatnika najwczesniej.

Dochody zas z udzialu w funduszach inwestycyjnych sa realizowane w momencie umarzania jednostek uczestnictwa w tych funduszach, umarzania, odkupienia albo wycofywania certyfikatow inwestycyjnych w tych funduszach lub unicestwiania w inny sposob tytulow udzialow w funduszach inwestycyjnych, takze w zwiazku z likwidacja funduszu. Mozna je zrealizowac takze w razie zbycia jednostek uczestnictwa innemu podmiotowi za posrednictwem biura maklerskiego za zgoda Komisji Papierow Wartosciowych i Gield.

20-proc. podatek od odsetek lub innych przychodow od srodkow pienieznych zgromadzonych na rachunku podatnika lub w innych formach oszczedzania, w tym odsetek od obligacji i bonow skarbowych, bedzie pobierany od przychodu (z odsetek, dyskonta, zyskow) brutto, czyli bez pomniejszania przychodu o koszty uzyskania, co w pewnych warunkach moze oznaczac pozbawienie podatnika realnych zyskow.

Natomiast gdy chodzi o udzial w funduszach kapitalowych (inwestycyjnych, a takze funkcjonujacych na podstawie przepisow o dzialalnosci ubezpieczeniowej), przedmiotem opodatkowania jest dochod, a wiec przychod pomniejszony o koszty uzyskania. Od kwoty wyplaconej np. w zwiazku z odkupieniem jednostek uczestnictwa przez fundusz inwestycyjnych nalezy zatem odjac kwote wplacona na ich nabycie. 20-proc. podatek bedzie pobierany od roznicy. Wyraznie zastrzezono, ze tego dochodow w udzialu w funduszach kapitalowych nie pomniejsza sie o straty z udzialu w tych funduszach ani o inne straty z kapitalow pienieznych i praw majatkowych (np. z inwestowania na gieldzie) poniesione w roku podatkowym oraz w latach poprzednich.

W razie wyplacania odsetek lub innych przychodow od pieniedzy zgromadzonych na rachunku bankowym podatnika lub w innych formach oszczedzania, przechowywania, inwestowania na podstawie umow zawartych od 1 grudnia 2001 r. do konca lutego 2002 r., a wiec do czasu obowiazywania zwolnienia podatkowego obejmujacego tego rodzaju dochody, podatek od nich okresla sie w wysokosci przypadajacej na okres, w ktorym podatnikowi nie przysluguje zwolnienie. Taka sama zasada dotyczy opodatkowania odsetek i dyskonta od obligacji skarbu panstwa oraz obligacji emitowanych przez jednostki samorzadu kupionych od 1 grudnia 2001 r. Przychody przypadajace od nich do konca lutego 2002 r. sa nie opodatkowane, a wiec podatek naliczy sie od odsetek i dyskonta naleznych od 1 marca 2002 r. do dnia wykupu.

Przy poborze 20-proc. podatku ustawa (art. 30 ust. 1a updf) nakazuje uwzgledniac umowy w sprawie zapobiezenia podwojnemu opodatkowaniu. Zastrzega jednoczesnie, ze zastosowanie stawki wynikajacej z tych umow albo niepobranie podatku zgodnie z nimi jest mozliwe wylacznie po uzyskaniu przez podatnika tzw. certyfikatu rezydencji, tj. zaswiadczenia, ze ma do celow podatkowych miejsce zamieszkania lub siedzibe za granica, wydanego przez wlasciwa administracje podatkowa.

III. 2 procent od transferu za granice

SPIS TRESCI

Od 1 stycznia 2002 r. do konca 2003 r. obciazono podatkiem kwoty stanowiace obrot kapitalowy z zagranica w rozumieniu przepisow prawa dewizowego (tj. ustawy z 18 grudnia 1998 r. - Prawo dewizowe, Dz. U. nr 160, poz. 1063 ze zm.), przekazywane za granice przez osoby fizyczne. Podatek pobiera jako platnik bank (instytucja finansowa) w dniu przekazania walorow za granice wedle stawki 2 proc. od przekazanej kwoty. Ustawodawca nakazuje mu w tym wypadku stosowac art. 42 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 updf, a takze odpowiednio art. 41 ust. 7 updf. Oznacza, to ze platnik musi przeslac te danine do urzedu skarbowego do dnia 7 nastepnego miesiaca wraz ze zbiorcza deklaracja. Jesli platnik nie ma mozliwosci pobrania podatku, to przekazujacy walory za granice musi wczesniej wplacic mu te danine.

W razie przeslania walorow za granice bez posrednictwa banku (instytucji finansowej) obowiazek obliczenia i zaplacenia 2-proc. daniny ciazy na samym podatniku.

Obciazenie to - zaznaczmy - w ogole nie dotyczy kwot wywozonych za granice w ramach ruchu turystycznego, stosownie do przepisow prawa dewizowego. W tym zakresie nic sie nie zmienilo. Opodatkowanie kwot transferowanych czy wydawanych za granica w czasie pobytow turystycznych w ogole w rachube nie wchodzi. Celem nowej regulacji jest zapobiezenie uciekaniu z kapitalem za granice dla unikniecia opodatkowania dochodow kapitalowych, w tym w postaci odsetek od lokat bankowych.

Rozdzial 2

Z czego fiskus nadal rezygnuje

SPIS TRESCI

Nadal zwolnione z podatku sa dochody ze sprzedazy obligacji, akcji i praw pochodnych oraz - w ramach respektowania praw nabytych - odsetki od lokat bankowych zalozonych i obligacji kupionych przed 1 grudnia 2001 r., a takze dochody z nabytych przed tym dniem udzialow w funduszach inwestycyjnych.

I. Bez obciazen do konca 2003 r.

SPIS TRESCI

Do konca 2003 r. wolna od podatku bedzie nadal spora czesc dochodow (przychodow) z kapitalow pienieznych. Na podstawie art. 52 updf jeszcze przez ten (2002 r.) i caly przyszly rok zwolnione beda z podatku dochody ze sprzedazy nabytych przed 1 stycznia 2003 r. obligacji skarbu panstwa wyemitowanych po 1 stycznia 1989 r. oraz obligacji wyemitowanych po 1 stycznia 1997 r. przez jednostki samorzadu terytorialnego (gminy, zwiazki miedzygminne).

Chodzi o sytuacje, gdy ktos kupil np. obligacje skarbu panstwa po 100 zl i sprzedaje je z zyskiem, np. po 115 zl sztuka, przed terminem ich wykupu przez emitenta (skarb panstwa). To samo dotyczy obligacji wyemitowanych przez gmine np. dla uzyskania pieniedzy na finansowanie jakichs inwestycji komunalnych. Bez znaczenia jest, jak obligacja zostala kupiona - na pierwotnym rynku, tj. bezposrednio od emitenta, choc za posrednictwem biura maklerskiego, czy na wtornym: na gieldzie lub od osoby prywatnej, ani tez w jaki sposob zostanie sprzedana. Jesli dochod z jej zbycia posiadacz tego papieru wartosciowego uzyska nie pozniej niz do 31 grudnia 2003 r. - bedzie on wolny od podatku.

Wolne od podatku pozostana tez uzyskane do tej daty dochody ze sprzedazy akcji dopuszczonych do obrotu publicznego (na gieldzie), nabyte na podstawie publicznej oferty (na rynku pierwotnym) lub na gieldzie papierow wartosciowych albo w regulowanym pozagieldowym wtornym obrocie publicznym; zwolnienie to nie obowiazuje, jezeli sprzedaz tych udzialow, obligacji lub akcji jest przedmiotem dzialalnosci gospodarczej. Podatek placi sie tez od dochodu ze sprzedazy tzw. akcji pracowniczych, uzyskanych w zwiazku z prywatyzacja bezplatnie lub na warunkach preferencyjnych.

Bez podatku bedzie mozna nadal, do 31 grudnia 2003 r., sprzedawac z zyskiem walory zaliczane takze do papierow wartosciowych, ktorych cena zalezy bezposrednio lub posrednio od ceny innych papierow wartosciowych, takich jak przede wszystkim akcje i obligacje. Nazywa sie te walory prawami pochodnymi. Sa to przede wszystkim opcje i kontrakty terminowe, z ktorymi przecietny ciulacz raczej w praktyce nie ma do czynienia.

II. Zwolnienie dla lokat sprzed 1 grudnia 2001 r.

SPIS TRESCI

Oszczedzajacym zapewniono, choc z licznymi ograniczeniami i pod licznymi warunkami, ochrone praw nabytych (nowy art. 52a updf).

Tak wiec nadal, takze po 1 marca 2002 r., nie bedzie podatku od odsetek i dyskonta od nabytych przed 1 grudnia 2001 r. papierow wartosciowych skarbu panstwa (obligacji, bonow skarbowych) oraz obligacji emitowanych przez jednostki samorzadu terytorialnego (data emisji jest bez znaczenia, z tym ze z oczywistych wzgledow chodzic moze tylko o emitowane przed 1 stycznia 2001 r.). W razie reinwestowania tych zyskow po 1 marca 2002 r. w takie same obligacje odsetki czy dyskonto od nich bedzie obciazone 20-proc. podatkiem.

Nadal nie dzielimy sie z fiskusem odsetkami i innymi przychodami od pieniedzy zgromadzonych na naszym rachunku lub w innych formach oszczedzania, przechowywania lub inwestowania prowadzonych przez banki, fundusze inwestycyjne, inne fundusze o charakterze kapitalowym, jezeli beda nam wyplacone lub postawione do naszej dyspozycji od pieniedzy (srodkow pienieznych), ktore spelniaja jednoczesnie dwa warunki:

  • zgromadzone zostaly przed 1 grudnia 2001 r.,
  • na podstawie umow zawartych na czas oznaczony (umow terminowych) przed tym dniem.

Oznacza to przede wszystkim, iz nie sa opodatkowane odsetki od bankowych lokat terminowych zalozonych przed 1 grudnia 2001 r., nawet gdy jest to lokata 5- czy 10-letnia. Jesli jednak okres lokaty zalozonej przed tym dniem skonczy sie po 1 marca 2002 r., np. 31 czerwca 2003 r., i dojdzie do jej przedluzenia na nastepny okres, odsetki nalezne po przedluzeniu beda obciazone podatkiem.

Zwolnienie bowiem nie dotyczy dochodow (przychodow), a wiec odsetek i innych przychodow, od pieniedzy zgromadzonych przed 1 grudnia 2001 r. i na podstawie umow terminowych zawartych przed ta data, jesli po 1 grudnia 2001 r. dojdzie do:

  • zmiany,
  • przedluzenia lub
  • odnowienia takiej umowy (chodzi o tzw. lokaty odnawialne).

Podatek zostanie sciagniety od odsetek i innych dochodow przypadajacych od terminowych lokat bankowych i innych wskazanych wyzej terminowych oszczednosci czy inwestycji zgromadzonych przed 1 grudnia 2001 r., jesli dotyczaca ich umowa:

- zostanie rozwiazana przed uplywem okresu, na ktory ja zawarto, bez wzgledu na przyczyne rozwiazania,

- przewiduje mozliwosc wyplaty calosci lub czesci kapitalu, w tym z tytulu skapitalizowanych odsetek, zgromadzonego przez podatnika w trakcie trwania umowy, a podatnik z tej mozliwosci skorzystal.

To ostatnie zastrzezenie - moim zdaniem - oznacza, ze w razie zawarcia przed 1 grudnia 2001 r. np. umowy z bankiem dotyczacej terminowej lokaty, w ktorej bank zobowiazal sie na zadanie wlasciciela lokaty, zgloszone przed uplywem okresu umowy, do wyplaty mu calosci lub czesci kapitalu, w tym utworzonego ze skapitalizowanych odsetek, ale podatnik z tej mozliwosci nie skorzysta, podatku przy wyplacie dokonanej po tym terminie nie bedzie mozna pobrac.

Moim zdaniem w razie zmiany, przedluzenia lub odnowienia umowy obejmujacej oszczednosci zgromadzone przed 1 grudnia 2001 r. i na podstawie umowy zawartej przed ta data podatek od odsetek (innych dochodow czy przychodow) naleznych od tych oszczednosci do czasu przeksztalcenia umowy nie bedzie pobierany. Inaczej ma sie rzecz w razie rozwiazania umowy zawartej przed uplywem jej terminu albo skorzystania w tym czasie z mozliwosci wycofania wkladu, jego czesci lub chocby tylko skapitalizowanych odsetek zgromadzonych w trakcie trwania umowy. W tych sytuacjach, mimo ze chodzi o kapital oraz skapitalizowane odsetki od kapitalu zgromadzonego przed 1 grudnia 2001 r., podatek od odsetek (innych przychodow od niego) bedzie sciagniety niejako wstecz, liczac od 1 marca 2002 r.

Wydaje sie jasne, ze w razie zerwania umowy przed terminem danine pobierze sie od calosci odsetek naleznych od 1 marca 2002 r. do dnia jej zerwania. Tak samo stanie sie - moim zdaniem - w razie wycofania, gdy umowa to przewiduje, calosci kapitalu przed uplywem okresu, na ktory ustanowiono lokate (por. ust. 6 w zwiazku z ust. 5 art. 52a updf). Natomiast w razie wycofania tylko czesci kapitalu albo skapitalizowanych odsetek zgromadzonych w trakcie trwania umowy platnik powinien pobrac podatek jedynie od odsetek naleznych od tej czesci kapitalu albo od skapitalizowanych odsetek naliczonych oczywiscie (w obu tych wypadkach) od 1 marca 2002 r. do dnia wycofania. Natomiast odsetki od tego, co pozostanie na koncie, nie beda opodatkowane.

Mozliwosc korzystania ze zwolnienia w ramach praw nabytych w ogole nie dotyczy ewentualnych umow (lokat) bezterminowych. Jesli wiec ktos ma rachunek biezacy (a vista) zalozony np. w 1994 r., to odsetki naliczane na nim od 1 marca 2002 r. sa opodatkowane. Natomiast jesli np. lokate terminowa (tzw. rentierska) w banku zalozono (np. na 5 lat) przed 1 grudnia 2001 r. i po tym dniu jej nie zmieniano, nie bedzie podatku:

- od ewentualnego dyskonta od niej,

- od zwyklych odsetek (tj. takich, ktore po danym okresie wlasciciel lokaty pobral i wlozyl do kieszeni),

- od odsetek skapitalizowanych, zgromadzonych w czasie trwania umowy.

Kapitalizacja odsetek polega na tym, ze umowa z bankiem (bankiem spoldzielczym) zawarta, powiedzmy, na 5 lat przewiduje, ze po kazdym okresie, np. 3-miesiecznym, bank nalicza od zlozonego pierwotnie kapitalu odsetki nalezne za ten okres i dolicza je do tego kapitalu. Po uplywie nastepnego 3-miesiecznego okresu nalicza odsetki nalezne od kwoty pierwotnego kapitalu powiekszonego o odsetki za pierwszy okres 3-miesieczny i dopisuje je do kwoty, ktora stanowi suma kapitalu pierwotnego i odsetek za pierwszy 3-miesieczny okres, itd. Co 3 miesiace wiec stan konta zwieksza sie o odsetki narastajace od poczatku lokaty, a zatem odsetki nalicza sie od coraz wiekszej kwoty.

Uwaga. W razie rozwiazania umowy o lokate terminowa, bez wzgledu na jej przyczyne, bank musi pobrac podatek zryczaltowany niejako wstecz, od sumy dochodow (przychodow) uzyskanych poczawszy od 1 marca 2002 r.

Wolne od podatku sa, takze po 1 marca 2002 r., dochody z tytulu udzialu w funduszach kapitalowych, takich jak fundusze inwestycyjne oraz inne fundusze o charakterze kapitalowym (np. Pioneer, PBK Atut, Korona, INVESCO), w tym dzialajacych na podstawie ustawy z 28 lipca 1990 r. o dzialalnosci ubezpieczeniowej (tekst jedn. Dz. U. z 1996 r. nr 11, poz. 62) wyplacone podatnikowi na podstawie umow zawartych lub zapisow dokonanych przez niego przed 1 grudnia 2001 r. Inaczej niz w odniesieniu do zachowanego w ramach ochrony praw nabytych zwolnienia dla lokat bankowych, nie pozbawi podatnika tego zwolnienia zmiana, przedluzenie czy rozwiazanie umowy przed uplywem terminu, na jaki ja zawarto, ani tez otrzymanie - przed uplywem tego terminu - calosci czy czesci kapitalu wplaconego dla uzyskania udzialu w funduszu kapitalowym

Trzeba zaznaczyc, iz zwolnienie to nie dotyczy dochodow uzyskanych w zwiazku z przystapieniem przez podatnika do programu oszczedzania z funduszem inwestycyjnym, bez wzgledu na forme tego programu, jesli przedmiotem inwestowania sa dochody z tytulu wplat wkladow do funduszu dokonanych od 1 grudnia 2001 r. Nie bedzie jednak podatku, ale na podstawie nadal obowiazujacego zwolnienia przewidzianego w art. 21 ust. 1 pkt 58 i 59 updf, od wyplat dokonanych z pracowniczego programu emerytalnego (zyskow z funduszu emerytalnego) na rzecz czlonka tego programu lub jego bliskich (w razie jego smierci) oraz wyplat z otwartego funduszu emerytalnego na rzecz bylego malzonka czlonka tego funduszu przekazywanych na rachunek tegoz malzonka w tego rodzaju funduszu.

Nie bedzie pobierany podatek od premii mieszkaniowych dopisywanych do stanu oszczednosci zgromadzonych przed 1 stycznia 2005 r. na imiennym rachunku docelowego oszczedzania na podstawie ustawy z 5 czerwca 1997 r. o kasach oszczednosciowo-budowlanych i wspieraniu przez panstwo oszczedzania na cele mieszkaniowe (Dz. U. nr 85, poz. 538 ze zm.) ani od odsetek i premii gwarancyjnych od wkladow zgromadzonych na ksiazeczkach mieszkaniowych. Te zwolnienia sa bezwarunkowe. Dodac mozna, ze opodatkowane beda odsetki od oszczednosci gromadzonych w kasach mieszkaniowych na podstawie ustawy z 26 pazdziernika 1995 r. o niektorych formach popierania budownictwa mieszkaniowego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 nr 98, poz. 1070), co potwierdzaja wyjasnienia ministra finansow. Jednak odsetki od oszczednosci zgromadzonych do 1 grudnia 2001 r. sa zwolnione na podstawie art. 52a ust. 1 pkt 2 updf.

CZESC PIATA

PODATKOWE PROCEDURY

I. Gdy myli sie platnik

SPIS TRESCI

Znakomita wiekszosc podatnikow najpowszechniejszej z danin - podatku od dochodow osobistych, placi w ciagu roku zaliczki na podatek dochodowy za posrednictwem platnika - zakladu pracy, ZUS, KRUS itd. To platnik jest wowczas odpowiedzialny za prawidlowosc wyliczenia i terminowosc wplat zaliczek. A co, jesli platnik pobral, zdaniem podatnika, zaliczke, ktora sie nie nalezy, bo np. dana wyplata jest zwolniona od podatku, albo pobral ja w zawyzonej wysokosci, bo np. uwzglednil koszt uzyskania przychodu 20 proc. zamiast 50 proc.?

Otoz ordynacja podatkowa upowaznia podatnika kwestionujacego zasadnosc pobrania przez platnika podatku albo jego wysokosc do zwrocenia sie do urzedu skarbowego z zadaniem stwierdzenia nadplaty podatku. Prawo to wygasa dopiero po uplywie 5 lat od dnia pobrania przez platnika podatku nienaleznego lub bezpodstawnie zawyzonego. Z tego samego prawa korzystaja pod rzadami ordynacji rowniez podatnicy, ktorzy samodzielnie wplacaja zaliczki na podatek dochodowy (np. prowadzacy dzialalnosc gospodarcza), jezeli pomylili sie na swa niekorzysc i wykazali w deklaracji (PIT) podatek, ktory sie nie nalezal, albo w wysokosci wiekszej od naleznej, lub wykazali nadplate mniejsza od naleznej (o procedurze stwierdzenia nadplaty szczegolowo dalej).

II. Informacja z urzedu

SPIS TRESCI

Jak ustrzec sie bledow i pomylek w placonych zaliczkach, a takze w zeznaniach? Odpowiedz nie jest prosta. Oczywiscie zawsze istnieje mozliwosc skorzystania z fachowego doradztwa podatkowego, ale to kosztuje. Mozna tez szukac pomocy w roznego rodzaju poradnikach. Biezaca informacje o przepisach podatkowych mozna znalezc np. w "Rzeczpospolitej" w dodatku "Prawo co dnia".

Trzeba jednak podkreslic, ze ordynacja podatkowa (art. 14 4) dala nam mozliwosc uzyskiwania pisemnych informacji, zawierajacych odpowiedzi na konkretne pytania dotyczace sposobu rozumienia przepisow podatkowych.

Obowiazek udzielania stronom niezbednych informacji o przepisach prawa podatkowego dotyczy tez postepowania podatkowego. Informacje te udzielane sa na wniosek strony i maja dotyczyc przepisow prawnych "pozostajacych w zwiazku z przedmiotem postepowania". Nic sie tam nie mowi np. o dbalosci o to, by strony przez niedoinformowanie nie poniosly szkody.

Urzedy skarbowe, wojtowie i burmistrzowie (w zakresie podatkow lezacych w ich gestii) zostali natomiast zobowiazani do udzielania na zadanie podatnika (platnika, inkasenta) pisemnej informacji o przepisach podatkowych dotyczacych ich konkretnej sprawy, zanim jeszcze powstanie jakikolwiek spor, zanim zostanie wszczete postepowanie podatkowe (art. 14 4 i 5 ordynacji). Z tej mozliwosci mozna skorzystac, jesli sie nie wie, czy w danej sytuacji placic czy nie placic podatku (zaliczki), albo w jaki sposob wyliczyc podstawe obliczenia, koszty uzyskania itd.). Wystepujac z zadaniem udzielenia informacji, podatnik (platnik, inkasent) ma obowiazek wyczerpujaco przedstawic stan faktyczny, czyli rzeczywiste okolicznosci sprawy, oraz wlasne stanowisko w danej kwestii. Adresatem takich pytan moga byc tylko - jak wyraznie zaznaczono w ordynacji - organa pierwszej instancji, a wiec urzedy skarbowe, wojtowie i burmistrzowie. Nie sa formalnie obowiazane do udzielania wyjasnien izby skarbowe i MF, co jednak nie oznacza, iz nie moga tego uczynic.

Organ podatkowy musi udzielic odpowiedzi, jesli sprawa wymaga przeprowadzenia postepowania wyjasniajacego, bez zbednej zwloki, jednak nie pozniej niz w ciagu miesiaca od otrzymania wniosku o informacje, a w innych sytuacjach - bezzwlocznie (co nie oznacza od reki). Jesli urzad nie dotrzyma terminu, w ktorym pytajacy ma dostac odpowiedz, powinien powiadomic go o przyczynie zwloki i wskazac nowy termin zalatwienia sprawy. Tak mowia aktualne przepisy. Zdecydowanie doradzam korzystanie z tej mozliwosci jako sposobu na unikniecie klopotow z urzedem, a takze na uzyskanie jasnosci co do przyslugujacych nam praw (np. w zakresie korzystania z ulgi podatkowej).

Pytanie nalezy sformulowac na pismie, zlozyc w urzedzie, pamietajac o wniesieniu, niewygorowanej zreszta, oplaty skarbowej (aktualnie 5 zl znaczkami skarbowymi), bo inaczej urzad bedzie wzywal do jej wniesienia, a jesli nie dopelni sie tego obowiazku, nie udzieli odpowiedzi.

Z kolei minister finansow ma prawo dokonywania urzedowej interpretacji przepisow podatkowych dla zapewnienia jednolitego stosowania prawa podatkowego przez organa podatkowe, tj. urzedy skarbowe, wojtow, burmistrzow, izby skarbowe, samorzadowe kolegia odwolawcze, a takze organa kontroli skarbowej (art. 14 1 pkt 2 ordynacji). Interpretacje musza uwzgledniac orzecznictwo sadow oraz Trybunalu Konstytucyjnego. Ordynacja przewidziala ich zamieszczanie w Biuletynie Skarbowym MF. Co wazne, zapisano w niej, ze zastosowanie sie przez podatnika do tej urzedowej interpretacji nie moze mu szkodzic. Chociaz nie ma takiego wyraznego postanowienia w odniesieniu do pisemnych informacji uzyskiwanych od organow podatkowych pierwszej instancji, uznaje sie, ze takze zastosowanie sie do wykladni w nich przyjetej nie moze pociagac za soba negatywnych konsekwencji. Tak przyjmowalo sie rowniez przed wejsciem w zycie ordynacji podatkowej, choc takze wowczas nie bylo to zapisane w zadnym konkretnym przepisie. Wnioski te wynikaja z zasad demokratycznego panstwa prawnego.

Blad urzedu nie moze byc jednak zrodlem nieuzasadnionej korzysci dla strony. Takie stwierdzenie zawiera uzasadnienie wyroku NSA z 28 pazdziernika 1996 r. (sygn. III SA 1070/95). W zadnym praworzadnym panstwie podatnik nie moze byc zwolniony z wynikajacego z ustawy obowiazku zaplaty podatku tylko z tej przyczyny, ze urzednik popelnil blad przy okresleniu wysokosci nie zaplaconej przez podatnika daniny czy blednie poinformowal, iz w danej sytuacji podatek sie nie nalezy. Udzielenie blednych wyjasnien moze natomiast i powinno miec znaczenie w zakresie skutkow wynikajacych z nieprawidlowego opodatkowania sie (wyrok NSA z 3 czerwca 1998 r., sygn. SA/Sz 2031-2032/97). Oznacza to, ze jesli ktos uzyskal w urzedzie bledna informacje, np. ze w okreslonej sytuacji nie placi sie podatku, nie znaczy to, ze nie ma obowiazku zaplacenia go. Podatnik nie moze jednak byc w takim wypadku obciazony karnymi odsetkami czy pociagniety do odpowiedzialnosci karnej skarbowej. Urzad powinien umorzyc mu te odsetki. W niektorych sytuacjach nie jest tez wykluczone, na wniosek podatnika, umorzenie naleznego podatku, odroczenie jego platnosci lub rozlozenie na raty.

III. Ulgi indywidualne - wedlug uznania

SPIS TRESCI

Osoby i firmy majace klopoty z placeniem podatkow moga uzyskac indywidualne ulgi, przyznawane na mocy decyzji organu podatkowego. Warunki ich udzielania reguluja art. 22, 48 i 67 ordynacji. Mozna je dzielic na te, ktore oznaczaja calkowita lub czesciowa rezygnacje przez fiskusa z daniny, i na te, ktore polegaja na ustepstwie dotyczacym terminu i sposobu platnosci. Do tych pierwszych nalezy umarzanie calosci lub czesci zaleglosci podatkowych oraz odsetek za zwloke.

Do drugiej grupy zaliczyc trzeba ulgi polegajace na:

  • odroczeniu terminu platnosci podatku,
  • rozlozeniu na raty podatku, ktorego termin platnosci jeszcze nie nadszedl, lub zaleglosci podatkowej wraz z odsetkami (zalegloscia jest kazda danina nie zaplacona w terminie),
  • zwolnieniu platnikow z obowiazku pobrania podatku,
  • zwolnieniu platnikow z obowiazku pobrania zaliczek na podatek.

Z nie pobranych przez platnika podatkow i zaliczek podatnik musi sie potem co do zasady rozliczyc.

Przepisy stwarzajace mozliwosc uzyskania ulg indywidualnych dotycza wszystkich rodzajow podatnikow i wszystkich rodzajow podatkow. Moga z nich skorzystac zarowno drobni przedsiebiorcy zajmujacy sie dzialalnoscia gospodarcza na podstawie zgloszenia do ewidencji prowadzonej przez gminy, jak i duze spolki z o.o., akcyjne, spoldzielnie czy wielkie przedsiebiorstwa panstwowe, wreszcie poszczegolni obywatele obciazeni daninami nie majacymi zwiazku z dzialalnoscia zarobkowa (np. podatkiem od spadku, od nieruchomosci).

Zaniechanie ustalania zobowiazania podatkowego lub poboru podatku (to moze uczynic tylko minister finansow, a nie urzad), odraczanie, rozlozenie na raty podatku lub zaleglosci podatkowej oraz umarzanie zaleglosci podatkowej wobec przedsiebiorcow musi jednak pozostawac w zgodzie z przepisami ustawy z 30 czerwca 2000 r. o warunkach dopuszczalnosci i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiebiorcow (Dz. U. nr 60, poz. 704). W praktyce procedura przewidziana w tej ustawie, bardzo zreszta skomplikowana, ma zastosowanie tylko do duzych firm. Obowiazuje, jesli przedsiebiorca otrzyma pomoc, ktorej wartosc lacznie z otrzymana w ciagu 3 ostatnich lat poprzedzajacych dzien jej udzielenia przekracza rownowartosc 100 tys. euro. Z tym zastrzezeniem unormowania dotyczace ulg indywidualnych oraz przewidziane w nich warunki i mozliwosci korzystania z nich obejmuja wszystkie rodzaje podatnikow i wszystkie rodzajow podatkow, a takze oplat i innych naleznosci skarbu panstwa, w ktorych stosuje sie ordynacje podatkowa.

Wyjatek stanowi ulga polegajaca na zwolnieniu platnika od obowiazku pobrania podatku, gdy jego pobranie zagraza waznym interesom podatnika, w szczegolnosci jego egzystencji, oraz zaliczek na podatek, jezeli podatnik uprawdopodobni, ze pobrane zaliczki bylyby niewspolmiernie wysokie w stosunku do podatku naleznego za rok podatkowy lub inny okres rozliczeniowy (art. 22 2 ordynacji). Korzystac z niej moga bowiem tylko osoby rozliczajace sie z fiskusem za posrednictwem platnikow, a wiec przede wszystkim placacy podatek od dochodow osobistych pracownicy najemni, emeryci, rencisci.

Przyznanie ulg indywidualnych jest kwestia uznania organu podatkowego. Przepisy nie wskazuja zadnych sytuacji, ktore by go do tego obligowaly. Inaczej niz tzw. ulgi systemowe, do ktorych naleza przede wszystkim odliczenia od podatku z tytulu np. wydatkow mieszkaniowych obowiazujace (poza remontowa i nowa ulga na splate odsetek od kredytow mieszkaniowych) po 1 stycznia 2002 r. tylko w odniesieniu do kontynuujacych inwestycje sprzed tego dnia, na platne studia, z tytulu ksztalcenia uczniow, przewidziane dla biznesu, wskazane tu ulgi indywidualne sa czyms wyjatkowym.

Do ich uzyskania konieczne jest przede wszystkim zlozenie umotywowanego wniosku. Z urzedu sie ich nie przyznaje (wyjatek dotyczy umorzenia sytuacji, w ktorych i tak by sie ich nie sciagnelo, bo np. podatnik zmarl i nie zostawil zadnego majatku, albo ich sciaganie nie ma sensu - art. 67 4 ordynacji podatkowej). Do podjecia decyzji uprawnieni sa: wojt, burmistrz lub prezydent miasta w odniesieniu do podatkow tzw. samorzadowych - rolnego, lesnego, podatkow i oplat lokalnych, czyli m.in. od nieruchomosci, oraz podatku od czynnosci cywilnoprawnych, a gdy chodzi o wszystkie inne podatki - urzedy skarbowe.

Fakt, ze ulgi sa wyjatkiem od zasady powszechnosci opodatkowania, rzutuje na oszczedna, a nawet wiecej niz oszczedna praktyke ich stosowania. W razie uzyskania decyzji odmownej podatnik moze odwolac sie do izby skarbowej lub samorzadowego kolegium odwolawczego (gdy chodzi np. o podatek od nieruchomosci), a potem do NSA. Poniewaz decyzja ma charakter uznaniowy, NSA nie moze oceniac jej slusznosci; musi ograniczyc sie do badania, czy nie doszlo przy jej podejmowaniu do uchybien formalnych, czy zostaly zbadane i wziete pod uwage wszystkie przeslanki istotne dla podjecia takiej decyzji. Urzad skarbowy czy wojt (burmistrz) maja bowiem obowiazek wyjasnienia sprawy i dokonania wnikliwej oceny sytuacji podatnika oraz przytoczonych przez niego argumentow. Jesliby tego nie uczyniono, np. wydano decyzje odmowna bez badania sprawy, NSA uchyli ja i przekaze do ponownego rozpoznania. Nie gwarantuje to jednak pozadanego przez podatnika skutku.

Gdy chodzi o podatek dochodowy od osob fizycznych oplacany w formie karty podatkowej, a takze podatek od spadkow i darowizn, to choc o ulge nalezy sie zwrocic do urzedu skarbowego, nie moze on wydac decyzji pozytywnej bez zgody zarzadu gminy, bo daniny te zasilaja budzety gmin.

Juz od 2001 r. nie jest natomiast mozliwe wydawanie w sprawach indywidualnych przez organ podatkowy decyzji o zaniechaniu ustalania zobowiazania podatkowego i zaniechaniu poboru podatku.

Pozostawiono mozliwosc stosowania tego rodzaju ulg w stosunku do pewnych grup podatnikow i pewnych rodzajow danin przez ministra wlasciwego do spraw finansow publicznych w rozporzadzeniach. W stosunku do przedsiebiorcow warunki takiego generalnego zwolnienia zostaly unormowane w ustawie z 30 czerwca 2000 r. o warunkach dopuszczalnosci i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiebiorcow (Dz. U. nr 60, poz. 704). Okresla ona m.in. warunki odraczania terminu platnosci podatku dla przedsiebiorcow.

1. Odroczenie, rozlozenie na raty

SPIS TRESCI

Odroczenie terminu platnosci podatku i rozlozenie go na raty oznacza tylko przesuniecie zaplaty podatku w czasie. Dotyczy rowniez zaliczek na podatek. Urzad nie jest ograniczony ani co do kwoty, ani co do okresu splaty. W ordynacji podatkowej przewidziano, ze tego rodzaju ulgi sa mozliwe "ze wzgledu na wazny interes podatnika" (art. 48).

W razie odroczenia lub rozlozenia na raty platnosci podatkow stanowiacych dochod budzetu panstwa (m.in. od dochodow osobistych i VAT) pobierane sa ulgowe odsetki, tzw. oplata prolongacyjna, w wysokosci 50 proc. odsetek za zwloke w splacie zaleglosci podatkowych (od 31 stycznia 2002 r. w wysokosci 13,5 proc. kwoty odroczonej czy rozlozonej na raty w stosunku rocznym, bo pelne odsetki wynosza 27 proc.). Organ podatkowy nie moze zadac oplaty prolongacyjnej, jezeli przyczyna odroczenia platnosci podatku lub rozlozenia jej na raty, a takze rozlozenia na raty zaleglego podatku z odsetkami, byla kleska zywiolowa albo wypadek losowy. Dla wyznaczania oplaty prolongacyjnej istotna jest wysokosc odsetek obowiazujaca w dacie podejmowania decyzji przez organ podatkowy. Pozniejsze ewentualne ich zmiany nie maja juz wplywu na te oplate.

W odniesieniu do podatkow stanowiacych dochody budzetow gmin o wprowadzeniu (lub nie) oplaty prolongacyjnej decyduja poszczegolne rady gmin, w wysokosci nie wyzszej (moze byc nizsza) niz obowiazujaca w stosunku do podatkow stanowiacych dochod budzetu panstwa.

Przy odraczaniu terminu platnosci podatku i rozkladaniu na raty zaplaty podatku lub zaleglosci podatkowych wraz z odsetkami za zwloke w stosunku do podatnika bedacego przedsiebiorca, platnika lub inkasenta ordynacja nakazuje respektowac przepisy ustawy o warunkach dopuszczalnosci i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiebiorcow.

2. Umorzenie zaleglosci

SPIS TRESCI

Ordynacja (art. 67) pozwala na umorzenie zaleglosci podatkowych, czyli uwolnienie od obowiazku zaplacenia podatkow, ktorych termin platnosci juz minal, albo samych odsetek za zwloke, "w wypadkach uzasadnionych waznym interesem podatnika lub interesem publicznym". Darowana moze byc calosc lub czesc zaleglosci, a takze same odsetki, z tym ze umorzenie samego podatku powoduje rowniez automatycznie umorzenie odsetek za zwloke - w calosci lub takiej czesci, w jakiej darowany zostal podatek. Urzad moze jednak umorzyc odsetki w wiekszym zakresie niz podatek (np. umorzyc odsetki od calosci i polowe naleznosci podatkowej). Nie jest ograniczony w swej decyzji, jesli chodzi o wysokosc darowanych kwot. Do niego nalezy takze ocena, czy rzeczywiscie dana sytuacja jest "wypadkiem uzasadnionym waznym interesem podatnika lub interesem publicznym".

W razie decyzji odmownej podatnikowi wolno zlozyc odwolanie, a jesli ono nie poskutkuje - wniesc skarge do NSA. Trzeba jednak pamietac, iz jest to decyzja uznaniowa. To, by za umorzeniem przemawial wazny interes podatnika lub interes publiczny, stanowi konieczny warunek umorzenia, ale nie pociaga za soba obowiazku wydania decyzji korzystnej dla podatnika. Umorzenie podatkow jest czyms wyjatkowym i nie mozna z niego czynic powszechnie stosowanego srodka prowadzacego do zwolnienia z zaplaty podatku. Nie moze tez podatnik skutecznie powolywac sie na swa niewiedze co do obowiazku uiszczenia podatku. Nie sa podstawa do umorzenia dorazne straty poniesione przez podatnika, jesli poza tym jego kondycja finansowa jest dobra.

Przy umarzaniu zaleglosci podatkowych lub odsetek za zwloke w stosunku do podatnika bedacego przedsiebiorca musza byc stosowane przepisy ustawy o warunkach dopuszczalnosci i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiebiorcow.

3. Zwolnienie z poboru zaliczek i podatku

Ordynacja przewiduje mozliwosc zwolnienia platnika (zakladu pracy, ZUS, KRUS) z obowiazku pobrania zaliczek na podatek. Na wniosek podatnika urzad skarbowy moze podjac taka decyzje, jesli podatnik uprawdopodobni, ze pobrane zaliczki bylyby niewspolmiernie wysokie w stosunku do podatku naleznego za rok podatkowy lub inny okres rozliczeniowy. Podkreslic trzeba, ze ordynacja nie ustanawia zadnych szczegolnych wymagan, gdy chodzi o zwolnienie platnika z obowiazku pobierania zaliczek. Wystarczy, jezeli podatnik uprawdopodobni, ze pobrane zaliczki bylyby niewspolmiernie wysokie. Tak jest zas, jesli w trakcie roku podatkowego ponosi on powazne wydatki objete ulgami, przede wszystkim mieszkaniowe. Prawna podstawa do wczesniejszego konsumowania korzysci zwiazanych z tymi ulgami jest art. 22 2 pkt 2 ordynacji. Zasadniczo bowiem korzysta sie z nich dopiero po zlozeniu zeznania podatkowego.

Natomiast przewidziane w ordynacji zwolnienie platnika z poboru samego podatku wchodzi z rachube tylko wtedy, gdy pobranie to zagraza waznym interesom podatnika, w szczegolnosci jego egzystencji (art. 22 2 pkt 1 ordynacji). Ponoszacych wydatki objete ulgami podatnicy prowadzacy dzialalnosc gospodarcza oraz czerpiacy dochody z najmu lub dzierzawy dotyczy przewidziana w art. 44 ust. 5 updf mozliwosci odpowiedniego ograniczenia przez urzad skarbowy wysokosci tych zaliczek.

IV. Jak naprawic bledy wlasne i cudze

SPIS TRESCI

Ordynacja daje podatnikowi dwa wazne uprawnienia:

  • prawo zadania stwierdzenia nadplaty,
  • prawo do korekty zeznan podatkowych i deklaracji, gdy pomylil sie na niekorzysc fiskusa (art. 79-81 ordynacji).

Uprawnienia te stwarzaja mozliwosc ograniczenia ryzyka podatnika zwiazanego z samoobliczeniem podatkowym, kiedy to zobowiazanie podatkowe powstaje automatycznie, z dniem zaistnienia zdarzenia, z ktorym ustawa wiaze jego powstanie (np. z dniem uzyskania dochodu), a podatnik musi sam obliczyc i wplacic nalezna danine. W naszym prawie podatkowych roi sie zas od watpliwosci, niejasnosci, ktore dotycza przede wszystkim wlasnie danin objetych zasada samoopodatkowania, a kolejne nowelizacje ustaw podatkowych czasem eliminuja niektore watpliwosci, ale czesto przynosza nowe. Do tej grupy nalezy podatek od dochodow osobistych.

Konsekwencje nieprawidlowego ustalenia daniny moga byc bardzo dotkliwe. Jesli przedstawiciele fiskusa wykryja, ze podatnik zaplacil mniej, niz powinien, albo ze w wyniku jego bledu zwrocono mu za duzo, bedzie musial zaplacic karne odsetki za zwloke (tym wyzsze, im pozniej wykryto nieprawidlowosci); grozi mu tez odpowiedzialnosc karna skarbowa. Na skontrolowanie podatnika i wydanie decyzji wymiarowej urzedy skarbowe maja w odniesieniu do wiekszosci podatnikow az 5 lat, i to liczac od konca roku, w ktorym uplynal termin platnosci podatku. W odniesieniu do zeznan rocznych w zakresie podatku od dochodow osobistych oznacza to, ze termin ten liczy sie od konca roku, w ktorym zostalo zlozone zeznanie. Tak wiec w odniesieniu do podatku za 2001 r. przedstawiciele fiskusa straca mozliwosc skontrolowania i skorygowania prawidlowosci rozliczen za ten rok dopiero 1 stycznia 2008 r.

Prawo do korekty pomylek popelnionych na niekorzysc fiskusa i prawo domagania sie stwierdzenia nadplaty pozwalaja podatnikowi na wczesniejsze sprowokowanie urzedu do przeprowadzenia kontroli prawidlowosci wyliczen podatku dokonanych np. w zeznaniu podatkowym. W wyniku zadania stwierdzenia nadplaty podatnik moze odzyskac nadplacone lub bezpodstawnie jego zdaniem uiszczone podatki, takze gdy zaplacil danine, stosujac sie do niekorzystnej, nieprawidlowej interpretacji przedstawicieli fiskusa. W ten sposob moze ja zakwestionowac. Jest to tez m.in. sposob na odzyskanie niepotrzebnie zaplaconego podatku, jesli po zlozeniu zeznania rocznego dowiedzielismy sie, iz przysluguje nam jakas ulga, ze niepotrzebnie wykazalismy w nim dochod opodatkowany ryczaltowo albo wolny od podatku, nie zaliczylismy w koszty firmy wydatkow, ktore naleza do kosztow uzyskania przychodow itd. Co wiecej, z wnioskiem o stwierdzenie nadplaty moze tez wystapic podatnik, ktory w wyniku czynnosci sprawdzajacych, zgodnie z sugestiami urzedu, skorygowal zeznanie podatkowe, ale uwaza, iz racje ma on, a nie urzad, i chce doprowadzic do rozstrzygniecia tej kwestii przez izbe skarbowa albo NSA.

Natomiast prawo do korekty zeznania albo deklaracji podatkowej (PIT, CIT, VAT itp.) pozwala podatnikowi, ktorzy pomylil sie na swa korzysc - zaplacil mniej, niz sie nalezalo, albo wykazal zawyzona nadplate - na wycofanie sie z bledu bez obawy o pociagniecie do odpowiedzialnosci karnej skarbowej. Niestety, trzeba sie wtedy liczyc z koniecznoscia zaplacenia odsetek. Dlatego im wczesniej podejmie sie decyzje o korekcie, tym lepiej.

1. Zadanie stwierdzenia nadplaty

SPIS TRESCI

Wystapic do urzedu skarbowego z zadaniem stwierdzenia nadplaty moze rowniez podatnik, ktory kwestionuje zasadnosc pobrania przez platnika podatku (oczywiscie takze zaliczki na podatek) albo jego wysokosc (art. 79 1 ordynacji). Wolno mu skorzystac z tej mozliwosci, jezeli uwaza, iz pracodawca rozliczyl go nieprawidlowo, m.in. przez zastosowanie niewlasciwych kosztow uzyskania przychodu, np. stosujac 20-proc. koszty, gdy zdaniem pracownika nalezalo uwzglednic je w wysokosci 50 proc. (art. 22 ust. 9 updf), albo pobral zaliczki na podatek od wyplat, ktore wedlug pracownika sa zwolnione z podatku dochodowego (art. 21 ust. 1 updf). Nie musi z tego powodu rezygnowac z obliczenia rocznego w zakladzie pracy i dla skorygowania bledu pracodawcy skladac zeznania podatkowego.

Ta droga stoi tez przed podatnikiem (zleceniobiorca), ktory zlozyl oswiadczenie, ze wykonana przez niego usluga (uslugi) wchodzi w zakres jego dzialalnosci gospodarczej, a mimo to zleceniodawca pobral od niego zaliczke na podatek dochodowy, choc nie powinien tego robic. Art. 41 updf zwalnia platnikow zleceniodawcow od pobierania zaliczek od wyplat m.in. z tytulu umow zlecenia, jesli zleceniobiorca zlozy wspomniane oswiadczenie.

Co istotne, z opisanego sposobu skorygowania bledu platnika (zakladu pracy, ZUS, KRUS itd.) przez wystapienie o stwierdzenie nadplaty bezposrednio do urzedu skarbowego moze skorzystac takze podatnik, ktory nie zgadza sie z obliczeniem rocznym dokonanym przez zaklad pracy, ZUS czy innego platnika. Podatnicy zadajacy stwierdzenia nadplaty dla skorygowania bledow platnika, poza zlozeniem wniosku, nie maja obowiazku dopelniania zadnych innych formalnosci.

Ordynacja podatkowa w art. 79 2 pozwala zadac stwierdzenia nadplaty m.in. podatnikowi podatku dochodowego, ktory w zeznaniu rocznym wykazal podatek (zobowiazanie podatkowe) nienalezny, tj. taki, ktorego w ogole nie mial obowiazku placic, albo w wysokosci wiekszej od naleznej, i wplacil tak zadeklarowany podatek albo wykazal nadplate w wysokosci mniejszej niz ta, jaka mu sie nalezala. O stwierdzenie i zwrot nadplaty moga wystapic do urzedu skarbowego takze podatnicy objeci zasada samoopodatkowania, ktorzy nie bedac zobowiazani do skladania zeznan (deklaracji), wplacili na konto fiskusa podatek, ktory sie nie nalezal, albo w wysokosci wiekszej od naleznej. Tak bedzie np., gdy zaliczki od alimentow otrzymanych od bylego meza zaplaci osoba nie majaca innych dochodow, obowiazana rozliczyc sie z tego dochodu dopiero w zeznaniu rocznym. Ze stwierdzenia nadplaty moga wreszcie w niektorych sytuacjach skorzystac platnicy i inkasenci. Co wazne, jednoczesnie z wnioskiem nalezy zlozyc skorygowane zeznanie (deklaracje).

Z tej drogi powinny skorzystac - jesli jeszcze tego nie zrobily - osoby, ktore po okresie oszczedzania w kasie mieszkaniowej wydaly wycofane z niej pieniadze na inwestycje docelowa premiowana ulga i wskutek blednej interpretacji MF dwukrotnie pomniejszyly odliczenie przyslugujace z racji tej inwestycji. Minister finansow wycofal sie z tej interpretacji i nakazal zwrot nadplaty osobom, ktore zastosowaly sie do niej i na tym stracily.

Jesli prawidlowosc skorygowanego zeznania (deklaracji) nie budzi watpliwosci, urzad ma obowiazek zwrocenia nadplaty bez wydawania decyzji o jej stwierdzeniu. Po prostu oddaje pieniadze i w ten sposob konczy sprawe. Wydaje decyzje, jesli sie z korekta nie zgadza. Mozna sie od niej odwolac, a potem wniesc skarge do NSA.

Wystepujacy o stwierdzenie nadplaty musi liczyc sie z tym, ze organ podatkowy podejmie czynnosci sprawdzajace, lacznie z ogledzinami mieszkania, jezeli chodzilo np. o zwrot nadplaty w zwiazku z przyslugujacymi ulgami mieszkaniowymi (patrz dalej).

W razie wydania decyzji o stwierdzeniu nadplaty, a taka musi byc wydana, m.in. jesli podatnik kwestionuje prawidlowosc pobrania podatku przez platnika (np. pracodawce), nadplate zwraca sie w ciagu 30 dni (art. 75 2 i art. 76 1 pkt 1 lit. e ordynacji). Oddaje ja zreszta zawsze urzad, a nie np. platnik (pracodawca, zleceniodawca), ktory zawinil jej powstanie. Od nadplaty oddanej w terminie, w ciagu 30 dni od wydania decyzji o jej stwierdzeniu, a w ciagu 2 miesiecy od dnia zlozenia wniosku o stwierdzenie nadplaty wraz ze skorygowanym zeznaniem (deklaracja), odsetki sie nie naleza. Jednakze urzad nie musi zwracac nadplaty, jesli nie minelo jeszcze 3 miesiace od zlozenia pierwotnego (potem skorygowanego) zeznania (deklaracji - np. PIT-5)

Prawo do zadania stwierdzenia nadplaty zasadniczo przedawnia sie dopiero po uplywie 5 lat (art. 80 1 ordynacji), a wiec jest sporo czasu na odzyskania nadplaconej daniny.

2. Prawo do korekty

SPIS TRESCI

Przewidziane w ordynacji (art. 81) prawo do korekty zeznania albo deklaracji podatkowej pozwala podatnikom, ktorzy zaplacili mniej, niz sie nalezalo, albo wykazali zawyzona nadplate, slowem, pomylili sie na swa korzysc, na naprawienie bledu. Moga nie obawiac sie pociagniecia do odpowiedzialnosci karnej skarbowej. Niestety, musza sie liczyc z koniecznoscia zaplacenia odsetek, chyba ze uda im sie uzyskac ich umorzenie, chocby czesciowe.

Moga wiec z tego prawa skorzystac wszyscy, ktorzy po zlozeniu rocznego zeznania podatkowego zorientowali sie, iz popelnili blad na niekorzysc fiskusa, np. odliczyli ulge, ktora im nie przyslugiwala, albo nie uwzglednili dochodu, ktory powinien byc wykazany w zeznaniu, zlozyli zeznanie wedlug preferencyjnych zasad dotyczacych samotnych rodzicow, gdy nie mieli do tego prawa, czy po prostu pomylili sie w rachunkach. W rezultacie takich bledow do urzedu skarbowego wplacili mniej, niz nalezalo, albo wykazali nadplate wyzsza, niz im przyslugiwala. Korekta jest dopuszczalna takze wowczas, gdy nadplata zostala juz podatnikowi zwrocona.

Prawo do korekty maja takze podatnicy zobowiazani do samodzielnego wplacania w ciagu roku podatkowego zaliczek na podatek dochodowy i skladania deklaracji na te zaliczki, jesli pomylili sie w nich na niekorzysc fiskusa. A trzeba wiedziec, iz zalegloscia podatkowa, od ktorej naleza sie odsetki, jest takze nie zaplacona w terminie lub zanizona zaliczka.

Podatnik, ktory pomylil sie na swa korzysc, musi przede wszystkim oddac nie doplacony podatek, a ponadto zaplacic odsetki za zwloke (od 31 stycznia 2002 r. - 27 proc. w stosunku rocznym). Im wczesniej wiec dokona korekty, tym konsekwencje w postaci odsetek beda lagodniejsze. Odsetki placi sie takze od nienaleznych, a zwroconych przez urzad skarbowy nadplat wyniklych z bledu podatnika.

Prawo do korekty nie obowiazuje w trakcie wszczetego juz postepowania podatkowego lub kontrolnego (na ten okres ulega zawieszeniu). Przysluguje potem nadal w zakresie, w jakim organ podatkowy w toku postepowania podatkowego lub kontroli podatkowej nie stwierdzil naruszenia prawa lub nie wydal decyzji okreslajacej wysokosc zaleglosci podatkowej.

V. Weryfikacja przez urzad - czynnosci sprawdzajace

SPIS TRESCI

W ordynacji podatkowej wyodrebniono procedure, ktora ma zastosowanie w odniesieniu do kazdego podatnika skladajacego PIT (CIT, VAT itd.): czynnosci sprawdzajace. W odniesieniu do wszystkich najpowszechniejszych podatkow (dochodowych, VAT) obowiazuje tzw. zasada samoopodatkowania. Podatnik obowiazany jest sam obliczyc danine i wplacic ja do urzedu skarbowego, bez oczekiwania na jego wezwanie. Dotyczy to rowniez placacych zaliczki na podatek za posrednictwem platnika, gdy skladaja zeznanie. Obecnie podatki, ktore placi sie dopiero po wydaniu decyzji okreslajacej ich wysokosc (np. od nieruchomosci, od spadkow i darowizn), sa w zdecydowanej mniejszosci.

Dzialania organow podatkowych koncentruja sie wiec na sprawdzaniu prawidlowosci wyliczen dokonanych przez samych podatnikow czy platnikow, a przede wszystkim na weryfikacji danych wynikajacych ze skladanych przez nich deklaracji i zeznan. Postepowanie podatkowe uruchamia sie, gdy wiele wskazuje na to, ze podatnik (platnik, inkasent) nie dopelnil swych obowiazkow - zaplacil za niski podatek, nie zaplacil go wcale. Wskazane dzialania przedstawicieli fiskusa znalazly prawne ramy w postaci czynnosci sprawdzajacych unormowanych w ordynacji (art. 272-280). Polegaja one na sprawdzeniu przez organa podatkowe pierwszej instancji:

  • terminowosci skladania deklaracji i oswiadczen majatkowych oraz wplacania zadeklarowanych podatkow (w tym pobieranych przez platnikow oraz inkasentow),
  • formalnej prawidlowosci tych dokumentow,
  • ustaleniu stanu faktycznego w zakresie niezbednym do stwierdzenia zgodnosci z przedstawionymi dokumentami.

W razie ujawnienia w deklaracji (zeznaniu) bledow lub oczywistych pomylek albo stwierdzenia, ze zostala wypelniona nieprawidlowo, urzad musi zwrocic sie do skladajacego (podatnika, platnika, inkasenta) o udzielenie niezbednych wyjasnien i skorygowanie bledow. Obowiazany jest przy tym wskazac, dlaczego informacje zawarte w deklaracji (zeznaniu) budza watpliwosci. Jesli podatnik dokonal korekty w taki sposob, ze watpliwosci zostaly usuniete, urzad zamiesci na niej stosowna adnotacje. Jesli w wyniku skorygowania np. deklaracji na zaliczke czy zeznania podatkowego zwiekszy sie podatek (zaliczka), co oznacza, iz podatnik powinien doplacic, urzad musi dodatkowo zamiescic na tym dokumencie informacje, czy i w jakiej wysokosci wplacono te zaleglosc. Te zasady dotycza takze platnikow (np. pracodawcow, ktorzy wplacaja zaliczki od wynagrodzen pracownikow) oraz inkasentow podatkowych. Co bardzo istotne, jezeli podatnik (platnik, inkasent) skoryguje nieprawidlowa deklaracje, urzad skarbowy nie moze juz zastosowac wobec niego sankcji karnych skarbowych (art. 274 4 w zwiazku z art. 81 3 ordynacji). Dluznik musi natomiast uiscic nie doplacony podatek i odsetki za zwloke, chyba ze uda mu sie uzyskac indywidualna ulge (o tym byla mowa wyzej - "Umorzenie zaleglosci").

Ordynacja w art. 275 upowaznila przedstawicieli fiskusa, jezeli z deklaracji (zeznania podatkowego) wynika, ze podatnik skorzystal z ulg, do zwrocenia sie do niego o okazanie lub zlozenie fotokopii dokumentow, ktore - zgodnie z przepisami - potwierdzaja jego prawo do ulgi. W ramach czynnosci sprawdzajacych podjetych w zwiazku z korzystaniem przez podatnika z ulg urzad skarbowy moze zwrocic sie o informacje takze do bankow, domow maklerskich, bankow prowadzacych dzialalnosc maklerska oraz towarzystw funduszy powierniczych. Moze to byc potrzebne, gdy podatnik korzysta np. z ulgi na oszczedzanie w kasie mieszkaniowej.

Ordynacja dopuszcza dokonanie przez urzad skarbowy - za zgoda podatnika - ogledzin mieszkania lub jego czesci, jezeli jest to niezbedne dla zweryfikowania "zgodnosci stanu faktycznego z danymi wynikajacymi ze zlozonej przez podatnika deklaracji oraz z innych dokumentow potwierdzajacych poniesienie wydatkow na cele mieszkaniowe", a takze zweryfikowania prawa do wykorzystanych ulg inwestycyjnych. Jezeli podatnik sie zgodzi, pracownik organu podatkowego w porozumieniu z nim ustala termin ogledzin. Podpisana przez podatnika adnotacje musi umiescic w aktach sprawy. Urzednik powinien sporzadzic zwiezla informacje o ogledzinach i dolaczyc ja do akt sprawy.

Podatnikowi wolno wprawdzie nie zgodzic sie na ogledziny mieszkania, ale urzad skarbowy ma sporo mozliwosci doprowadzenia do takiej wizytacji. Odmowa podatnik jest w stanie - jesli mozna to tak okreslic - tylko zyskac na czasie. Mozliwosc lustrowania mieszkan, a takze wszelkich pomieszczen, daje bowiem przedstawicielom fiskusa wszczecie kontroli podatkowej (o ktorej dalej), z tym ze na wejscie do mieszkania konieczne jest uzyskanie zgody prokuratora. Organ podatkowy wydaje w tej sprawie postanowienie, ktore musi byc podatnikowi doreczone przed przystapieniem do ogledzin. Na postanowienie sluzy zazalenie. Przymusowe ogledziny odbywaja sie wedlug regul procedury karnej.

Opisane tu czynnosci sprawdzajace, z ogledzinami mieszkania wlacznie, moga byc podejmowane rowniez w razie zlozenia przez podatnika wniosku w sprawie zwrotu podatku (nadplaty).

VI. Kontrola podatkowa

SPIS TRESCI

W ordynacji szczegolowo unormowano kontrole podatkowa (art. 281-292). Nie nalezy jej mylic ze skarbowa, ktora ma co do zasady inne cele, jest prowadzona przez inny organ (urzad kontroli skarbowej), ale i ona moze doprowadzic np. do okreslenia podatku w wysokosci wyzszej, niz wyliczyl podatnik. Kontroli podatkowej podlegaja podatnicy, platnicy i inkasenci. Podejmuje sie ja z urzedu. W praktyce dotyczy ona podatnikow, ktorzy prowadza wlasne firmy, uzyskuja dochody z dzialalnosci gospodarczej, w tym z wykonywania wolnego zawodu.

Kontrolujacy musi miec upowaznienie wystawione na oficjalnym formularzu. Przed przystapieniem do czynnosci kontrolnych ma obowiazek przedstawic kontrolowanemu upowaznienie do jej przeprowadzenia oraz legitymacje sluzbowa. Kontrolowany musi otrzymac kopie upowaznienia. Jezeli kontrolowanym jest osoba prawna (np. spolka z o.o., akcyjna, spoldzielnia) lub jednostka organizacyjna nie majaca osobowosci prawnej (instytucja), upowaznienie oraz legitymacje sluzbowa kontrolujacy musi okazac czlonkowi zarzadu, wspolnikowi lub innej osobie upowaznionej do reprezentowania lub prowadzenia spraw kontrolowanego. Jesli zas zadnej z takich osob nie ma, wystarczy, jesli dokumenty te zostana okazane pracownikowi lub - jak to ogolnie okresla ordynacja - "osobie czynnej w miejscu wszczecia kontroli", a wiec np. malzonkowi, matce podatnika.

Kontrolujacemu przysluguje prawo: wstepu na grunt, do budynkow, lokali i innych pomieszczen; zadania okazania majatku podlegajacego kontroli oraz jego ogledzin; zadania przeprowadzenia remanentu; wgladu do akt, ksiag i wszelkiego rodzaju dokumentow zwiazanych z przedmiotem kontroli oraz dokonywania z nich odpisow, wyciagow i notatek. Za zgoda prokuratora wolno mu przeszukiwac pomieszczenia lub rzeczy. Moze tez zadac wydania za pokwitowaniem probek towarow, akt, ksiag, dokumentow w razie uzasadnionego podejrzenia, ze sa nierzetelne, lecz na czas nie dluzszy niz miesiac i gdy podatnik nie zapewnia warunkow do ich zbadania. W zgodzie z unormowaniami procedury karnej i cywilnej, a takze z przepisami o tajemnicy panstwowej, sluzbowej i zawodowej, fiskus moze ubiegac sie o dostep do akt sadowych oraz dokumentow objetych tajemnica panstwowa, sluzbowa, zawodowa.

Uprawnieniom kontrolujacego odpowiadaja obowiazki kontrolowanego. Musi on umozliwic kontrolujacemu wykonywanie wszystkich wskazanych czynnosci, a takze udzielac wszelkich wyjasnien. Dotyczy to takze osob reprezentujacych kontrolowanego, wspoldzialajacych z nim oraz jego pracownikow.

Prawo wstepu do lokalu obejmuje takze mieszkanie (dom), jezeli zostalo wskazane jako miejsce wykonywania dzialalnosci gospodarczej albo siedziba podmiotu gospodarczego. Jezeli kontrolowany nie bedzie chcial wpuscic przedstawiciela fiskusa, ten moze sie zwrocic o zgode do prokuratora.

Mozliwe tez jest - za zgoda prokuratora rejonowego - objecie kontrola podatkowa mieszkania czy domu, jezeli organ podatkowy powzial wiarygodna informacje, ze prowadzona jest w nim nie zgloszona do opodatkowania dzialalnosc gospodarcza albo przechowywane sa ksiegi podatkowe, akta i inne dokumenty majace znaczenie dla ustalenia obowiazku zaplacenia podatku lub jego wysokosci. Kontrola mieszkania jest dopuszczalna rowniez wtedy, gdy postepowanie kontrolne zostalo wszczete w sprawie o opodatkowanie dochodow z nie ujawnionych zrodel przychodow (od takich dochodow placi sie podatek w wysokosci 75 proc. dochodu).

Czynnosci kontrolne dokonywane sa w obecnosci kontrolowanego lub jego reprezentanta, chyba ze kontrolowany zrezygnuje z tego na pismie. Kontrolujacy musi byc powiadomiony o terminie przesluchania swiadkow, przeprowadzania ogledzin i dowodu z opinii bieglych najpozniej bezposrednio przed podjeciem tych czynnosci. Przebieg postepowania kontrolnego jest dokumentowany w protokole doreczanym kontrolowanemu. Jezeli ten nie zgadza sie z ustaleniami protokolu, moze w ciagu 21 dni zlozyc wyjasnienia, zastrzezenia i wskazac wlasne dowody. Jezeli nie zareaguje, przyjmuje sie, ze nie kwestionuje ustalen kontroli.

Kontrola podatkowa nalezy do kompetencji urzedu skarbowego. Wykonuja ja takze wojtowie, burmistrzowie (prezydenci miast) upowaznieni do sprawdzania prawidlowosci naliczania lezacych w ich gestii tzw. podatkow samorzadowych (np. rolnego, lesnego, od nieruchomosci).

Jak juz wspomniano, odrebny rodzaj kontroli, ktory pozwala na sprawdzenie podatnika, to kontrola skarbowa. Ma ona charakter policyjny. Wykonuja ja urzedy kontroli skarbowej. Jej celem jest dosc szeroko rozumiana ochrona interesow i praw majatkowych panstwa. Normuje ja ustawa z 28 wrzesnia 1991 r. o kontroli skarbowej (tekst jedn. Dz. U. z 1999 r. nr 54, poz. 572 ze zm.).

VII. Informacje podatkowe, informacje z bankow

SPIS TRESCI

Ordynacja daje organom podatkowym mozliwosc pozyskiwania informacji niezbednych do wszczecia lub prowadzenia postepowania kontrolnego czy podatkowego i do weryfikacji zapisow w ksiegach podatkowych. Na pisemne zadanie urzedu skarbowego informacji o kontraktach cywilnych i w kwestiach z zakresu prawa pracy musza udzielac osoby prawne, instytucje i osoby fizyczne prowadzace dzialalnosc gospodarcza lub wykonujace wolny zawod, a bez wezwania - o umowach zawartych z osobami zagranicznymi, a dokladniej - nierezydentami w rozumieniu przepisow prawa dewizowego (art. 82 ordynacji). Banki maja obowiazek sporzadzania i przekazywania na pisemne zadanie urzedow skarbowych informacji dotyczacych numerow rachunkow bankowych podmiotow prowadzacych dzialalnosc gospodarcza oraz przekazywania danych umozliwiajacych identyfikacje posiadaczy rachunkow (w zwiazku z obowiazkiem posiadania rachunkow i opodatkowaniem odsetek na tych rachunkach). W ordynacji znalazlo sie generalne upowaznienie dla ministra finansow do nakladania na okreslone grupy podmiotow (nie tylko podatnikow) obowiazku skladania zeznan, wykazow, informacji, deklaracji, prowadzenia ksiag i ewidencji.

Przedstawiciele fiskusa moga tez uzyskac dostep do danych objetych tajemnica bankowa (art. 182-185 oraz art. 297 ordynacji). Tak wiec banki, firmy maklerskie, towarzystwa funduszy powierniczych obowiazane sa udostepniac dane objete tajemnica bankowa i maklerska na pisemne zadanie naczelnika urzedu skarbowego. Z takim zadaniem moze on wystapic tylko w zwiazku z postepowaniem podatkowym wszczetym przez urzad skarbowy, jesli strona (podatnik, inkasent, platnik) sam nie udzieli w terminie takich informacji i nie upowazni urzedu do wystapienia do instytucji finansowej o ich przekazanie. Naczelnik urzedu musi napisac, dlaczego sa one konieczne, i wskazac dowody potwierdzajace, ze strona sama nie chciala zapewnic dostepu do nich. Powinien tez zwracac uwage na zasade szczegolnego zaufania miedzy instytucjami finansowymi a ich klientami.

Zadanie moze dotyczyc posiadanych rachunkow bankowych lub rachunkow oszczednosciowych, ich liczby, a takze obrotow i stanow rachunkow; posiadanych rachunkow pienieznych lub rachunkow papierow wartosciowych, liczby tych rachunkow, a takze obrotow i stanow tych rachunkow; zawartych umow kredytowych, umow pozyczek pienieznych oraz umow depozytowych; nabytych za posrednictwem banku lub instytucji maklerskiej akcji i obligacji skarbu panstwa lub obrotu innymi papierami wartosciowymi; obrotu wydawanymi przez banki certyfikatami depozytowymi lub innymi papierami wartosciowymi. Zapewne przepisy te nabiora jeszcze wiekszego znaczenia w zwiazku z opodatkowaniem od 1 marca 2002 r. niektorych dochodow kapitalowych dotychczas zwolnionych z daniny, w tym przede wszystkim odsetek od wkladow oszczednosciowych.

W toku postepowania dostep do informacji stanowiacych tajemnice bankowa (maklerska) maja tylko pracownik zalatwiajacy dana sprawe, jego bezposredni przelozony i naczelnik urzedu skarbowego. Akta musza byc przechowywane w pomieszczeniu zabezpieczonym w sposob wymagany przez przepisy o ochronie tajemnicy panstwowej i sluzbowej. Stanowia one tajemnice skarbowa.

Tajemnica skarbowa sa wedlug ordynacji podatkowej indywidualne dane zawarte w deklaracji oraz w innych dokumentach skladanych przez podatnikow, platnikow, inkasentow, a takze w informacjach podatkowych przekazywanych przez inne podmioty, aktach dokumentujacych czynnosci sprawdzajace, aktach postepowania podatkowego, kontroli podatkowej oraz w aktach spraw karnych skarbowych. Krag podmiotow (instytucji, sadow itd.) majacych dostep do akt organow podatkowych jest zroznicowany w zaleznosci od tego, czy znajduja sie w nich informacje objete tajemnica bankowa czy nie. Dostep do tych pierwszych jest znacznie bardziej ograniczony.

Obowiazek informowania o pewnych powazniejszych transakcjach i osobach oraz firmach te transakcje zawierajacych przewiduje ustawa z 16 listopada 2000 r. o przeciwdzialaniu wprowadzaniu do obrotu finansowego wartosci majatkowych pochodzacych z nielegalnych lub nie ujawnionych zrodel (Dz. U. nr 116, poz. 1216), czyli o zapobieganiu praniu pieniedzy.

VIII. Odwolania, skargi

SPIS TRESCI

Sprawy podatkowe w I instancji zalatwiaja urzedy skarbowe, w II instancji (w wyniku odwolan) - izby skarbowe, a gdy chodzi o podatek rolny, lesny, podatki i oplaty lokalne, podatek od czynnosci cywilnoprawnych i oplate skarbowa w I instancji - organa samorzadu terytorialnego (burmistrz, prezydent miasta), a w II instancji - samorzadowe kolegia odwolawcze.

Podatnik zawsze ma mozliwosc kwestionowania decyzji wydanej w I instancji, odwolujac sie do organu II instancji, a potem wnoszac skarge do NSA. Sad ten jednak ogranicza sie do oceny legalnosci decyzji, a nie np. ich celowosci czy slusznosci. Dlatego gdy decyzja ma charakter uznaniowy, tj. urzad moze uczynic zadosc prosbie podatnika, ale nie musi (tak jest np. w sprawach o przyznanie indywidualnych ulg w splacie podatkow), jesli przedstawiciele fiskusa nie dopuscili sie uchybien formalnych, skarga do NSA moze byc bezskuteczna.

Procedure podatkowa, w tym odwolania od decyzji podatkowych, normuje ordynacja. Zapisano w niej, ze postepowanie podatkowe jest jawne tylko dla stron, a wiec niejawne dla innych. Sprawy, ktore nie wymagaja zbierania dowodow, informacji lub wyjasnien, powinny byc zalatwiane niezwlocznie. Inne - w ciagu miesiaca. Organa podatkowe zostaly obciazone "w kazdym przypadku niezalatwienia sprawy we wlasciwym terminie" obowiazkiem informowania strony (podatnika, platnika, inkasenta itd.) o przyczynach niedotrzymania terminu i wskazania nowego.

W trakcie postepowania podatkowego wydawane sa postanowienia dotyczace - nazwijmy to ogolnie - kwestii incydentalnych. Zasadniczo postanowienia nie rozstrzygaja sprawy. Rozstrzygniecie zawsze ma forme decyzji. Wszystkie decyzje oraz te postanowienia, od ktorych sluzy zazalenie albo skarga do NSA, musza miec forme pisemna - sa doreczane podatnikowi (platnikowi, inkasentowi) na pismie. Odwolanie wnosi sie w ciagu 14 dni od doreczenia decyzji za posrednictwem organu, ktory ja wydal. Tak wiec odwolanie do izby skarbowej nalezy wniesc za posrednictwem urzedu skarbowego. Postanowienia kwestionuje sie w formie zazalenia, a termin na jego wniesienie wynosi tylko 7 dni od doreczenia.

Termin to rzecz swieta. Nie wolno go lekcewazyc, bo przegapienie go moze oznaczac pozbawienie sie szansy na wygranie sprawy. Tylko wtedy, gdy bez swej winy podatnik nie mogl terminu dochowac, moze on mu byc przywrocony. Podanie w tej sprawie musi byc wniesione w ciagu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu.

Istotny dla nie zgadzajacych sie z decyzjami organow podatkowych jest przepis zakazujacy organowi odwolawczemu wydania decyzji na niekorzysc odwolujacego sie, chyba ze zaskarzona decyzja razaco narusza prawo albo interes spoleczny. W praktyce jednak roznie to bywa. Wedlug uchwaly 7 sedziow Izby Finansowej NSA z 4 maja 1998 r. zakaz zmiany na niekorzysc nie obowiazuje przy rozpatrywaniu sprawy przez organ I instancji (urzad skarbowy), gdy organ II instancji (izba skarbowa) przekazal mu sprawe do ponownego rozpoznania po uchyleniu zaskarzonej decyzji. W takim wiec wypadku w I instancji moze zapasc decyzja, ktora bedzie dla odwolujacego sie jeszcze bardziej niekorzystna niz ta, ktora zakwestionowal.

Przepisy ordynacji przewiduja odszkodowanie dla tych, ktorzy poniesli straty wskutek niektorych nieprawidlowych decyzji przedstawicieli fiskusa. Osoba, ktora poniosla szkode wskutek wydania decyzji nastepnie uchylonej w wyniku wznowienia postepowania lub uznanej za niewazna, ma prawo do odszkodowania rownego poniesionej szkodzie, chyba ze uchylenie decyzji albo stwierdzenie jej niewaznosci powstalo z jej winy. Jezeli uchylenie lub stwierdzenie niewaznosci nastapilo z winy innej strony postepowania, odszkodowania trzeba bedzie dochodzic nie od organu podatkowego, ale od owego winowajcy.

SPIS TRESCI

| ISO-Latin2 |   
| Rzeczpospolita | Archiwum | Serwis Ekonomiczny | Serwis Prawny | Cennik | Regulamin | Serwis WAP | Prenumerata
| Reklama | English/Deutsch | O nas | Praca i staze | Zglaszanie uwag | Kontakt |
© Copyright by Presspublica Sp. z o.o.