PORADY EKSPERTOW

Dzial I.

Kiedy i jaka emerytura

Rozdzial I. Warunki uzyskania emerytury

Dla osob urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. warunki nabycia emerytury nie zmienily sie.

Te warunki to:

  • osiagniecie powszechnego wieku emerytalnego wynoszacego dla kobiet 60 lat oraz 65 lat dla mezczyzn,
  • udowodnienie przez zainteresowanego lacznie 20 (kobiety) lub 25 lat (mezczyzni) okresow skladkowych i nieskladkowych.

Emerytury te w calosci wyplaca Zaklad Ubezpieczen Spolecznych (dalej: ZUS).

Niektorzy z tej grupy wiekowej moga skorzystac z wczesniejszych emerytur, przy ktorych przyznawaniu stosuje sie obnizony wiek emerytalny, jezeli wykaza sie odpowiednim stazem pracy w szczegolnych warunkach lub w szczegolnym charakterze. Tylko oni moga otrzymac tzw. emeryture niepelna ze wzgledu na nizszy staz (15 lat kobiety, 20 - mezczyzni) po ukonczeniu odpowiednio 60 i 65 lat.

Niektorym ubezpieczonym urodzonym po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r., jezeli do konca 2006 r. spelnia warunki do emerytury w obnizonym wieku i nie przystapia do otwartego funduszu emerytalnego (dalej: OFE), jest obliczana rowniez emerytura na starych zasadach. Pozostali, urodzeni od 1 stycznia 1949 r., nabeda prawo do emerytury na nowych zasadach. Przy staraniach o nia trzeba miec skonczony ustawowy wiek emerytalny (odpowiednio 60 i 65 lat). Nie trzeba udowadniac okresow skladkowych czy nieskladkowych. Kwote takiej emerytury stanowi zwaloryzowana suma skladek na ubezpieczenie emerytalne zapisana na koncie ubezpieczonego od 1 stycznia 1999 r., powiekszona o zwaloryzowany kapital poczatkowy. Taka emerytura to rownowartosc podzielenia tak ustalonej sumy przez tzw. srednie dalsze trwanie zycia (oglaszane przez prezesa GUS corocznie do 31 marca).

Wyjatek stanowia osoby przechodzace na emeryture w latach 2009-2013. Bedzie ona obliczona po czesci na nowych, po czesci na starych zasadach.

Urodzeni do konca 1968 r. wybieraja: czy emeryture placi im tylko ZUS, czy tez czesc skladki ubezpieczeniowej chca przekazywac do OFE i otrzymywac emeryture rowniez z towarzystwa emerytalnego. Osoby urodzone od 1 stycznia 1969 r. obowiazkowo przystepuja do jednego z OFE.

* * *

Ponoc kobieta z mojego rocznika - 1950 - moze dostac wczesniejsza emeryture, jezeli jest calkowicie niezdolna do pracy i spelnia dodatkowe warunki. Jak rozumiec owe "dodatkowe" warunki?

Niektore kobiety urodzone miedzy 1 stycznia 1949 r. a koncem grudnia 1968 r. moga pojsc na emeryture w nizszym wieku. Oczywiscie, jesli do konca 2006 r. spelnia lacznie nastepujace wymagania:

  • ukoncza 55 lat,
  • posiadaja co najmniej 20 lat okresow skladkowych i nieskladkowych,
  • legitymuja sie orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS o calkowitej niezdolnosci do pracy,
  • ostatnie ubezpieczenie przed zlozeniem wniosku o emeryture to ubezpieczenie z umowy o prace.

Ponadto nie moga przystapic do otwartego funduszu emerytalnego oraz musza (niekoniecznie do konca 2006 r.) rozwiazac stosunek pracy.

Czytelniczka ma wiec szanse na taka emeryture.

Podstawa prawna: art. 29 z uwzglednieniem art. 46 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczen Spolecznych (Dz. U. nr 162, poz. 1118 ze zm.; dalej: ustawa emerytalna)

W lutym 2002 r. maz skonczyl 55 lat, w sierpniu minie 40-lecie jego pracy zawodowej. Czy moze liczyc na wczesniejsza emeryture?

Mezczyzna urodzony przed 1 stycznia 1949 r. moze przejsc na emeryture wczesniejsza po skonczeniu 60 roku zycia, udowodnieniu co najmniej 25 lat pracy (okresow skladkowych i nieskladkowych), jezeli lekarz orzecznik ZUS uznal go za osobe calkowicie niezdolna do pracy. Maz czytelniczki prawo do tego swiadczenia moglby nabyc po ukonczeniu 60 lat, jedynie gdyby w chwili zlozenia wniosku o wczesniejsza emeryture posiadal aktualne orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o niezdolnosci do pracy w stopniu co najmniej calkowitym. Dodatkowo ostatnim ubezpieczeniem przed zlozeniem wniosku o emeryture musi byc ubezpieczenie z tytulu umowy o prace.

Podstawa prawna: art. 29 ustawy emerytalnej

Jestem 60-letnim mezczyzna. Mam orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS calkowita niezdolnosc do pracy. Pracuje od 35 lat. Ponad rok prowadze dzialalnosc gospodarcza w niewielkim zakresie. W sierpniu tego roku zamierzam przejsc na wczesniejsza emeryture. Czy prowadzenie dzialalnosci ma tu znaczenie?

Jednym z warunkow przyznania emerytury 60-letniemu mezczyznie jest pozostawanie przez niego przed zlozeniem wniosku o to swiadczenie w ubezpieczeniu pracowniczym z tytulu umowy o prace. Ostatnim ubezpieczeniem nie moze wiec byc ubezpieczenie z tytulu dzialalnosci gospodarczej, gdyz to wyklucza uzyskanie emerytury.

Podstawa prawna: art. 29 ustawy emerytalnej

Od 1996 r. pobieram rente z tytulu calkowitej niezdolnosci do pracy. Na przelomie 2001 i 2002 r. trzy miesiace pracowalam na umowe zlecenie. Niedawno skonczylam 55 lat. Mimo to dowiedzialam sie w ZUS, ze emerytura mi nie przysluguje, bo pracowalam na zlecenie. Dlaczego, przeciez na rente odchodzilam z panstwowego zakladu, w ktorym mialam umowe o prace?

Wczesniejsza emerytura w wieku 55 lat przysluguje wylacznie kobietom ubezpieczonym, bedacym pracownikami, ktorych ostatnim ubezpieczeniem spolecznym przed zlozeniem wniosku bylo ubezpieczenie z tytulu umowy o prace. Jednak pobieranie miedzy rozwiazaniem stosunku pracy a zlozeniem wniosku o emeryture renty z tytulu niezdolnosci do pracy, renty rodzinnej, zasilku dla bezrobotnych, zasilku lub swiadczenia przedemerytalnego czy w ogole niewykonywanie pracy zarobkowej nie pozbawia tego przywileju. Pozbawia natomiast ostatnie ubezpieczenie o charakterze innym niz z umowy o pracy (jak w opisanej sytuacji - czytelniczka dorabiala na umowe zlecenie).

Podstawa prawna: art. 29 ustawy emerytalnej

Mam 53 lata, przepracowane niepelne 30 lat (25 lat pracy i 4 - urlopu wychowawczego). Od 3 lat jestem na rencie inwalidzkiej. Czy po ukonczeniu 55 lat moge przejsc na emeryture?

Kobiety urodzone po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r. moga przejsc na wczesniejsza emeryture, jezeli do konca 2006 r.:

  • osiagna wiek 55 lat,
  • uzyskaja co najmniej 30 lat okresow skladkowych i nieskladkowych lub 20 lat - jezeli maja orzeczona calkowita niezdolnosc do pracy,
  • nie przystapia do otwartego funduszu emerytalnego,
  • ich ostatnim ubezpieczeniem spolecznym przed zlozeniem wniosku o emeryture bedzie ubezpieczenie z umowy o prace,
  • rozwiaza stosunek pracy.

Prawa do wskazanej emerytury nie pozbawia pobieranie renty z tytulu niezdolnosci do pracy miedzy ustaniem zatrudnienia a wystapieniem o emeryture. Jezeli wiec przed przejsciem na rente czytelniczka pracowala na umowe o prace oraz spelni pozostale warunki, nie ma przeszkod do uzyskania przez nia wczesniejszej emerytury.

Podstawa prawna: art. 29 z uwzglednieniem art. 46 ustawy emerytalnej

W 2001 r., kiedy mialam ponad 30 lat pracy, skonczylam 55 lat. Nie przeszlam jednak na wczesniejsza emeryture i nadal pracuje - na umowe o prace. Czy obecnie moge przejsc na wczesniejsza emeryture? Kolezanka powiedziala, ze powinnam to zrobic w zeszlym roku, kiedy skonczylam 55 lat.

Wczesniejsza emerytura nalezy sie tym, ktorzy spelnili wszystkie wymagane warunki. Nie oznacza to jednak, ze natychmiast po ich spelnieniu trzeba skladac wniosek o emeryture pod grozba utraty swiadczenia. Jezeli wiec czytelniczka spelnia ustawowe przeslanki otrzymania emerytury, wniosek moze zglosic i teraz.

Podstawa prawna: art. 29 ustawy emerytalnej

Z koncem czerwca tego roku chce rozwiazac stosunek pracy i przejsc na wczesniejsza emeryture, bo spelniam juz wszystkie warunki. W kadrach powiedziano mi, ze musze zlozyc wypowiedzenie, w przeciwnym razie - gdy nastapi to np. za porozumieniem stron - strace prawo do wczesniejszej emerytury. Czy to prawda?

Nie. Uzyskanie emerytury w wieku 55 lat nie zalezy od trybu rozwiazania stosunku pracy. Wazne jest jedynie, aby ostatnim ubezpieczeniem spolecznym przed zlozeniem wniosku o swiadczenie bylo ubezpieczenie z umowy o prace. Dlatego rozwiazanie umowy o prace moze nastapic za wypowiedzeniem pracodawcy czy czytelniczki, za porozumieniem stron, bez wypowiedzenia. Umowa moze rowniez wygasnac np. z uplywem okresu probnego lub okreslonego czasu.

Podstawa prawna: art. 29 ustawy emerytalnej

Urodzilam sie 24 lipca 1951 r. Mam juz 29-letni okres zatrudnienia. Do konca 2006 r. skoncze wiec 55 lat oraz uzyskam 30 lat stazu. Wiem, ze aby dostac emeryture, nalezy rozwiazac stosunek pracy. Czy musze to zrobic koniecznie w 2006 r.? Wolalabym pozniej, poniewaz zarobki za 2006 r. chce wlaczyc do podstawy wymiaru swiadczenia. Czy to mozliwe?

Jednym z warunkow otrzymania emerytury na dotychczasowych zasadach przez pracownikow urodzonych miedzy 31 grudnia 1948 r. a 1 stycznia 1969 r. jest rozwiazanie stosunku pracy. Nie trzeba tego robic koniecznie do konca 2006 r. - umowe o prace mozna rozwiazac pozniej, czyli po 31 grudnia 2006 r. Natomiast pozostale warunki: wymagany wiek oraz okresy skladkowe i nieskladkowe, nalezy bezwzglednie spelnic przed ta data, pod grozba utraty wczesniejszej emerytury. Zatrudnienie czytelniczki moze wiec ustac np. dopiero w 2007 r., a wynagrodzenia osiagniete w 2006 r. bedzie mogla wlaczyc do podstawy wymiaru przyszlego swiadczenia.

Podstawa prawna: art. 29 z uwzglednieniem art. 46 ustawy emerytalnej

Mam 51 lat i 27 lat ciaglej pracy zawodowej. Po wprowadzeniu reformy emerytalnej przystapilam do otwartego funduszu emerytalnego. Nie zamierzalam przechodzic na wczesniejsza emeryture: dobrze zarabiam i - w moim przekonaniu - emerytura liczona po nowemu bylaby dla mnie korzystniejsza. Obawiam sie jednak, ze stan zdrowia zmusi mnie do przejscia na emeryture w wieku 55 lat. Czy mozna anulowac podpisana umowe z powszechnym towarzystwem emerytalnym. Jezeli tak, jak to zrobic?

W zasadzie podpisanie umowy o czlonkostwo w otwartym funduszu emerytalnym jest rownoznaczne z deklaracja o ustaleniu wysokosci emerytury wedlug nowych zasad. W konsekwencji pozbawia to czesc osob urodzonych po 31 grudnia 1948 r. mozliwosci skorzystania z emerytury w nizszym wieku. Czytelniczka nabedzie prawo do wczesniejszej emerytury, jezeli do wniosku o to swiadczenie dolaczy zaswiadczenie o uniewaznieniu umowy o przystapieniu do drugiego filara. Mozna je sporzadzic w dowolnej formie, byle jednoznacznie z niego wynikalo, ze obie strony umowy: powszechne towarzystwo emerytalne i czytelniczka zgodnie uznaly umowe za niewazna. W sprawie mozliwosci uniewaznienia umowy nalezy zwrocic sie do wybranego towarzystwa emerytalnego.

Podstawa prawna: ustawa z 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (Dz. U. nr 139, poz. 934 ze zm.)

W przyszlym roku skoncze 55 lat. Chce przejsc na wczesniejsza emeryture, ale do wymaganego 30-letniego stazu pracy zabraknie mi 3 lat. Czy mozna go jakos uzupelnic, np. praca w gospodarstwie rolnym rodzicow?

Brakujacy staz pracy, decydujacy o nabyciu prawa i wysokosci emerytury, mozna uzupelnic nastepujacymi okresami:

  • ubezpieczenia spolecznego rolnikow, za ktore oplacono przewidziane w odrebnych przepisach skladki,
  • prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukonczeniu 16 lat, przypadajacymi przed 1 lipca 1977 r.,
  • pracy w gospodarstwie rolnym po ukonczeniu 16 lat, przypadajacymi przed 1 stycznia 1983 r.

Podkreslamy: wskazanymi okresami wylacznie uzupelnia sie krotszy od wymaganego do uzyskania emerytury staz pracowniczy. Jednak takie uzupelnienie jest wykluczone, jezeli wczesniej okresy te uwzgledniono przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty rolnej.

Tak wiec czytelniczka do niepelnego stazu moze dodac trzy lata pracy w gospodarstwie rolnym rodzicow po ukonczeniu 16 lat. Oczywiscie pod warunkiem, ze uprzednio tego okresu nie "spozytkowala" na ustalenie swiadczen rolnych.

Podstawa prawna: art. 10 ustawy emerytalnej

Dwa lata temu skonczylam 60 lat. Od 10 lat mieszkam na stale i pracuje zawodowo w Finlandii. Przedtem 25 lat pracowalam w Polsce w biurze projektow. Niedlugo wroce do kraju. Czy mam szanse na polska emeryture? Jezeli tak, na jakich zasadach zalicza sie zagraniczne zatrudnienie? Gdzie zlozyc wniosek? Jakie dokumenty dolaczyc?

Polscy obywatele przebywajacy stale za granica, majacy okresy pracy w kraju, moga ubiegac sie o polskie swiadczenia. Oczywiscie, jezeli spelnia do nich warunki; w wypadku kobiet urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. to: ukonczenie 60 lat i udowodnienie co najmniej 20 lat okresow skladkowych i nieskladkowych (z tym ze te ostatnie w wymiarze nie przekraczajacym 1/3 uwzglednionych okresow skladkowych). Czytelniczka spelnia wszystkie wymagania. Do stazu wymaganego do emerytury moze zaliczyc tylko okresy skladkowe i nieskladkowe z Polski. Zagraniczne zatrudnienie podlegaloby uwzglednieniu, gdyby Polske i Finlandie wiazala umowa o wzajemnym zaopatrzeniu emerytalnym pracownikow, a takiej brak.

Wniosek o emeryture (druk mozna otrzymac w polskim konsulacie w Finlandii) czytelniczka powinna zlozyc w oddziale ZUS wlasciwym dla ostatniego miejsce zamieszkania w Polsce przed wyjazdem lub w konsulacie, osobiscie lub droga pocztowa z potwierdzeniem nadania. Do wniosku nalezy dolaczyc komplet dokumentow w oryginale lub kserokopiach, poswiadczonych przez notariusza albo konsula (ktory wykonuje czynnosci notarialne). Do dokumentow w jezyku obcym, oprocz oryginalow, trzeba dodac ich tlumaczenia sporzadzone przez tlumacza przysieglego.

Podstawa prawna: art. 8, 27, 115 ustawy emerytalnej, art. 19 ust. 1 ustawy z 13 lutego 1984 r. o funkcjach konsulow Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. nr 9, poz. 34 ze zm.)

Od kilku lat mieszkam na stale w Australii. W tym roku zamierzam w kraju wystapic o emeryture, gdyz - jak powiedzial pracownik ZUS - spelniam wszystkie warunki przewidziane dla mezczyzn. Nie planuje powrotu do Polski; chce, aby ZUS przesylal mi pieniadze do Australii. Czy to mozliwe?

Nie ma mozliwosci przekazywania przez ZUS polskiej emerytury za granice. ZUS moze ja natomiast wyplacac mieszkajacej u nas osobie upowaznionej przez swiadczeniobiorce do odbioru pieniedzy lub przekazywac na rachunek bankowy w Polsce. A zatem czytelnik - aby dostawac emeryture - musi zlozyc w oddziale ZUS stosowne pisemne upowaznienie lub zalozyc rachunek w placowce banku na terenie kraju.

Podstawa prawna: art. 132 ustawy emerytalnej

Czy z powodu redukcji etatu lub zwolnien grupowych nabywam prawo do wczesniejszej emerytury, jezeli ukonczylam 53 lata i moge udowodnic 35 lat pracy zawodowej?

Ustawa emerytalna nie przewiduje emerytury dla kobiet w wieku 53 lat, nawet gdy udowodnia 35-letni okres skladkowy i nieskladkowy, a stosunek pracy zostanie rozwiazany z przyczyn dotyczacych zakladu pracy. Emeryture bez wzgledu na wiek mozna bylo przyznac kobiecie, ktora zwolniono wskutek reorganizacji lub likwidacji zakladu, jezeli udowodnila na dzien zwolnienia z pracy 35 lat okresow skladkowych i nieskladkowych (przyjetych w rozmiarze 1/3 uznanych skladkowych). Przepisy te przestaly obowiazywac 1 stycznia 1998 r. Wiec ci, ktorzy spelnili wskazane warunki do konca grudnia 1997 r., ale nie zglosili wniosku o emeryture (bo np. udalo im sie podjac prace w innym zakladzie), moga obecnie dostac emeryture bez wzgledu na wiek.

Podstawa prawna: rozporzadzenie Rady Ministrow z 25 marca 1997 r. w sprawie zasad wczesniejszego przechodzenia na emeryture pracownikow zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczacych zakladu pracy (Dz. U. nr 29, poz. 159)

Komunikat prezesa Glownego Urzedu Statystycznego z 25 marca 2002 r. (M.P. nr 13, poz. 230)

Rozdzial II. Okresy skladkowe i nieskladkowe

Jednym z warunkow uzyskania emerytury na starych zasadach jest udowodnienie pewnych minimalnych okresow skladkowych i nieskladkowych.

Okresami skladkowymi sa, wymienione w art. 6 ustawy emerytalnej, m.in. okresy:

  • ubezpieczenia na zasadach obowiazujacych od 1 stycznia 1999 r.,
  • oplacania skladek na ubezpieczenie spoleczne na zasadach obowiazujacych do konca 1998 r.,
  • czynnej sluzby wojskowej w Wojsku Polskim lub okresy jej rownorzedne albo okresy zastepczych form tej sluzby,
  • dzialalnosci kombatanckiej, rownorzednej, a takze zaliczane do okresow tej dzialalnosci okreslonej w przepisach o kombatantach oraz niektorych osobach bedacych ofiarami represji wojennych i okresu powojennego,
  • pelnionej w Polsce sluzby w MO, UOP, SG, SW, PSP, SC, BOR,
  • pobierania zasilku macierzynskiego,
  • zatrudnienia za granica osob, ktore powrocily do kraju i zostaly uznane za repatriantow,
  • swiadczenia pracy po 1956 r. na rzecz organizacji politycznych i zwiazkow zawodowych nielegalnych w rozumieniu przepisow obowiazujacych do kwietnia 1989 r.; przypadajace przed 15 listopada 1991 r. okresy:
  • zatrudnienia osob po ukonczeniu 15 lat na obszarze Panstwa Polskiego w wymiarze nie nizszym niz polowa pelnego wymiaru czasu pracy, jezeli pracownik pobieral wynagrodzenie lub zasilki z ubezpieczenia spolecznego,
  • pracy przymusowej wykonywanej: na rzecz hitlerowskich Niemiec podczas drugiej wojny swiatowej; na obszarze ZSRR od 17 wrzesnia 1939 r. do 31 grudnia 1956 r.; na rozkaz wladz alianckich do 31 grudnia 1945 r.; w kopalniach wegla, kamieniolomach, zakladach pozyskiwania rud uranu oraz batalionach budowlanych podczas odbywania sluzby wojskowej w Wojsku Polskim,
  • sprawowania mandatu posla i senatora w Polsce,
  • zatrudnienia mlodocianych na warunkach obowiazujacych przed 1 stycznia 1975 r.,
  • pracy wykonywanej podczas odbywania kary pozbawienia wolnosci i kary aresztu,
  • wykonywania niektorej dzialalnosci tworczej lub artystycznej,
  • pracy adwokatow objetej obowiazkiem ubezpieczenia, przed dniem objecia obowiazkiem ubezpieczenia spolecznego z tego tytulu oraz
  • inne wymienione okresy uznane za ustawodawce za skladkowe.

Okresy nieskladkowe to wyliczone w art. 7 ustawy emerytalnej okresy braku aktywnosci zawodowej, za ktore skladek na ubezpieczenia spoleczne nie oplacano z roznych przyczyn. Naleza do nich przykladowo okresy:

  • pobierania: wynagrodzenia za czas niezdolnosci do pracy wyplacanego na podstawie kodeksu pracy; zasilkow z ubezpieczenia spolecznego (chorobowego lub opiekunczego); swiadczenia rehabilitacyjnego; wymienionych zasilkow i swiadczenia po ustaniu ubezpieczenia; renty chorobowej po ustaniu zatrudnienia w wymiarze czasu pracy nie nizszym od polowy obowiazujacego w danym zawodzie lub po ustaniu obowiazku ubezpieczenia z innego tytulu,
  • niewykonywania pracy po ustaniu zatrudnienia, jezeli wyplacono za nie odszkodowanie zgodnie z k.p.,
  • niewykonywania pracy przed 4 czerwca 1989 r. wskutek represji politycznych, nie wiecej jednak niz 5 lat,
  • przypadajace przed uzyskaniem prawa do emerytury lub renty okresy urlopu wychowawczego, bezplatnego udzielonego na podstawie przepisow w sprawie bezplatnych urlopow dla matek pracujacych opiekujacych sie malymi dziecmi, innych urlopow bezplatnych udzielonych w tym celu oraz okresy niewykonywania pracy z powodu opieki nad dzieckiem: do lat 4 w granicach do 3 lat na kazde dziecko, lacznie - bez wzgledu na liczbe dzieci - do 6 lat; na dziecko, ktoremu przysluguje zasilek pielegnacyjny ze wzgledu na jego stan fizyczny, psychiczny i psychofizyczny - dodatkowo do 3 lat na kazde dziecko,
  • nauki w szkole wyzszej na jednym kierunku, pod warunkiem jej ukonczenia - w wymiarze okreslonym programem studiow,
  • pobierania zasilku przedemerytalnego i swiadczenia przedemerytalnego,
  • udokumentowanej niezdolnosci do pracy, za ktore wyplacono z Funduszu Pracy: zasilki dla bezrobotnych, szkoleniowe lub stypendia oraz
  • inne okresy uznane przez ustawodawce za nieskladkowe.

Okresy nieskladkowe uwzglednia sie w wymiarze nie przekraczajacym 1/3 udowodnionych okresow skladkowych.

* * *

Urodzilem sie w 1950 r. Na przelomie lat 80. i 90. pracowalem w dwoch panstwowych zakladach pracy. Od paru miesiecy nie moge trafic na slad instytucji, ktore przechowuja po nich archiwa placowe. Czy istnieje jakas instytucja zdolna do udzielenia informacji, gdzie ich szukac i czy warto? Czy moze sie zdarzyc tak, ze dokumentacja zaginela?

Podstawowym dowodem niezbednym do obliczenia podstawy wymiaru emerytury jest zaswiadczenie zakladu pracy o zatrudnieniu i wynagrodzeniach otrzymywanych w latach kalendarzowych lat lub legitymacja ubezpieczeniowa z wpisami tych wynagrodzen. Jezeli tych dokumentow, potwierdzajacej wysokosc plac, czytelnik nie posiada, powinien dotrzec do instytucji przechowujacej akta osobowo-placowe zlikwidowanych jednostek panstwowych, w ktorych pracowal.

Dokumentacje osobowo-placowa zlikwidowanych przedsiebiorstw panstwowych powinien przejac ich nastepca prawny albo organ zalozycielski czy nadrzedny. Nastepcami prawnymi moga byc m.in. przedsiebiorstwa panstwowe, ktore powstaly w wyniku zmian organizacyjnych (przeksztalcen czy restrukturyzacji), lub spolki prawa cywilnego albo handlowego - po sprywatyzowanych przedsiebiorstwach. Jezeli nie ma nastepcy prawnego, dokumentacji nalezy szukac w organach zalozycielskich albo nadrzednych nad bylymi zakladami pracy, poniewaz prawo zobowiazalo je do przejmowania, zabezpieczania i udostepniania zainteresowanym dokumentacji osobowo-placowej. Najczesciej takimi byli wojewodowie lub wlasciwi ministrowie. W niektorych wojewodztwach (zgodnie z podzialem administracyjnym obowiazujacym od 1 stycznia 1999 r.) zorganizowano archiwa przejsciowe, gromadzace pracownicza dokumentacje czesci zlikwidowanych przedsiebiorstw. Pozostaja one pod nadzorem urzedow wojewodzkich, a w dawnych miastach wojewodzkich mieszcza sie ich oddzialy. Z posiadanych zasobow wydaja one stosowne zaswiadczenia dla celow postepowania o przyznanie swiadczen emerytalno-rentowych.

Aby ulatwic ubezpieczonym poszukiwania, ZUS opracowal - na podstawie informacji z urzedow wojewodzkich, ministerstw, urzedow centralnych i archiwow panstwowych - informacje "Wykaz zlikwidowanych lub przeksztalconych zakladow pracy". Zawiera on wciaz aktualizowany alfabetyczny spis ok. 7400 zakladow, ze wskazaniem obecnego miejsca przechowywania dokumentacji osobowej i placowej bylych pracownikow. Jest dostepny do wgladu w kazdym organie rentowym lub na stronach internetowych ZUS pod adresem www.zus.pl/niusy/zlikwzak.htm.

Zdarza sie, ze poszukujacy dokumentacji zglaszaja sie do archiwow panstwowych. Niepotrzebnie, archiwa powolano bowiem do przechowywania materialow wieczystego przechowywania, a akta osobowo-placowe takimi nie sa. Dlatego tez archiwa panstwowe nie dysponuja informacjami o aktualnych miejscach skladowania dokumentacji pracowniczej. Mimo to czytelnik moze skontaktowac sie z Centralnym Osrodkiem Informacji Archiwalnej przy Naczelnej Dyrekcji Archiwow Panstwowych w Warszawie. Posiada on znikome, przypadkowe informacje o miejscach przechowywania dokumentacji niektorych zlikwidowanych zakladow.

Nie zawsze zainteresowani znajduja swoje akta placowe (m.in. dlatego, ze byly pracodawca nie przekazal ich do jednostki przechowalniczej lub zniszczono je po uplywie obowiazkowego czasu przetrzymywania) i nie moga udokumentowac wynagrodzen. Niestety, gdy nie istnieja zadne dowody potwierdzajace wysokosc wynagrodzen z okreslonych lat, nie mozna ich przyjac do ustalenia podstawy wymiaru emerytury czy kapitalu poczatkowego.

Podstawa prawna: 20 i 21 rozporzadzenia Rady Ministrow z 7 lutego 1983 r. w sprawie postepowania o swiadczenia emerytalno-rentowe i zasad wyplaty tych swiadczen (Dz. U. nr 10, poz. 49 ze zm.; dalej: rozporzadzenie w sprawie postepowania), art. 125a ustawy emerytalnej

Zaklad, w ktorym pracowalem w latach 80., juz nie istnieje. Z trudem udalo mi sie ustalic, gdzie sie miesci pozostala po nim dokumentacja placowo-ksiegowa. Czy archiwum moze wystawic zadane przez ZUS zaswiadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu?

Przepisy upowazniaja wylacznie zaklady pracy-platnikow skladek do wydawania zaswiadczen o wysokosci osiaganego wynagrodzenia na druku Rp-7 (wedlug wzoru ustalonego przez ZUS). Jednostki archiwizujace z pozostalej po zakladach dokumentacji wydaja natomiast zainteresowanym odpisy, wypisy, wyciagi, kopie, a takze inne zaswiadczenia. ZUS je takze uwzglednia, ale - gdy wystawione przez archiwum zaswiadczenie budzi zastrzezenia - moze zadac od jednostki archiwizujacej uwierzytelnionych kserokopii dokumentow, na podstawie ktorych wydano kontrowersyjne zaswiadczenie.

Podstawa prawna: art. 125a ustawy emerytalnej oraz 20 rozporzadzenia w sprawie postepowania

W pazdzierniku 2002 r. skoncze 55 lat i zamierzam przejsc na emeryture. W latach 1971-1975 odbylam stacjonarne studia doktoranckie na Uniwersytecie Warszawskim. Czy moge je zaliczyc do stazu pracy decydujacym o nabyciu prawa do emerytury? Jezeli tak, to jako okres skladkowy czy nieskladkowy?

Okres studiow doktoranckich zalicza sie do okresow nieskladkowych i uwzglednia w wymiarze okreslonym w decyzji o utworzeniu studiow. Istnieje mozliwosc uznania tych studiow, odbytych przed 15 listopada 1991 r., za okres skladkowy, gdyby jednostka je prowadzaca oplacala skladki na ubezpieczenie spoleczne od stypendium doktoranckiego. Zainteresowany musi zatem przedlozyc zaswiadczenie uczelni potwierdzajace oplacanie skladek. Jezeli do wniosku o emeryture czytelniczka nie dolaczy takiego dokumentu, to okres tych studiow zaliczony zostanie jako nieskladkowy.

Podstawa prawna: art. 7 pkt 9a w zwiazku z art. 6 ust. 1 ustawy emerytalnej

Podczas stanu wojennego zostalem internowany. Za dzialalnosc polityczna zwolniono mnie z pracy i do konca 1989 r. nie moglem znalezc zatrudnienia. W 2003 r. chce przejsc na wczesniejsza emeryture. Podobno w swietle nowych przepisow okresy dzialalnosci politycznej z tych czasow mozna zaliczyc do stazu pracy.

Obowiazujaca od 1 stycznia 1999 r. ustawa emerytalna wprowadzila trzy nowe okresy skladkowe:

  • przebywania w wiezieniach polskich na mocy skazania lub bez wyroku po 31 grudnia 1956 r. za dzialalnosc polityczna,
  • swiadczenia pracy po 1956 r. na rzecz nielegalnych (w rozumieniu przepisow obowiazujacych do kwietnia 1989 r.) organizacji politycznych i zwiazkow zawodowych,
  • internowania na podstawie dekretu o stanie wojennym (do konca 1998 r. internowanie nalezalo do okresow nieskladkowych).

Dowodem potwierdzajacym internowanie jest zaswiadczenie organu, ktory wydawal i uchylal decyzje o internowaniu (komendant wojewodzki Milicji Obywatelskiej).

Ponadto istnieje nowy okres nieskladkowy - czas niewykonywania pracy przed 4 czerwca 1989 r. na skutek represji politycznych. Uwzglednia sie go w wymiarze nie dluzszym niz 5 lat.

Podstawa prawna: art. 6 ust. 1 pkt 8 i 10, ust. 2 pkt 8, art. 7 pkt 4 w zwiazku z art. 117 ustawy emerytalnej

Chodzi o zaliczanie okresow pracy w Szwecji w latach 1988-1990 do okresow nieskladkowych zwiazanych z emerytura. Pracowalam tam w pelnym wymiarze czasu pracy. Obowiazek ubezpieczenia spoczywal na kontrahencie zagranicznym. Placa byla opodatkowana w Szwecji.

Istnieje mozliwosc uwzgledniania okresow ubezpieczenia spolecznego za granica w stazu decydujacym o nabyciu prawa i wysokosci emerytury, pod warunkiem jednak, ze tak stanowi umowa miedzynarodowa Polski z innym panstwem. Polska i Szwecja nie podpisaly umowy o wzajemnym zaopatrzeniu emerytalnym pracownikow. Oznacza to, ze czas zatrudnienia czytelniczki w Szwecji - mimo iz odprowadzano z jej wynagrodzen skladki na ubezpieczenie spoleczne i podatek zgodnie z tamtejszym prawem - nie podlega zaliczeniu do okresow, od ktorych zalezy nabycie prawa i wysokosc polskiego swiadczenia.

Podstawa prawna: art. 8 ustawy emerytalnej

Przed powolaniem do wojska maz pracowal pol roku, sluzbe pelnil rok. Po powrocie zwolniono go z powodu upadlosci zakladu i otrzymywal zasilek dla bezrobotnych. Ktory z tych okresow zalicza sie do obliczenia kapitalu?

Okresy czynnej sluzby w Wojsku Polskim lub rownorzedne, pelnienia zastepczych form tej sluzby, pobierania zasilku dla bezrobotnych (zgodnie z przepisami o zatrudnieniu i przeciwdzialaniu bezrobociu) sa okresami skladkowymi. Dlatego uwzglednia sie je przy obliczaniu kapitalu poczatkowego meza czytelniczki.

Podstawa prawna: art. 6 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy emerytalnej

Czy nieplatny urlop wychowawczy wlicza sie do stazu, od ktorego zalezy przyznanie emerytury?

Przypadajace przed nabyciem prawa do emerytury lub renty okresy przebywania na urlopach: wychowawczym, bezplatnym (udzielonym na podstawie przepisow o bezplatnych urlopach dla matek pracujacych opiekujacych sie malymi dziecmi), innych wzietych w tym celu oraz okresy niewykonywania pracy z powodu opieki na dzieckiem do lat 4 sa okresami nieskladkowymi. Mozna je przyjac do stazu warunkujacego nabycie emerytury maksymalnie do 3 lat na kazde dziecko, a lacznie - nie wiecej niz 6 lat, bez wzgledu na liczbe dzieci. Okres ten ulega jednak wydluzeniu o kolejne 3 lata na kazde dziecko, na ktore przyslugiwal zasilek pielegnacyjny ze wzgledu na jego stan fizyczny, psychiczny lub psychofizyczny. Czas korzystania z bezplatnego urlopu wychowawczego we wskazanych granicach trzeba wiec zaliczyc do okresow majacych wplyw na nabycie prawa i wysokosc emerytury czytelniczki. Okresy nieskladkowe uwzglednia sie w wymiarze nie przekraczajacym 1/3 udowodnionych okresow skladkowych.

Podstawa prawna: art. 7 pkt 5 ustawy emerytalnej

Siostra pracuje ponad 25 lat. Ma za soba 5-letnie studia, w przyszlym roku skonczy 55 lat. Czy w razie utraty pracy bedzie mogla skorzystac ze swiadczenia przedemerytalnego? Czy lata studiow zalicza sie do wymaganych 30 lat pracy?

Organami wlasciwymi do badania, czy zainteresowany spelnia warunki do przyznania swiadczenia przedemerytalnego, sa urzedy pracy. ZUS natomiast ustala - na wniosek urzedu pracy - okresy skladkowe i nieskladkowe oraz wysokosc emerytury ustalanej w celu obliczenia swiadczenia przedemerytalnego. Okres ukonczonej nauki w szkole wyzszej na jednym kierunku podlega zaliczeniu do stazu warunkujacego nabycie emerytury jako okres nieskladkowy w wymiarze okreslonym w programie studiow. Zasada przyjmowania okresow nieskladkowych maksymalnie w ilosci 1/3 udowodnionych okresow skladkowych dotyczy rowniez swiadczen przedemerytalnych. Po przedlozeniu zaswiadczenia szkoly wyzszej, okreslajacego, ile na danym kierunku trwaly studia, siostra czytelniczki moze wnioskowac o uwzglednienie calego okresu studiow.

Podstawa prawna: art. 7 pkt 9 ustawy emerytalnej, ustawa z 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdzialaniu bezrobociu (tekst jedn. Dz. U. z. 2001 r. nr 6, poz. 56 ze zm.)

Czy okres niewykonywania pracy w 1990 r. po ustaniu zatrudnienia, za ktory - na podstawie k.p. - wyplacono odszkodowanie, zalicza sie do stazu pracy majacego wplyw na nabycie prawa do emerytury i jej wysokosc? A co z udzielonym pracownikowi urlopem bezplatnym krotszym niz 30 dni?

Okres niewykonywania pracy po ustaniu zatrudnienia, przebyty przed 15 listopada 1991 r., jezeli wyplacono za niego (zgodnie z k.p.) wynagrodzenie lub odszkodowanie, zalicza sie do stazu decydujacego o przyznaniu emerytury jako okres skladkowy. Natomiast udzielony pracownikowi bezplatny urlop trwajacy mniej niz 30 dni nie figuruje w katalogu okresow skladkowych czy nieskladkowych. Nie wplynie on zatem na nabycie przez czytelniczke prawa do emerytury ani na wysokosc ewentualnego swiadczenia.

Podstawa prawna: art. 6 ust. 2 pkt 5 ustawy emerytalnej

Od 1992 r. firma budowlana jest prywatna spolka. Niektorzy pracownicy maja stanowiska, ktore w panstwowych firmach budowlanych sa stanowiskami pracy w szczegolnych warunkach (wykaz A rozporzadzenia). Czy zaklad prywatny moze wydawac tzw. swiadectwa pracy w szczegolnych warunkach, pozwalajace przejsc zainteresowanym na wczesniejsza emeryture?

Zainteresowany wykazujacy sie okreslonym okresem pracy w szczegolnych warunkach ma prawo do skroconego wieku emerytalnego. Aby prace te zaliczyc do okresow warunkujacych nabycie prawa do wczesniejszej emerytury, powinna byc wykonywana stale i w pelnym wymiarze czasu pracy obowiazujacym na danym stanowisku. Taka informacje musza zawierac specjalne "swiadectwa wykonywania prac w szczegolnych warunkach" okreslone w zalaczniku do rozporzadzenia w sprawie wieku emerytalnego lub "zwykle" swiadectwo pracy. Prace mozna zaliczyc do wykonywanych w szczegolnych warunkach, jezeli jej rodzaj wymienia ww. rozporzadzenie i wydane na jego podstawie resortowe zarzadzenia. Zawieraja one wykazy stanowisk pracy w szczegolnych warunkach i sa adresowane do:

  • zakladow podleglych i nadzorowanych przez wlasciwych ministrow, kierownikow urzedow centralnych i centralne zwiazki spoldzielcze,
  • jednostek organizacyjnych, ktore powstaly w drodze przeksztalcenia przedsiebiorstwa panstwowego w inne przedsiebiorstwo, przedsiebiorstwa, spolke lub spolki,
  • podmiotow przekazanych organom samorzadowym albo dla ktorych uprawnienia i obowiazki organu zalozycielskiego przejeli wojewodowie lub inne organy panstwowe.

Dotychczas wiec o zaliczeniu pracy do wykonywanej w szczegolnych warunkach decydowalo to, czy zaklad jest objety danym zarzadzeniem. Pominiete w nich przedsiebiorstwa prywatne nie mialy zatem prawa wydawac pracownikom "swiadectw pracy w szczegolnych warunkach". Te dysproporcje uprawnien zakwestionowal Sad Najwyzszy, zrownujac w uchwale z lutego 2002 r. pozycje pracownikow zatrudnionych w szczegolnych warunkach w zakladach panstwowych z pracownikami firm prywatnych. Obecnie trwaja uzgodnienia ZUS z Ministerstwem Pracy i Polityki Spolecznej co do sposobu jej realizacji. Zalatwienie wnioskow o emeryture udokumentowanych "swiadectwem pracy w szczegolnych warunkach" wydanym przez prywatnego pracodawce organa rentowe odraczaja do czasu zakonczenia ustalen.

Podstawa prawna: art. 32 ustawy emerytalnej w zwiazku z 1 ust. 2 i 2 ust. 2 (nie obowiazujacego juz) rozporzadzenia z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracownikow zatrudnionych w szczegolnych warunkach lub w szczegolnym charakterze (Dz. U. nr 8, poz. 43 ze zm.; dalej: rozporzadzenie w sprawie szczegolnych warunkow), uchwala SN w skladzie 7 sedziow z 13 lutego 2002 r. (sygn. akt III ZO 30/01)

Czy prace na umowe zlecenie wykonywana w siedzibie zleceniodawcy co najmniej 8 godzin dziennie wlicza sie do stazu wymaganego do emerytury? Umowa nie okresla godzin pracy. Od wynagrodzenia odprowadzano wszystkie skladki ZUS, lacznie z emerytalna. Zleceniobiorca nie mial w tym czasie umowy o prace. Jezeli tak, jakie dokumenty przedstawic? Czy wystarczy ZUS RMUA?

Do okresow skladkowych majacych wplyw na nabycie emerytury zalicza sie okresy podlegania ubezpieczeniom spolecznym (a taka byla praca czytelniczki na umowe zlecenie). Formularz ZUS RMUA jest jedynie informacja platnika skladek dla ubezpieczonego o miesiecznej kwocie odprowadzonych do ZUS skladek na poszczegolne ubezpieczenia: emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe. Informacje o okresie ubezpieczenia i podstawie wymiaru skladek oraz wysokosci placonych skladek znajduja sie w ZUS na koncie ubezpieczonego. Dla celow uznania okresu skladkowego platnik skladek na zadanie organu rentowego jest zobowiazany wystawic zaswiadczenie o okresie (od - do) podlegania ubezpieczeniom spolecznym.

Podstawa prawna: art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 125a ustawy emerytalnej

Rozdzial III. Emerytury szczegolne

Emerytury szczegolne to swiadczenia w wieku nizszym od podstawowego wieku emerytalnego, ustalane na warunkach rozporzadzenia w sprawie wieku emerytalnego z uwzglednieniem ustawy emerytalnej. Wczesniejsze emerytury przyznawane na zasadach ww. rozporzadzenia przysluguja pracownikom zatrudnionym w szczegolnych warunkach lub szczegolnym charakterze, czyli przy pracach o znacznej szkodliwosci dla zdrowia oraz znacznym stopniu uciazliwosci lub wymagajacych wysokiej sprawnosci psychofizycznej.Za takich uwaza sie nastepujacych pracownikow:

  • organow: kontroli panstwowej i administracji celnej,
  • wykonujacych dzialalnosc tworcza lub artystyczna,
  • dziennikarzy zatrudnionych w redakcjach dziennikow, czasopism, radiu, telewizji oraz organach prasowych, informacyjnych, publicystycznych albo fotograficznych, objetych ukladem zbiorowym pracy dziennikarzy,
  • nauczycieli, wychowawcow lub innych pracownikow pedagogicznych wykonujacych prace nauczycielska z art. 1 Karty Nauczyciela,
  • zolnierzy zawodowych, funkcjonariuszy: Policji, Urzedu Ochrony Panstwa, Sluzby Granicznej, Biura Ochrony Rzadu, Sluzby Cywilnej, Sluzby Wieziennej i Panstwowej Strazy Pozarnej.

Chodzi przy tym tylko o tych pracownikow, ktorych rodzaje prac, warunki oraz stanowiska okresla ww. rozporzadzenie. Jezeli wykaza sie odpowiednim stazem pracy w szczegolnych warunkach lub szczegolnym charakterze, moga dostac wczesniejsza emeryture.

Emerytury szczegolne to rowniez swiadczenia przyslugujace niektorym grupom zawodowym: gornikom, nauczycielom, urzednikom itd. Sa one przyznawane na podstawie ustawy emerytalnej lub odrebnych ustaw dotyczacych wybranych grup zatrudnionych, ze wzgledu na sposob rozwiazywania stosunku pracy oraz inne wyjatkowe okolicznosci.

Pracownicy samorzadowi

Jestem mianowanym pracownikiem samorzadowym. Z koncem maja tego roku urzad gminy zostanie zreorganizowany - likwidacji ulegnie czesc wydzialow. Wiekszosc pracownikow, w tym ja, dostala wypowiedzenia. Mieszkamy na terenach zagrozonych wysokim bezrobociem i prawdopodobnie nie znajdziemy zadnej pracy. W kadrach dowiedzialem sie, ze po rozwiazaniu umowy bede dostawac maksymalnie pol roku wynagrodzenie, jezeli nie podejme pracy. Czy przechodzac pozniej na emeryture moge jego kwote wliczyc do wynagrodzenia za 2002 r. przy obliczaniu podstawy jej wymiaru?

Mianowanemu pracownikowi samorzadowemu, ktorego zwolniono z pracy z powodu likwidacji lub reorganizacji m.in. urzedu gminy polaczonej ze zmniejszeniem, przez pol roku przysluguje wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy. Oblicza sie je jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy. Nie oplaca sie od niego skladek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz ubezpieczenie zdrowotne. Wynagrodzenia tego nie mozna wiec uwzglednic przy ustalaniu podstawy wymiaru emerytury czytelnika, nawet gdy ten osiagane w 2002 r. dochody wskaze do jej obliczenia.

Podstawa prawna: art. 10 ust. 3 ustawy z 22 marca 1990 r. o pracownikach samorzadowych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. nr 142, poz. 1593; dalej: ustawa o pracownikach samorzadowych)

Czy 62-letnia osoba bedaca obecnie wojtem gminy moze przejsc po uplywie kadencji na emeryture, gdy nie zostanie ponownie wybrana?

Pracownikom samorzadowym przysluguja emerytury zgodnie z ustawa emerytalna. Tylko samorzadowi pracownicy mianowani urodzeni przed 1 stycznia 1949 r. maja prawo do wczesniejszej emerytury w obnizonym wieku emerytalnym. Oczywiscie, jezeli spelnia okreslone warunki:

  • zostana zwolnieni z powodu: uniemozliwiajacej dalsze zatrudnienie reorganizacji urzedu gminy, jej jednostek pomocniczych czy zwiazku jednostek samorzadowych; niezawinionej utraty uprawnien do wykonywania pracy na danym stanowisku, jezeli urzad nie posiada innego stanowiska odpowiadajacego kwalifikacjom zwalnianego; utraty zdolnosci psychicznej lub fizycznej do pracy na dotychczasowym stanowisku, stwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS (przy czym pracownik nie moze odmowic pracy na zaproponowanym innym stanowisku),
  • w chwili rozwiazania stosunku pracy mezczyzna udowodni lacznie 25 lat okresow skladkowych i nieskladkowych, a kobieta - 20 lat,
  • w chwili rozwiazania stosunku pracy mezczyzna osiagnie wiek emerytalny 60, a kobieta - 55 lat.

Czytelnik nie odpowiada wszystkim wymaganiom: nie jest pracownikiem mianowanym, lecz z wyboru; nie zostanie zwolniony ze wskazanych przyczyn. Nie przysluguje mu wiec wczesniejsza emerytura z tytulu pelnienia funkcji wojta.

Podstawa prawna: art. 23 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 2, 3, 4 ustawy o pracownikach samorzadowych

Nauczyciele

Jestem nauczycielka z 20-letnim stazem pedagogicznym. Ukonczylam 50 lat. Nadal pracuje na pelnym etacie. Czy mam szanse przejscia na emeryture bez wzgledu na wiek z Karty Nauczyciela?

Nauczyciele urodzeni przed 1 stycznia 1949 r. zachowali uprawnienia do emerytury bez wzgledu na wiek z art. 88 Karty Nauczyciela. Moga na nia przejsc, jezeli:

  • wykaza sie lacznie 30-letnim okresem skladkowym i nieskladkowym (w tym 20 lat pracy nauczycielskiej) lub 25-letnim okresem skladkowym i nieskladkowym (w tym 20 lat pracy nauczycielskiej w szkolnictwie specjalnym),
  • rozwiazali na swoj wniosek stosunek pracy lub wygasl on z powodu: likwidacji szkoly, zmniejszenia liczby oddzialow, uplywu okresow pozostawania w stanie nieczynnym, odmowy podjecia pracy przez nauczyciela pozostajacego w stanie nieczynnym.

Nauczyciele urodzeni po 31 grudnia 1948 r., ktorzy wymienione warunki spelnia do konca 2006 r., rowniez moga dostac taka emeryture, jezeli nie przystapia do otwartego funduszu emerytalnego.

Jezeli wiec czytelniczka spelnia czy spelni wszystkie wymagania, moze otrzymac emeryture nauczycielska.

Podstawa prawna: art. 88 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. nr 12, poz. 136 ze zm.)

Urodzilam sie w 1949 r. Jako nauczycielka pracuje od 1988 r. na calym etacie. Moj laczny staz razem ze studiami wynosi 35 lat. Srednia szkola pielegniarska, w ktorej pracuje, ma zostac w przyszlym roku zamknieta w zwiazku z reorganizacja. Czy moge liczyc na emeryture bez wzgledu na wiek? A co byloby, gdybym po zwolnieniu podjela dzialalnosc gospodarcza?

Nauczyciele z tzw. sredniej grupy wiekowej (urodzeni po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r.), ktorzy do konca 2006 r. nie udowodnia co najmniej 20 lat pracy pedagogicznej, nie maja szansy na emeryture bez wzgledu na wiek (z Karty Nauczyciela). Jezeli jednak wykaza sie 15-letnim stazem pracy nauczycielskiej, moga przejsc na emeryture przyslugujaca pracownikom wykonujacym prace w szczegolnych warunkach lub w szczegolnym charakterze, wymienione w wykazie A rozporzadzenia w sprawie wieku emerytalnego. Oczywiscie do konca 2006 r. musza rowniez osiagnac obnizony wiek (kobiety 55 lat, mezczyzni - 60), rozwiazac stosunek pracy i nie przystapic do drugiego filara (otwartego funduszu emerytalnego).

Czytelniczka, jezeli nie przystapi do OFE, spelni warunki do emerytury po skonczeniu 55 lat. Dodajmy, ze ostatnim ubezpieczeniem przed zlozeniem wniosku o swiadczenie nie musi byc ubezpieczenie z umowy o prace. Czytelniczka moze wiec smialo prowadzic pozarolnicza dzialalnosc bez grozby utraty swiadczenia.

Podstawa prawna: art. 32 w zw. z art. 46 ustawy emerytalnej oraz 15 rozporzadzenia w sprawie wieku emerytalnego

Artysci

W tym roku skonczylam 52 lata. Czy w zwiazku z reforma emerytalna przysluguje mi nadal prawo do obnizonego wieku emerytalnego? Moj zawod wyuczony i wykonywany to aktorstwo. Na scenach teatrow wystepuje od 1980 r.

Osobom wykonujacym dzialalnosc artystyczna urodzonym po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r. prawo do emerytury ustala sie na podstawie rozporzadzenia w sprawie wieku emerytalnego. Aktorka prawo do swiadczenia nabywa w wieku 55 lat po udowodnieniu ogolem 20 lat okresow skladkowych i nieskladkowych, w tym co najmniej 15 lat dzialalnosci artystycznej jako aktorka. Ponadto czytelniczka - oprocz spelnienia tych warunkow - do konca 2006 r. musi rozwiazac stosunek pracy (gdy jest pracownikiem) i nie moze przystapic do OFE. Jezeli wiec wszystkie przeslanki zajda w opisanej sytuacji, czytelniczka dostanie wczesniejsza emeryture.

Podstawa prawna: art. 32 i 33 w zw. z art. 46 oraz 12 rozporzadzenia w sprawie wieku emerytalnego

Z zawodu jestem artystka plastykiem. Od konca studiow, czyli od 1973 r., prowadze dzialalnosc plastyczna na wlasny rachunek, uznana za tworcza decyzja Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Tworcow, dzialajacej przy ministrze kultury. W tym roku koncze 55 lat. Czy z racji szczegolnego charakteru wykonywanej dzialalnosci moge skorzystac z emerytury w obnizonym wieku?

Ustawa emerytalna zrownala uprawnienia do wczesniejszej emerytury pracownikow zatrudnionych w charakterze tworcow lub artystow i wykonujacych dzialalnosc tworcza lub artystyczna na wlasny rachunek. Osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. ubezpieczone z tytulu dzialalnosci tworczej lub artystycznej maja wiec prawo do emerytury na warunkach okreslonych w rozporzadzeniu w sprawie wieku emerytalnego dla pracownikow wykonujacych dzialalnosc tworcza lub artystyczna. Jednak tylko niektore rodzaje prac oraz dzialalnosci tworczych i artystycznych sa wymienione w tym rozporzadzeniu; a zatem uprawniaja do przejscia na emeryture w nizszym od powszechnego wieku emerytalnym. Wsrod nich nie ma dzialalnosci czy pracy artystow plastykow. Wobec tego czytelniczka-plastyczka nie bedzie mogla przejsc na emeryture w wieku 55 lat. Uzyska ja po skonczeniu 60 lat.

Podstawa prawna: art. 33 ustawy emerytalnej w zw. z 12 rozporzadzenia w sprawie wieku emerytalnego

Marynarze

Urodzilem sie w 1951 r. W 1974 r. ukonczylem czteroletnia Wyzsza Szkole Morska. Do konca 1998 r. przepracowalem 24 lata, w tym 16 lat w warunkach szczegolnych jako czlonek zalog statkow w zegludze miedzynarodowej. Czy okres studiow zalicza sie do 25 lat, ktore nalezalo osiagnac do konca 1998 r.? Czy otrzymam emeryture w wieku 60 lat, jezeli nie przystapie do OFE?

Ubezpieczonym urodzonym po 31 grudnia 1948 r. przysluguje emerytura w obnizonym wieku (tj. wieku przewidzianego dla osob zatrudnionych w szczegolnych warunkach), jezeli 1 stycznia 1999 r. osiagneli okresy:

  • zatrudnienia w szczegolnych warunkach lub w szczegolnym charakterze, uprawniajace do obnizonego wieku emerytalnego,
  • 20 lat okresow skladkowych i nieskladkowych kobiety i 25 - mezczyzni.

Swiadczenie to dostana pod warunkiem nieprzystapienia do OFE oraz rozwiazania stosunku pracy (jezeli sa pracownikami). Prace na statkach morskich w zegludze miedzynarodowej wymienia wykaz A rozporzadzenia w sprawie wieku emerytalnego.

Na 1 stycznia 1999 r. czytelnik wykazal sie wymaganymi 25-letnimi okresami skladkowymi i nieskladkowymi, w tym co najmniej 15-letnim pracy w szczegolnych warunkach. Po spelnieniu pozostalych warunkow bedzie mogl skorzystac z emerytury w wieku 60 lat. Nauke w szkole wyzszej zalicza sie mu do okresow nieskladkowych, oczywiscie tylko wowczas, gdy nie pokrywala sie z zatrudnieniem.

Podstawa prawna: art. 184 ustawy emerytalnej w zw. z 4 rozporzadzenia w sprawie wieku emerytalnego

Pielegniarki

Jestem pielegniarka. 8 pazdziernika 2006 r. skoncze 55 lat. Na koniec pazdziernika zeszlego roku przepracowalam lacznie 26 lat i 3 miesiace na calym etacie (w tym prawie 6 lat nieskladkowych). Od poczatku listopada zeszlego roku mam tylko pol etatu. Czy mam szanse na wczesniejsza emeryture w 2006 r.?

Okresy skladkowe to generalnie okresy podlegania ubezpieczeniu spolecznemu (emerytalnemu i rentowemu). Z kolei obowiazkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu podlegaja m.in. osoby fizyczne, ktore na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej sa pracownikami. Zatem to nie wymiar czasu pracy decyduje o objeciu ubezpieczeniem emerytalno-rentowym, lecz zatrudnienie w ramach stosunku pracy. Jezeli wiec czytelniczka dopracuje do pelnych 30 lat okresow skladkowych i nieskladkowych, nie przystapila do OFE i rozwiaze stosunek pracy, bedzie jej przyslugiwac emerytura w wieku 55 lat. Gdy jednak prace pielegniarki wykonywala co najmniej 15 lat na stanowisku pracy w szczegolnych warunkach, juz dzis spelnialaby warunki stazu pracy (ogolem 20 lat skladkowych i nieskladkowych).

Podstawa prawna: art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 29 i 32 w zw. z art. 46 ustawy emerytalnej w zw. z art. 6 ustawy z 13 pazdziernika 1998 r. o systemie ubezpieczen spolecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.)

Kolejarze

Od 1989 r. ojciec pobiera rente kolejowa. Ma 62 lata. Jakie warunki musialby spelnic, by otrzymac emeryture kolejowa?

Urodzony przed 1 stycznia 1949 r. mezczyzna pracownik kolejowy ma prawo do tzw. emerytury kolejowej po spelnieniu lacznie nastepujacych warunkow:

  • ukonczenie 60 lat,
  • udowodnienie 25 lat okresow skladkowych i nieskladkowych, w tym co najmniej 15 lat zatrudnienia na kolei lacznie z okresami rownorzednymi i zaliczanymi do okresow pracy na kolei, wyszczegolnionymi w ustawie emerytalnej.

Podstawa prawna: art. 40 w zwiazku z art. 44-45 ustawy emerytalnej

Pracownicy sluzby cywilnej i urzedow panstwowych

Prosze o podanie podstawy prawnej przechodzenia na wczesniejsze emerytury zatrudnionych w urzedach skarbowych. Wsrod pracownikow znajduja sie: urzednicy mianowani na podstawie ustawy o pracownikach urzedow panstwowych i pracownicy czlonkowie korpusu sluzby cywilnej. Jak wyglada prawo do wczesniejszej emerytury dla tych grup?

Od 1 lipca 1999 r., kiedy to weszla w zycie ustawa o sluzbie cywilnej, mamy do czynienia ze zroznicowaniem statusu prawnego pracownikow urzedow panstwowych. Ci - jezeli w tej dacie pracowali w urzedach i na stanowisku okreslonym dla korpusu sluzby cywilnej - z mocy prawa stawali sie pracownikami sluzby cywilnej. Natomiast nawiazane wczesniej stosunki pracy na podstawie mianowania w urzedach, wskazanych w ustawie o sluzbie cywilnej, zachowuja waznosc maksymalnie do konca 2003 r., chyba ze wczesniej wygasna, zostana przeksztalcone lub rozwiazane.

Generalnie urzednikowi panstwowemu swiadczenie emerytalne i rentowe przysluguja na ogolnych zasadach okreslonych w ustawie emerytalnej. Urodzony przed 1 stycznia 1949 r., zatrudniony w pelnym wymiarze czasu pracy, dostanie ja, jezeli do chwili ustania zatrudnienia ukonczyl 55 lat (kobieta) i 60 (mezczyzna) oraz ma wymagany okres skladkowy i nieskladkowy (odpowiednio 20 i 25 lat). Pod warunkiem ze zostanie zwolniony z powodu likwidacji urzedu albo jego reorganizacji uniemozliwiajacej dalsze zatrudnienie. Na wskazanych warunkach emerytura przysluguje rowniez zatrudnionym w pelnym wymiarze czasu pracy pracownikom urzedow panstwowych nie bedacych urzednikami.

Urodzeni przed 1 stycznia 1949 r. pracownicy urzedow skarbowych (mianowani na podstawie ustawy o pracownikach urzedow panstwowych) prawo do emerytury nabywaja w wieku 60 lat mezczyzni i 55 lat kobiety po udowodnieniu odpowiednio 25 i 20 lat okresow skladkowych i nieskladkowych, jezeli zostana zwolnieni z powodu:

  • niezawinionej utraty uprawnien do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku, jezeli urzad nie ma innego odpowiedniego etatu,
  • trwalej utraty zdolnosci fizycznej lub psychicznej do pracy na danym stanowisku, stwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, jezeli nie ma mozliwosci zatrudnienia urzednika na odpowiednim stanowisku ze wzgledu na stan zdrowia i kwalifikacje (chyba ze urzednik mianowany odmowi zatrudnienia na proponowanym stanowisku).

Nie ma tu wiec wymogu, aby urzad skarbowy ulegal likwidacji czy reorganizacji uniemozliwiajacej dalsze zatrudnienie pracownika. Dotyczy to rowniez mianowanych pracownikow czlonkow korpusu sluzby cywilnej zatrudnionych w urzedzie przed 1 lipca 1999 r.

Mozliwosc przejscia na emeryture pracownikow sluzby cywilnej reguluje ustawa o sluzbie cywilnej. Jezeli ci urodzili sie przed 1 stycznia 1949 r. oraz zwolniono ich z powodu likwidacji urzedu, dostana wczesniejsza emeryture w wieku 60 lat mezczyzni i 55 kobiety po udowodnieniu odpowiednio 25 i 20 lat okresow skladkowych i nieskladkowych.

Podstawa prawna: art. 93 i 138 ust. 1 ustawy z 18 grudnia 1998 r. o sluzbie cywilnej (tekst jedn. Dz. U. z 1999 r. nr 49, poz. 483 ze zm.; dalej: ustawa o sluzbie cywilnej) w zw. z art. 27 ust. 3 ustawy z 16 wrzesnia 1982 r. o pracownikach urzedow panstwowych

Jestem pracownikiem sluzby cywilnej. Mam 38-letni staz pracy, 28 grudnia 2002 r. osiagne 60 lat. Z koncem czerwca tego roku wygasa moje zatrudnienie z powodu likwidacji zakladu pracy, po czym zamierzam pobierac swiadczenie przedemerytalne. Czy po polrocznym okresie pozostawania bez pracy i pobierania swiadczenia przedemerytalnego bede mogl w grudniu przejsc na wczesniejsza emeryture?

Korpus sluzby cywilnej tworza pracownicy na umowach o prace oraz mianowani urzednicy zatrudnieni na zasadach okreslonych w ustawie o sluzbie cywilnej. Czlonkom korpusu sluzby cywilnej swiadczenia emerytalne przysluguja na zasadach okreslonych w przepisach ustawy emerytalnej. Natomiast wczesniejsza emerytura w wieku 55 lat dla kobiet i 60 dla mezczyzn nalezy sie tylko pracownikom sluzby cywilnej urodzonym przed 1 stycznia 1949 r., ktorych zwolniono z powodu likwidacji urzedu, oczywiscie jezeli maja wymagane okres zatrudnienia.

Niestety, czytelnik w chwili rozwiazania stosunku pracy nie skonczy jeszcze 60 lat, zatem wczesniejszej emerytury nie dostanie. Swiadczenie zacznie pobierac dopiero po skonczeniu 65 lat

Podstawa prawna: art. 3 w zw. z art. 93 ustawy o sluzbie cywilnej

Gornicy

Jakie warunki nalezy spelnic, aby dostac emeryture gornicza bez wzgledu na wiek. W jakim rozmiarze do stazu pracy gorniczej zalicza sie urlop gorniczy?

Prawo do gorniczej emerytury bez wzgledu na wiek i zajmowane stanowisko przysluguje pracownikom urodzonym po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r., ktorzy wykonywali stale i w pelnym wymiarze czasu prace gornicza pod ziemia co najmniej 25 lat. Na rowni z okresami pracy gorniczej traktuje sie urlop gorniczy, ktory mozna zaliczyc maksymalnie w rozmiarze do 5 lat, przewidziany w ustawie z 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu gornictwa wegla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej... (Dz. U. nr 162, poz. 1112 ze zm.). Aby dostac taka emeryture, nalezy: wskazany warunek spelnic do 2006 r., rozwiazac stosunek pracy i nie przystepowac do OFE.

Podstawa prawna: art. 48 w zw. z art. 49 ustawy emerytalnej

Inni

Pracuje na etacie. W grudniu 2006 r. skoncze 55 lat i osiagne 35-letni staz zatrudnienia, w tym 15 lat pracy w szczegolnych warunkach. Nie przystapilam do OFE. Rozumiem, ze jako kobieta od grudnia 2006 r. mam prawo przejsc na emeryture. Ale czy musze? Czy moglabym to zrobic w polowie 2007 r.?

Niektorzy ubezpieczeni urodzeni po 31 grudnia 1948 r. zachowali mozliwosc uzyskania emerytury na starych zasadach (w nizszym wieku emerytalnym), jezeli spelnia nastepujace warunki:

  • spelnia wymagania do uzyskania emerytury,
  • nie przystapily do OFE,
  • rozwiazaly stosunek pracy (jezeli sa pracownikami).

W wypadku pracownikow rozwiazanie stosunku pracy jest jedna z przeslanek nabycia wczesniejszej emerytury, z tym ze wcale nie musi to nastapic do konca 2006 r., lecz w kazdym czasie. Pozostale warunki trzeba natomiast spelnic do konca 2006 r. Jezeli wiec czytelniczka zglosi wniosek o emeryture w sierpniu 2007 r. po uprzednim rozwiazaniu umowy o prace, dostanie wczesniejsza emeryture (przyslugujaca generalnie w wieku 55 lat). Zostanie ona obliczona na starych zasadach, tj. z uwzglednieniem podstawy wymiaru, kwoty bazowej obowiazujacej w dacie zgloszenia wniosku oraz udowodnionych okresow skladkowych i nieskladkowych.

Podstawa prawna: art. 32 z uwzglednieniem art. 46 ustawy emerytalnej

16 stycznia 2007 r. maz skonczy 60 lat. Obecnie ma przepracowane 35 lat, w tym 32 lata pracy w szczegolnych warunkach (posiada takie swiadectwo). Czy bedzie mogl przejsc na wczesniejsza emeryture po skonczeniu 60 lat? Prasa podawala, ze wczesniejsza emerytura bedzie przyznawana tylko do konca 2006 r. Czy dotyczy to tylko kobiet?

Ustawa emerytalna podzielila ubezpieczonych na grupy wiekowe w zaleznosci od daty urodzenia wnioskujacych o swiadczenie. Urodzonym przed 1 stycznia1949 r. wiek emerytalny i pozostale warunki uzyskania emerytury ustala sie na starych zasadach obowiazujacych do konca 1998 r. Nie wyznaczono im zadnej daty granicznej, do ktorej musza osiagnac dany wiek emerytalny. Dlatego w 2007 r. 60-letni maz czytelniczki powinien dostac wczesniejsza emeryture, poniewaz legitymuje sie co najmniej 15-letnim stazem pracy w szczegolnych warunkach.

Podstawa prawna: art. 32 ustawy emerytalnej w zw. z 4 rozporzadzenia w sprawie wieku emerytalnego

Rozdzial IV. Podstawa wymiaru starej emerytury

Podstawe wymiary starej emerytury stanowi ustalona w sposob okreslony w ustawie emerytalnej przecietna podstawa wymiaru skladki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub ubezpieczenie spoleczne w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych wybranych przez zainteresowanego z 20 lat kalendarzowych poprzedzajacych rok zgloszenia wniosku. Na wniosek ubezpieczonego podstawe te mozna obliczyc z wynagrodzen i dochodow osiaganych w okresie 20 lat kalendarzowych (niekoniecznie kolejnych) wybranych z calego okresu podlegania ubezpieczeniom. Do podstawy wymiaru emerytury dolicza sie takze kwoty przyslugujacych zainteresowanemu podczas wskazanego okresu: wynagrodzen za czas choroby wyplacanych na podstawie k.p., zasilkow: chorobowego, macierzynskiego, opiekunczego, zasilku lub dodatku wyrownawczego, swiadczenia rehabilitacyjnego, rekompensaty pienieznej, zasilkow dla bezrobotnych, zasilkow szkoleniowych lub stypendiow wyplacanych z Funduszu Pracy za okres niezdolnosci do pracy.

W celu ustalenia podstawy wymiaru emerytury:

  • oblicza sie sume kwot podstaw wymiaru skladek i kwot ww. zasilkow i wynagrodzen wyplaconych w okresie kazdego roku z wybranych przez zainteresowanego lat kalendarzowych,
  • ustala sie stosunek kazdej z tych sum do rocznego przecietnego wynagrodzenia ogloszonego za dany rok (przecietne wynagrodzenia z lat 1950-2001 podajemy w tabelce na koncu niniejszego rozdzialu). Dany stosunek wyraza sie w procentach, z zaokragleniem do setnych czesci procentu,
  • wylicza sie srednia arytmetyczna tych procentow, stanowiaca indywidualny wskaznik wysokosci podstawy wymiaru emerytury (ograniczenie do 250 proc.),
  • otrzymany wskaznik mnozy sie przez odpowiednia kwote bazowa.

Wynik stanowi kwote podstawy wymiaru emerytury.

* * *

W 2002 r. przechodze na emeryture. Wynagrodzenia z ilu lat mam przedstawic do obliczenia podstawy jej wymiaru?

Sa dwie mozliwosci. Po pierwsze: do ustalenia podstawy wymiaru emerytury mozna przyjac przecietna podstawe wymiaru skladki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub ubezpieczenia spoleczne z 10 kolejnych lat wybranych przez zainteresowanego z 20 lat poprzedzajacych rok zlozenia wniosku o swiadczenie. W razie wyboru tej opcji czytelnik powinien wskazac wynagrodzenia lub dochody z kolejnych 10 lat wybranych z lat 1982-2001 wlacznie. Drugi sposob to ustalenie podstawy wymiaru emerytury wedlug wynagrodzenia lub dochodu z 20 niekoniecznie kolejnych lat, wybranych z calego okresu podlegania ubezpieczeniu spolecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Podstawa prawna: art. 15 ustawy emerytalnej

Od 1992 r. otrzymuje rente. Jednoczesnie z jej pobieraniem szesc lat pracowalam. Dlatego wystapilam o przeliczenie podstawy wymiaru renty; wskazalam wynagrodzenia z kolejnych 10 lat z okresu 1989-1998 r. ZUS swiadczenie obliczyl na podstawie nowej kwoty bazowej z 1999 r., tj. 1327,44 zl. W styczniu 2003 r. osiagne wiek emerytalny. Czy jezeli do emerytury wskaze te same wynagrodzenia z 10 lat (daja najwyzszy wskaznik), to do jej obliczenia zostanie przyjeta kwota bazowa z momentu zgloszenia wniosku?

Podstawe wymiaru emerytury dla osoby pobierajacej wczesniej rente z tytulu niezdolnosci do pracy stanowi podstawa wymiaru renty z uwzglednieniem wszystkich waloryzacji po ustaleniu renty albo podstawa wymiaru ustalona na nowo. Z tym ze ustalenie tej ostatniej jest mozliwe tylko wtedy, gdy zainteresowany wskaze wynagrodzenia co najmniej w czesci z innych lat niz podane do przeliczenia wymiaru renty.

Podstawa prawna: art. 21 ust. 1, art. 15 ustawy emerytalnej

Od 1993 r. dostaje niska emeryture na starych zasadach obliczona z czterech ostatnich lat przed jej nabyciem. Po przyznaniu emerytury pracowalem jeszcze kilka lat na pol etatu. Dlatego chcialem ponownie przeliczyc wysokosc swiadczenia; wskazalem wynagrodzenia z 10 kolejnych lat (1966-1975). ZUS jednak odmowil. Co zrobic, zeby zwiekszyc emeryture?

Emeryture mozna obliczyc na nowo, jezeli zainteresowany wskaze przecietne podstawy wymiaru skladki na ubezpieczenie spoleczne (emerytalne i rentowe) z:

  • liczby kolejnych lat kalendarzowych i z okresu przyjetego do ustalenia poprzedniej podstawy wymiaru (tzw. przesuniecie lat),
  • kolejnych 10 lat kalendarzowych wybranych z 20 lat poprzedzajacych rok zgloszenia wniosku o przeliczenie,
  • 20 lat (niekoniecznie kolejnych) wybranych z calego okresu podlegania ubezpieczeniu.

Warunkiem przeliczenia jest uzyskanie wyzszego wskaznika wysokosci podstawy wymiaru od poprzednio obliczonego. W tych wypadkach stosuje sie kwote bazowa z ostatniego przeliczenia, a nastepnie swiadczenie podlega wszystkim kolejnym waloryzacjom.

Podane przez czytelnika wynagrodzenia z 10 lat (1966-1975) stanowia jedynie polowe wymaganych 20 lat wybranych z calego okresu podlegania ubezpieczeniom spolecznym. Emerytury nie mozna wiec przeliczyc. Byloby to natomiast mozliwe, gdyby czytelnik naprawil blad i wskazal poprawnie wynagrodzenia z 20 lat z calego okresu ubezpieczenia (bez wymogu zachowania ich kolejnosci) lub z 10 kolejnych lat sposrod 20 lat poprzedzajacych rok zlozenia wniosku o przeliczenie.

Natomiast w wypadku wskazania w 20 lub 10 latach kalendarzowych wynagrodzen lub dochodu chocby z jednego roku po przyznaniu swiadczenia mozna zastosowac nowa (wyzsza) kwote bazowa, pod warunkiem ze otrzymany wskaznik wysokosci podstawy wymiaru jest wyzszy.

Podstawa prawna: art. 111, art. 110 w zwiazku z art. 15 ustawy emerytalnej

Od roku pobieram swiadczenie przedemerytalne wyplacane przez urzad pracy. We wrzesniu 2002 r. ukoncze 65 lat. Co bedzie stanowilo podstawe wymiaru mojej emerytury?

Sa dwa sposoby obliczenia wysokosci emerytury osoby pobierajacej wczesniej swiadczenie przedemerytalne:

  • od podstawy wymiaru emerytury przyjetej do ustalenia swiadczenia przedemerytalnego, oczywiscie po uwzglednieniu wszystkich kolejnych waloryzacji, albo
  • od ustalonej na nowo podstawy wymiaru emerytury.

Decyzja nalezy do zainteresowanego.

Czytelnik moze wiec przedlozyc wynagrodzenia zupelnie nowe lub w czesci inne od wskazanych do swiadczenia przedemerytalnego z 10 kolejnych lat wybranych z ostatnich 20 lat poprzedzajacych rok zgloszenia wniosku o emeryture albo z 20 lat, niekoniecznie kolejnych, wybranych z calego okresu ubezpieczenia przed wnioskiem o emeryture. Wowczas do obliczenia emerytury zostanie zastosowana nowa kwota bazowa, bez wzgledu na otrzymany wskaznik wysokosci podstawy wymiaru. Moze byc on rowniez nizszy od poprzedniego, sluzacego do obliczenia swiadczenia przedemerytalnego.

Podstawa prawna: art. 21 ust. 3 w zwiazku z art. 15 ustawy emerytalnej

Rozdzial V. Nowe emerytury i kapital poczatkowy

Czy wyliczenie kapitalu poczatkowego jest obowiazkowe dla ubezpieczonego, ktory nie przystapil do drugiego filara?

W uproszczeniu: kapital poczatkowy to hipotetyczna emerytura ustalana dla ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r., ktorzy przed 1 stycznia 1999 r. oplacali za siebie skladki na ubezpieczenie spoleczne lub za ktorych czynili to platnicy. Kapital ustala sie wedlug zasad obliczania emerytury obowiazujacych do konca 1998 r., jednak z modyfikacja wyliczenia czesci socjalnej. Zainteresowany powinien zatem wskazac wynagrodzenia lub dochody z lat, ktore chce przyjac do jego obliczenia: z 10 kolejnych lat wybranych z okresu od 1 stycznia 1980 r. do 31 grudnia 1998 r. czy z 20 lat wybranych dowolnie z calego okresu podlegania ubezpieczeniom przed 1 stycznia 1999 r.

Obliczenie kapitalu dla urodzonych po 31 grudnia 1948 r. jest obowiazkowe, jezeli do 1 stycznia 1999 r. udowodnia lacznie co najmniej 6 miesiecy i 1 dzien okresow skladkowych i nieskladkowych. Jezeli wiec czytelnik spelnia te warunki, ZUS musi mu obliczyc kapital poczatkowy bez wzgledu na to, czy przysluguje mu wczesniejsza emerytura i czy przystapil do wybranego funduszu emerytalnego. Kapital poczatkowy ewidencjonuje sie na koncie ubezpieczonego.

Podstawa prawna: art. 174 ustawy emerytalnej

Mam 23 lata. W pazdzierniku 1998 r. rozpoczelam studia wieczorowe, a prace podjelam w maju 1999 r. Czy musze miec ustalony kapital poczatkowy?

Jak juz wyjasnilismy, kapital poczatkowy ustala sie na 1 stycznia 1999 r. wylacznie ubezpieczonym urodzonym po 31 grudnia 1948 r., ktorzy przed 1 stycznia 1999 r. sami za siebie oplacali skladki na ubezpieczenie spoleczne (emerytalne i rentowe) lub za ktore robil to platnik skladek. Aby go obliczyc, zainteresowany wykazuje przebyte do konca 1998 r. okresy skladkowe i nieskladkowe. Czytelniczka przed 1 stycznia 1999 r. nie podlegala ubezpieczeniom spolecznym, nie oblicza sie zatem jej kapitalu poczatkowego. Studia sa okresem nieskladkowym.

Podstawa prawna: art. 174 ustawy emerytalnej

Mam 47 lat. ZUS obliczyl mi tzw. kapital poczatkowy z 12 lat. Niedawno kupilam ziemie i place skladki do KRUS. Czy otrzymam emeryture w wieku 60 lat? Jezeli tak, od kogo: ZUS czy KRUS?

Ubezpieczeni urodzeni po 31 grudnia 1948 r., ktorzy nie spelnia warunkow lub nie zechca skorzystac ze wczesniejszej emerytury, dostana swiadczenie po osiagnieciu 60 lub 65 lat (w zaleznosci od plci zainteresowanego). Podstawe obliczenia takiej emerytury stanowi kwota skladek na ubezpieczenie emerytalne z uwzglednieniem waloryzacji skladek zaewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do konca miesiaca poprzedzajacego ten, od ktorego emerytura przysluguje, oraz zwaloryzowanego kapitalu poczatkowego obliczonego na 1 stycznia 1999 r. Jezeli na zusowskim koncie czytelniczki nie ma skladek, podstawe do obliczenia emerytury stanowi sam kapital poczatkowy. Oczywiscie przy ustalaniu owej emerytury (bedzie to swiadczenie na nowych zasadach) czytelniczka nie bedzie musiala dokumentowac minimalnych okresow skladkowych i nieskladkowych.

W razie zbiegu uprawnien do emerytury z ZUS i KRUS ustawa emerytalna odsyla do ustawy rolnej. Dlatego o mozliwosc otrzymania swiadczenia z tytulu ubezpieczenia rolniczego nalezy dowiadywac sie w KRUS.

Podstawa prawna: art. 24 w zw. z art. 25 i 26 oraz art. 96 ust. 2 ustawy emerytalnej

Slyszalam, ze pracownicy urodzeni po 31 grudnia 1948 r., ktorym wiek nie pozwala przejsc na emeryture w wieku 55 lat, maja jakies szczegolne regulacje. Czy dotyczy to rowniez kobiety urodzonej w 1952 r.?

Ubezpieczeni urodzeni po 31 grudnia 1948 r., ktorzy nie spelnia warunkow do wczesniejszej emerytury lub z niej nie skorzystaja, dostana ja w wieku podstawowym, ale obliczona w sposob mieszany (po czesci wedlug starych zasad, po czesci - nowych), pod dwoma warunkami: ze wniosek o nia zglosza w latach 2009-2013 i nie przystapia do OFE. Powszechny wiek 60 lat czytelniczka skonczy w 2012 r. Jezeli jeszcze w 2002 r. zlozy wniosek, jej swiadczenie wyniesie:

  • 35 proc. emerytury obliczonej na starych zasadach (tzn. z kwota bazowa, podstawa wymiaru ustalona wedlug przedstawionego wynagrodzenia oraz okresy skladkowe i nieskladkowe) i
  • 65 proc. emerytury ustalonej po nowemu.

Podstawe obliczenia czesci emerytury na nowych zasadach stanowi kwota skladek na ubezpieczenie emerytalne z uwzglednieniem waloryzacji tych skladek zaewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do konca miesiaca poprzedzajacego ten, od ktorego emerytura przysluguje, oraz zwaloryzowany kapital poczatkowy, obliczany dla wszystkich ubezpieczonych na 1 stycznia 1999 r.

Podstawa prawna: art. 24, 26, 53, 183 ustawy emerytalnej

Mam 45 lat. 10 lat pracowalam w panstwowym zakladzie. Pozniej prowadzilam dzialalnosc na wlasny rachunek. Kiedy nabede emeryture i ile lat pracy musze udowodnic?

Przyznanie emerytury osobom urodzonym po 31 grudnia 1948 r. (a wiec na nowych zasadach) zalezy wylacznie od spelnienia kryterium wieku. Nie trzeba udowadniac minimalnych okresow skladkowych i nieskladkowych. Czytelniczka ma prawo do emerytury po skonczeniu 60 lat, tj. w 2017 r.

Na wysokosc swiadczenia osob, ktore wniosek zglaszaja po 2013 r., skladaja sie dwa elementy:

  • kwota zwaloryzowanego kapitalu poczatkowego oraz
  • kwota skladek na ubezpieczenie emerytalne oplaconych z tytulu zatrudnienia badz prowadzenia dzialalnosci gospodarczej, zgromadzonych na indywidualnym koncie i zwaloryzowanych w odpowiednich terminach.

Mam 53 lata. Dziecko urodzilam pozno, w wieku 40 lat. Porod byl bardzo ciezki, przez co corka doznala urazow i jest kaleka. 13-letnia obecnie dziewczynka wymaga mojej stalej opieki przy najprostszych codziennych czynnosciach zyciowych. Dlatego po porodzie nie moglam kontynuowac zatrudnienia. W 1997 r. zwrocilam sie o wsparcie do osrodka pomocy spolecznej, ktory zaczal oplacac za mnie skladki na ubezpieczenia spoleczne. Slyszalam, ze jest szansa na emeryture w zwiazku z opieka nad takim dzieckiem. Moge udowodnic 11 lat pracy oraz 5 lat oplacania skladek przez osrodek. Co zrobic, aby dostac taka emeryture?

Osobie pobierajacej staly lub gwarantowany zasilek z pomocy spolecznej mozna przyznac wczesniejsza emeryture bez wzgledu na wiek z tytulu opieki nad dzieckiem wymagajacym z powodu stanu zdrowia stalej opieki. Zainteresowany musi miec spelnione lacznie nastepujace warunki:

  • oplacanie za niego przez osrodek pomocy spolecznej skladki na ubezpieczenie spoleczne przed 1 stycznia 1999 r.,
  • ukonczone co najmniej 45 lat 1 stycznia 1999 r.,
  • udowodnienie minimum 20 lat okresow ubezpieczenia (zatrudnienia) i nieskladkowych wymaganych do przyznania emerytury, z tym ze w gre wchodza tu rowniez okresy po 31 grudnia 1998 r.

W opisanej sytuacji osrodek pomocy spolecznej bedzie kontynuowal oplacanie za czytelniczke skladek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, nie dluzej jednak niz do uzyskania pelnych 20 lat okresow skladkowych i nieskladkowych. Wowczas bedzie ona mogla wystapic o taka emeryture.

Zasada ta dotyczy takze ojcow, z tym ze mezczyzna musi posiadac co najmniej 25-letni okres skladkowy i nieskladkowy. Emerytura taka jest obliczana na starych zasadach.

Podstawa prawna: art. 31b ustawy o pomocy spolecznej

Czy swiadectwa rekompensacyjne, ktore otrzymam w 2003 r., uwzglednia sie w wartosci kapitalu poczatkowego?

Wartosc rekompensaty pienieznej z tytulu niepodwyzszania plac w sferze budzetowej od 1 lipca 1991 r. do 28 czerwca 1992 r. mozna wlaczyc do podstawy wymiaru kapitalu poczatkowego, pod warunkiem ze wynagrodzenie z tych lat bedzie wskazane do jego obliczenia. Nie podlega natomiast wliczeniu czesc rekompensaty pienieznej stanowiaca waloryzacje z tytulu opoznienia w jej wyplacie.

Podstawa prawna: art. 15 i 174 ustawy emerytalnej

Mam 43 lata. Pracuje od 1 listopada 1981 r., czyli mam 20-letni staz pracy. Czy musze sie ubiegac o zaswiadczenia o wysokosci zarobkow ze wszystkich zakladow pracy (w zasadzie byly smiesznie niskie)? Czy w zestawieniu wynagrodzen musi byc ciaglosc czasowa, czy moge wskazac lata z calego okresu kariery zawodowej?

Dla osob urodzonych po 31 grudnia 1948 r., ktore przechodza na emeryture na nowych zasadach, ustala sie kapital poczatkowy na 1 stycznia 1999 r.

Przy ustalaniu jego podstawy obowiazuja podobne zasady jak przy obliczaniu podstawy wymiaru emerytury. Oznacza to, ze podstawe wymiaru kapitalu ustala sie od przecietnej podstawy wymiaru skladki na ubezpieczenie spoleczne z kolejnych 10 lat wybranych wylacznie z okresu od 1 stycznia 1980 r. do 31 grudnia 1998 r. Istnieje rowniez mozliwosc obliczenia - na wniosek ubezpieczonego - podstawy wymiaru kapitalu poczatkowego z okresu dluzszego: z wynagrodzen lub dochodow z 20 lat dowolnie wybranych z calego okresu podlegania ubezpieczeniu (z tym ze musza one przypadac przed 1 stycznia 1999 r.).

Czytelniczka nie moze zatem przedlozyc do ustalenia podstawy wymiaru kapitalu poczatkowego wynagrodzen z niekolejnych 20 lat, gdyz do 1 stycznia 1999 r. miala niewiele ponad 18 lat pracy. Moze wiec wskazac wynagrodzenia z kolejnych 10 lat kalendarzowych osiaganych w okresie od 1980 r. do 1999 r.

Podstawa prawna: art. 174 ust. 3 w zw. z art. 15 ustawy emerytalnej

Rozdzial VI. Obliczanie emerytury ze stara kwota bazowa i nowa, obowiazujaca od 1 czerwca 2002 r.

Ze stara kwota bazowa

Zasada ustalania wysokosci emerytury:

  • 24 proc. kwoty bazowej obowiazujacej w dacie zlozenia wniosku,
  • 1,3 proc. za kazdy miesiac okresu skladkowego * podstawa wymiaru,
  • 0,7 proc. za kazdy miesiac okresu nieskladkowego * podstawa wymiaru,

Podstawe wymiaru oblicza sie, mnozac wskaznik wysokosci podstawy wymiaru ustalony na podstawie wskazanych przez zainteresowanego wynagrodzen przez kwote bazowa.

Przyklad:

Pani Kinga Kowalska udowodnila nastepujace okresy skladkowe i nieskladkowe:

  • studia wyzsze (dzienne) - od 1 pazdziernika 1960 r. do 23 czerwca 1965 r.,
  • zatrudnienie w Przedsiebiorstwie Produkcyjno-Handlowym "Labedz" - od 1 lipca 1965 r. do 4 sierpnia 1969 r.,
  • urlop wychowawczy - od 5 sierpnia 1969 r. do 30 wrzesnia 1971 r.,
  • dalsze zatrudnienie w ww. zakladzie pracy - od 1 pazdziernika 1971 r. do 20 maja 2002 r., w tym:

- urlop bezplatny od 5 marca 1988 r. do 7 marca 1988 r.,

- okres pobierania zasilku lacznie (wedlug karty zasilkowej) 45 dni.

W sumie zainteresowana udowodnila:

  • 7 lat i 7 dni okresow nieskladkowych (studia wyzsze, przebywanie na urlopie wychowawczym),
  • 34 lata, 7 miesiecy i 7 dni okresow skladkowych (zatrudnienie, urlop macierzynski)

(z okresu zatrudnienia zostal wylaczony urlop bezplatny).

W celu obliczenia emerytury organ rentowy uwzglednil ww. okresy w pelnych miesiacach (po odrzuceniu dni) w nastepujacej ilosci:

  • skladkowe: 34 lata i 7 miesiecy, co lacznie daje 415 miesiecy,
  • nieskladkowe: 7 lat, co lacznie daje 84 miesiace.

Okresy nieskladkowe nie moga przekroczyc 1/3 udowodnionych okresow skladkowych. W opisanej sytuacji to nie zachodzi, nie ma wiec potrzeby odrzucania czesci okresow skladkowych, aby zachowac te proporcje.

Wskaznik wysokosci podstawy wymiaru emerytury ustalono z wynagrodzen z 10 kolejnych lat kalendarzowych (1992-2001) wybranych z lat 1982-2001.

Wyliczenie wskaznika podstawy wymiaru ksztaltuje sie nastepujaco:

Zalozmy, ze Kinga Kowalska wniosek o emeryture sklada w maju 2002 r. Obliczenie jej emerytury z kwota bazowa obowiazujaca do 31 maja 2002 r., a nastepnie zwaloryzowana w czerwcu wyglada nastepujaco:

  • Kwota bazowa obowiazujaca do 31 maja 2002 r. - 1.683,27 zl

24 proc. kwoty bazowej - 403,98 zl

  • Podstawa wymiaru 1683,27 x 128,95 proc. = 2170,58 zl

415

  • Okresy skladkowe = --------- x 1,3 proc. = 44,96
    12

2170,58 x 44,96 proc. = 975,89 zl

84

  • Okresy nieskladkowe = --------- x 0,7 = 4,90
    12

2170,58 x 4,90 proc. = 106,36 zl

  • Wysokosc emerytury brutto:

403,98 + 975,89 + 106,36 = 1486,23 zl brutto

Po zwaloryzowaniu wskaznikiem waloryzacji 100,5 proc. w terminie czerwcowym kwota brutto wynosi = 1493,66 zl

Z nowa kwota bazowa, obowiazujaca od 1 czerwca 2002 r.

Zalozmy, ze Kinga Kowalska wniosek o emeryture zlozy w czerwcu tego roku.

  • Kwota bazowa obowiazujaca od 1 czerwca 2002 r. - 1775,89 zl

24 proc. kwoty bazowej - 426,21 zl

  • Podstawa wymiaru 1775,89 x 128,95 proc. = 2290,01 zl

415

  • Okresy skladkowe = --------- x 1,3 = 44,96
    12

2290,01 x 44,96 proc. = 1029,59 zl

84

  • Okresy nieskladkowe = --------- x 0,7 = 4,90
    12

2290,01 x 4,90 = 112,21 zl

  • Emerytura brutto:

426,21 + 1029,59 + 112,21 = 1568,01 zl brutto

Zatem roznica miedzy emerytura brutto obliczona na podstawie kwoty bazowej obowiazujacej do konca maja 2002 r. i nastepnie zwaloryzowanej a emerytura brutto ustalona z zastosowaniem nowej kwoty bazowej wynosi 77,35 zl.

WNIOSEK O EMERYTURE - RENTE Z TYTULU NIEZDOLNOSCI DO PRACY

KWESTIONARIUSZ DOTYCZACY OKRESOW SKLADKOWYCH I NIESKLADKOWYCH

ZASWIADCZENIE O ZATRUDNIENIU I WYNAGRODZENIU

| ISO-Latin2 |   
| Rzeczpospolita | Archiwum | Serwis Ekonomiczny | Serwis Prawny | Cennik | Regulamin | Serwis WAP | Prenumerata
| Reklama | English/Deutsch | O nas | Praca i staze | Zglaszanie uwag | Kontakt |
© Copyright by Presspublica Sp. z o.o.